KIM ĐIỀN

Sách Nghệ thuật chỉ huy dàn nhạc và hợp xướng và cuốn Hoà âm vui do Đồng Hành Art xuất bản.

Buổi lễ ra mắt sẽ được tổ chức vào lúc 8 giờ 30 ngày Chúa nhật 15-10-2023, tại Đường Sách Nguyễn Văn Bình (cạnh nhà thờ Đức Bà Sài Gòn).

Đến với chương trình, khách tham dự sẽ được giảm giá 20% với chữ ký trực tiếp của tác giả, được thưởng thức phần trình diễn của Dàn nhạc VNHO (thuộc Đồng Hành Art) và Dàn Hợp xướng Suối Việt (thuộc BACH Music School).

Nghệ thuật chỉ huy dàn nhạc và hợp xướng, Hoà âm vui là hai tác phẩm của Tiến sĩ Nguyễn Bách, do Đồng Hành Art cùng với Nhà Xuất bản Phụ nữ Việt Nam và Nhà Xuất bản Tổng hợp TPHCM xuất bản.

Đây là cuốn sách vô cùng cần thiết, hữu ích cho các ca đoàn, các dàn nhạc, dàn kèn tại các giáo xứ. Sách cung cấp cho người đọc một số kiến thức căn bản về điều kiển ban hợp xướng, ca đoàn và điều khiển dàn nhạc.

Hiện nay, tài liệu tiếng Việt về nghệ thuật chỉ huy khá là khan hiếm, nên có nhiều người đã từng điều khiển ban hợp xướng nhà thờ, trường học hoặc muốn bước vào lãnh vực điều khiển, nhưng không có tài liệu học tập nghiên cứu. Vì vậy, cuốn sách là tài liệu cực kỳ cần thiết trong lĩnh vực chỉ huy dàn nhạc.

Nội dung chính của cuốn sách này gồm ba phần:

1. Phần I : Kỹ thuật điều khiển tổng quát

2. Phần II : Chỉ huy hợp xướng

3. Phần III : Chỉ huy dàn nhạc

Phần I trình bày về các vấn đề liên quan đến kỹ thuật điều khiển đã được hệ thống hóa theo tiêu chuẩn quốc tế như: thế đứng trong khi chỉ huy, biểu đồ hướng dẫn đánh các loại nhịp với kỹ thuật non espressivo, espressivo, molto espressivo – legato, staccato, marcato, kỹ thuật khởi tấu và chấm dứt, kỹ thuật “hot stove”, kỹ thuật diễn tả cường độ, kỹ thuật sử dụng tay trái, kỹ thuật điểm bè, v.v..

Phần II đề cập các vấn đề liên quan đến ban hợp xướng, từ việc thành lập hoặc chấn chỉnh ban hợp xướng, cách sắp xếp, tổ chức tập dượt đến phương pháp huấn luyện. Ngoài ra, chúng tôi hướng dẫn cách phân tích nhạc phẩm, nêu lên những tiêu chuẩn để xét giá trị của bản nhạc nhằm mục đích giúp người chỉ huy hợp xướng nắm được những yếu tố để đánh giá một nhạc phẩm trước khi quyết định chọn để tập.

Phần III đề cập đến khái niệm về nhạc khí, các loại dàn nhạc và cách sắp xếp dàn nhạc. Mục đích của phần này là giúp người đọc làm quen với các loại nhạc khí và chỗ ngồi của các nghệ sĩ trong dàn nhạc để không bỡ ngỡ khi có dịp chỉ huy hợp xướng hoặc dàn nhạc.

Bên cạnh nội dung chính còn có phần phụ lục để hỗ trợ thêm cho người học, đặc biệt là Phụ lục 3, “Tra cứu thuật ngữ chuyên ngành” và Phụ lục 4, “Danh mục các hình và biểu đồ liên quan đến kỹ thuật chỉ huy”. Đây là hai phụ lục chưa có trong lần xuất bản trước đây.

Sau buổi lễ ra mắt, độc giả có thể tìm mua sách tại:

– Đồng Hành Art School (654/12 Lạc Long Quân, phường 9, Tân Binh.

– Nhà sách online Tiki

– Các nhà sách Công giáo: Nhà sách Đức Mẹ Hằng Cứu Giúp (Dòng Chúa Cứu Thế), Nhà sách Trung tâm Mục vụ Tổng Giáo phận Sài Gòn, Nhà sách Chí Hoà

– Hệ thống nhà sách Phương Nam

– Nhà sách NXB Phụ Nữ Việt Nam

– Nhà sách NXB Tổng hợp TPHCM

Mọi thông tin xin liên hệ:

Đồng Hành Art: 654/12 Lạc Long Quân, phường 9, Tân Bình.

ĐT/zalo: 089 66 55 747

The post Lễ ra mắt sách Nghệ thuật chỉ huy dàn nhạc và hợp xướng appeared first on Đồng Hành.

Đáp ca phải giữ nguyên văn Thánh Vịnh

Hiện nay tại hầu hết các nhà thờ, các ca đoàn có khuynh hướng hát một ca khúc cảm hứng theo Thánh Vịnh để thay thế đáp ca. Vấn đề này Đức cha Phaolô Nguyễn Văn Hòa, khi còn làm Chủ tịch Ủy ban Thánh nhạc của Hội đồng Giám mục Việt Nam đã có lần viết thơ hỏi Bộ Phụng tự Tòa thánh và xin phép được chuyển đổi ít chữ (cố gắng giữ ý nghĩa bản văn) khi dệt nhạc các bài đáp ca. Lý do là vì tiếng Việt có sáu dấu giọng nên không thể ráp nhiều câu Thánh Vịnh vào một dòng nhạc duy nhất.

Tòa thánh đã chính thức trả lời là không được thay đổi Thánh Vịnh vì bất cứ lý do nào. Bởi Thánh Vịnh và đáp ca là thành phần trọn vẹn của phụng vụ Lời Chúa (được coi như bài đọc thứ tư theo Quy chế Tổng quát Sách lễ Roma số 36, 57, 69) nên phải giữ nguyên văn. Ca nhập lễ và ca hiệp lễ có thể thay thế bằng những bài thích hợp với ngày lễ hoặc với mùa phụng vụ (Thư trả lời của Bộ phụng tự và Kỷ luật Bí tích đề ngày3-2-2010 của Tổng Giám mục Thư Ký J.Augustine Di Noia).

Thật khó cho các nhạc sĩ Việt Nam khi phải đáp ứng những nguyên tắc phụng vụ chặt chẽ của Giáo hội.

Cho đến nay chỉ có hai cách giải quyết:

– Một là phải chấp nhận (sai ý Hội Thánh) biến cải đôi chút (cố giữ ý) để ráp các câu Thánh Vịnh khác nhau vào một dòng nhạc cố định của một phiên khúc.

– Hai là phổ nhạc vào từng câu Thánh Vịnh, uốn nắn làm sao cho phù hợp dấu giọng. Như vậy mỗi câu Thánh Vịnh là một dòng nhạc khác nhau, không mang tính duy nhất của nghệ thuật sáng tác thánh nhạc. Nhạc sĩ lão thành Hùng Lân gọi kiểu này là “quăng nhạc vào lời” không thể khai triển nhạc tố, nhạc đề được, đánh mất đi yếu tố nghệ thuật, một trong hai yếu tố làm nên thánh nhạc (sự thánh thiện và hình thức tốt đẹp).

Để đáp lại yêu cầu của phụng vụ thánh, tiếng Việt có ngõ bí nhưng cũng có lối thông đó là dựa vào cung ngắm, cung sách để hát nguyên văn Thánh Vịnh. Vừa đáp ứng yêu cầu phụng vụ vừa giữ được truyền thống rất đẹp, rất xa xưa của cha ông ta, những vị đã sáng tác cung ngắm nguyện, kinh sách là những dòng nhạc ngâm nga hát xướng để hun đúc lòng đạo của con cháu và phổ biến đạo lý của Đức Chúa Trời.

Đối với Tiếng Việt rao hàng cũng như hát, nói chuyện cũng như hát. Các vị thừa sai mới sang Việt Nam nghe người Việt nói chuyện, các ngài bảo “họ hát như chim hót líul o”.

Thánh nhạc Việt Nam tuyệt đại đa số là ca khúc

Thánh nhạc của Giáo hội sử dụng nhiều hình thể của âm nhạc như đối ca, đáp ca, tiến cấp, Thánh Thi, xướng Thánh Vịnh, choral, ca tiếp liên nhưng rất ít khi dùng ca khúc là loại hình gồm điệp khúc và nhiều phiên khúc.

Cần bớt ca khúc, thêm những thể khác như: Đối ca nhập lễ; Đáp ca: Xướng Thánh Vịnh; Dâng lễ: Đối đáp, có thể dạo đờn hoặc im lặng; Phần còn lại thì dùng ca khúc, Thánh Thi, xướng đáp, đối ca, tiến cấp Thánh Vịnh “một lèo”… thay đổi nhau. Ra về: Một bản dạo đàn

Thánh nhạc Việt Nam thì trái lại tuyệt đại đa số là ca khúc, rất hiếm hình thức đối ca, đáp ca, thánh thi… Có thể ước đoán thánh ca Việt Nam có khoảng 100 ngàn bài theo hình thể ca khúc. Riêng các hình thể Giáo hội ưa chuộng thì chỉ đếm trên đầu ngón tay:
– Bài Chúa ở cùng tôi của nhạc đoàn Lê Bảo Tịnh viết theo hình thể Thánh Thi.
– Bài Kìa ai của Vinh Hạnh theo hình thể ThánhThi.
– Bài Vinh quang của Ta của Hoàng Kim viết theo hình thể xướng đáp (Réspons bref ).
– Bài Lạy các thánh của Chúa của LM Tiến Dũng viết theo hình thể xướng – đáp.
– Bài Cầu cho Đức Giáo hoàng và Bài ca tiễn biệt của Nguyễn Hữu viết theo hình thể xướng đáp.
Các nhạc sĩ Tiến Linh, Ngọc Kôn, học trò Nhạc sư Tiến Dũng đã có những bài đối ca và xướng Thánh Vịnh nhưng chưa phổ cập, các ca đoàn cũng chưa mặn mà với hình thể này.

Hình thể ca tiếp liên thì cho đến nay chỉ đúng có một bài ca tiếp liên lễ Hiện Xuống của LM Gioan Phạm Đình Nhu nhưng còn xa lạ với các ca đoàn tại Việt Nam. Còn bài ca tiếp liên lễ Phục sinh của nhạc sĩ Hùng Lân cũng chỉ là “cảm hứng” nội dung còn hình thức vẫn là ca khúc. Chưa có một ca tiếp liên nào nổi tiếng như những ca tiếp liên của Giáo hội: Lễ Phục sinh, lễ Hiện Xuống, lễ Đức Mẹ Sầu Bi và đặc biệt là ca tiếp liên lễ cầu hồn xưa Dies Irae Dies illa…

Theo tương truyền, nhạc sĩ thần đồng thời danh thế giới Mozart đã tuyên bố dám đổi cả sự nghiệp để lấy bài Sequentia. Mượt mà và xúc động nhất là đoạn: “Qui Mariam absolvisti Et latronemexaudisti,Mihiquoquespemdedisti… (chuẩn bị kết) Lacrimosa dies illa, Qua resurget ex favilla… Pie Jesu Domine, Dona eis requiem. Amen. (Chúa đã tha thứ cho Maria Madala, đã nghe lời kẻ trộm kêu xin. Phần con, xin Chúa cũng thương ban niềm hy vọng… Ôi! Ngày đầy nước mắt, ngày (con người) trỗi dậy từ đống tro tàn… Lạy Chúa Giê-su nhân lành, xin ban cho các linh hồn được yên nghỉ. Amen).

LM GIUSE NGUYỄN HỮU TRIẾT

>> Giáo phận Qui Nhơn viết i ngắn hay y dài?

The post Hát nhiều nhưng chưa đúng phụng vụ appeared first on Đồng Hành.

Có nhiều định nghĩa khác nhau về dàn nhạc theo âm nhạc phương Tây, nhưng nhìn chung, dàn nhạc là một nhóm chơi nhiều nhạc cụ mà trong đó bộ dây chiếm ưu thế. Dàn nhạc CTM (Công Thức Mới) tại Việt Nam cũng dựa trên bộ dây để mang đặc tính của dàn nhạc nhưng lại ưu tiên cho các nhạc cụ “bất thường”.

Những cách hiểu khác nhau về dàn nhạc

Để gọi một nhóm nhiều nhạc công cùng diễn tấu với nhau, âm nhạc phương Tây có nhiều tên gọi như: combo (nhóm nhạc nhỏ), band (ban nhạc), ensemble (nhóm nhạc), orchestra, philharmonic, symphony… Trong đó, tuy orchestra vẫn được gọi trong tiếng Việt là dàn nhạc nhưng hay bị dùng lẫn với philharmonic và symphony. Vậy đâu là sự khác biệt?

Trong toán học, chúng ta biết mọi hình vuông đều là một hình có góc vuông nhưng không phải bất cứ hình có góc vuông nào cũng là một hình vuông. Có thể nói theo cách đó, mọi symphony đều là một orchestra, nhưng không phải orchestra nào cũng là một symphony. Hay mọi philharmonic đều là một symphony nhưng không phải symphony nào cũng là một philharmonic.

Orchestra là một thuật ngữ rộng để gọi một nhóm nhiều nhạc cụ với đặc điểm là bộ dây (violin, viola, cello và double bass) có số lượng chiếm ưu thế. Có hai loại orchestra: chamber (thính phòng, có quy mô nhỏ, khoảng dưới 50 nhạc công) và symphony (giao hưởng, với biên chế lớn, có thể phát triển đến hơn 100 nhạc công).

Trong khi đó, symphony orchestra và philharmonic orchestra gần như tương đương nhau (cùng biên chế, trình tấu cùng loại nhạc lớn như giao hưởng). Cái khác nhau thứ nhất giữa hai thuật ngữ này chỉ mang tính nhận diện. Ví dụ, thành phố New York vừa có Brooklyn Philharmonic, vừa có Brooklyn Symphony.

Điểm khác thứ hai: symphony orchestra là một thuật ngữ chung, mang tính tổng quát, còn philharmonic orchestra luôn luôn được dùng kèm với một tên riêng. Do đó, chúng ta có thể gọi một philharmonic là symphony nhưng không phải symphony nào cũng là philharmonic, mặc dù chúng giống nhau.

Dàn nhạc tại Việt Nam được hình thành từ hình thức nhạc đoàn

Theo tài liệu Thánh nhạc và đời sống đức tin của Dân Chúa tại Việt Nam 50 năm qua do Ủy ban Thánh nhạc, Hội đồng Giám mục Việt Nam: “Với sự đón nhận nồng nhiệt của giáo dân đối với các bài ca, nhạc ngoại lời Việt, các nhạc sĩ Công giáo đã tự tìm hiểu và thử viết những bài thánh ca đầu tiên. Để nâng đỡ và tiếp sức cho nhau, các vị tự quy tụ thành những nhóm, theo từng địa phương, dưới danh nghĩa nhạc đoàn…”.

Nét độc đáo của Dàn nhạc CMT là các nhạc cụ bất thường như recorder, các loại saxophone, guitar điện, xylophone, vibraphone, trống cái, mõ chùa… được sắp xếp để thay thế chứ không bổ sung các nhạc cụ thuộc 4 bộ tiêu chuẩn của một dàn nhạc giao hưởng.

Như vậy, theo truyền thống của thánh nhạc Việt Nam, nhạc đoàn không có liên quan trực tiếp đến các nhạc khí, nhạc cụ. Chúng ta đã từng có những nhạc đoàn truyền thống nổi tiếng như: Lê Bảo Tịnh (Hà Nội), Sao Mai (Bùi Chu), Tiếng Chuông Nam (Thanh Hóa), Á thánh Philipphê Phan Văn Minh (miền Nam). Trong đó, nhạc đoàn Á Thánh Minh chuyên nghiên cứu âm nhạc và phiên dịch những bài thánh ca hợp xướng Latin, Pháp sang tiếng Việt.

Từ hình thức nhạc đoàn, các ca đoàn và ban nhạc, dàn nhạc được hình thành.

Ở đây, chúng ta không bàn đến giới hạn của việc dùng nhạc khí trong phụng vụ như Thánh Giáo hoàng Pio X đã nói trong chương IV của tự sắc Tra le Sollecitudini về thánh nhạc:

“Mặc dù loại nhạc xứng hợp với Giáo hội chỉ là thanh nhạc, nhưng nếu có phần đệm bằng đàn đại phong cầm thì cũng được phép. Các nhạc cụ khác có thể được sử dụng trong một số trường hợp đặc biệt, với những giới hạn cho phép, nhưng luôn phải có chuẩn nhận đặc biệt của đấng bản quyền, căn cứ theo sắc lệnh về các hình thức tôn thờ Thánh thể (Cæremoniale Episcoporum)”.

CTM – Một dàn nhạc Công giáo Việt độc đáo

Để thêm góp phần tạo đầu ra cho việc giáo dục âm nhạc, đồng thời có thêm phương tiện thể hiện những sáng tác của mình, lúc sinh thời, Linh mục – Nhạc sĩ Tiến Dũng đã thành lập Dàn nhạc CTM. Đây là dàn nhạc Công giáo đầu tiên ở miền Nam trước năm 1975 và lúc đó đã trở thành dàn nhạc độc đáo có một không hai ở Việt Nam và trên thế giới.

CTM là chữ viết tắt của Công Thức Mới. Cha Tiến Dũng đã tìm cách thay một số nhạc cụ thông thường trong dàn nhạc giao hưởng bằng những nhạc cụ “bất thường” nhưng có âm sắc tương tự hoặc gần gũi với văn hóa dân tộc hơn để dễ trang bị theo điều kiện kinh tế Việt Nam.

Ngay cả với các dàn nhạc giao hưởng hiện đại, thành phần nhạc cụ cũng dựa chủ yếu trên bốn bộ: Dây, kèn gỗ, kèn đồng, gõ chứ ít dùng những nhạc cụ bất thường. Dàn nhạc CTM có khá nhiều những nhạc cụ bất thường như: recorder, các loại saxophone, guitar điện, xylophone, vibraphone, trống cái, mõ chùa… và vắng những nhạc cụ thông thường của dàn nhạc như: oboe, bassoon, trombone, tuba, cello, timpani.

Như vậy, một trong những nét độc đáo của dàn nhạc CTM là các nhạc cụ bất thường đã được tính toán, sắp xếp để thay thế chứ không bổ sung các nhạc cụ thuộc bốn bộ tiêu chuẩn của một dàn nhạc giao hưởng đã quy ước.

Với những nhạc cụ mình có trong tay, Linh mục – Nhạc sĩ Tiến Dũng đã bỏ nhiều công sức không chỉ trong sáng tác cho Dàn nhạc CTM, mà còn biên soạn lại nhiều tác phẩm kinh điển của Bach, Händel, Haydn, Mozart, Beethoven… để tạo nên những âm sắc mới cho các tác phẩm ấy. Do đó, một nét độc đáo khác của CTM là trình tấu những tác phẩm của chính mình hoặc theo cách riêng dưới đũa chỉ huy của nhiều thế hệ nhạc trưởng như: Lê Hoàng Khứa, Ngọc Kôn, Trần Vương Thạch, Nguyễn Bách…

Đó là việc làm của ông từ những năm đầu của thập niên 1970 mà cho đến nay số người làm được điều này có lẽ chỉ đếm được trên một bàn tay. Việc các nhà soạn nhạc đương đại trên thế giới sử dụng những nhạc cụ ngoài quy ước để tạo nên những hiệu quả dàn nhạc mong muốn không còn gì là mới lạ nữa, nhưng họ vẫn thường dựa trên một cấu hình dàn nhạc quy ước để tạo nên âm sắc và chiều sâu tốt hơn.

Nét lạ và đẹp của CTM mà Linh mục – Nhạc sĩ Tiến Dũng đã dày công theo đuổi đó là chỉ dựa trên bộ dây để mang đặc tính của orchestra và ưu tiên cho các nhạc cụ tuy bất thường nhưng dễ kiếm và phù hợp với hoàn cảnh riêng.

Ra đời từ khoảng 50 năm trước, đến nay có thể sản phẩm từ CTM vẫn còn lạ lẫm, chưa được nhiều người tiếp nhận nhưng một điều không thể chối cãi là tính sáng tạo và tính dân tộc rất cao trong âm nhạc của Linh mục – Nhạc sĩ Tiến Dũng, người đã khai sinh ra một dàn nhạc Công giáo đúng nghĩa và độc đáo.

TS NGUYỄN BÁCH

>> Hát cộng đồng: Vì sao giáo dân không chịu mở miệng?

The post Từ mô hình nhạc đoàn đến dàn nhạc Công giáo appeared first on Đồng Hành.

Chỉ ra hai album suốt ba mươi năm

Vào ngày đầu năm mới, 1-1-1988, ngày Lễ Đức Mẹ là Mẹ Thiên Chúa, tại Trung tâm Công giáo, Nhạc sĩ Viết Chung cùng những người anh em trong Nhóm ca vang Lời Chúa, đã chính thức khai sinh Ca đoàn Vượt Qua. Đó cũng là ngày truyền thống của ca đoàn.

Lúc bấy giờ, lập ra một ca đoàn không phải là chuyện dễ dàng. Một trong các thủ tục bắt buộc để có được một ca đoàn là số lượng không được vượt quá 20 người. Vì có duyên ra mắt tại Trung tâm Công giáo, nên số ca viên có mặt ngay từ ngày ca đoàn thành lập đã ngót nghét trăm người.

Nhiều thành viên ban đầu của Ca đoàn Vượt Qua là những ca viên kỳ cựu từ nhiều ca đoàn ở các giáo xứ trong Tổng Giáo phận từ trước 1975. Có những ca viên nằm trong đại gia đình hai, ba thế hệ, như gia đình ông bà Mai Như Thịnh. Cũng có những ca viên thuộc vào hàng “thất thập cổ lai hy” tiếng tăm một thời, như cụ Lê Mộng Bảo – cựu Giám đốc Nhà xuất bản Tinh Hoa – lúc ấy đã ngoài 70 tuổi…

Cùng với những người sáng lập chủ chốt như Nhạc sĩ Viết Chung, Nhạc sĩ Lê Đức Toàn, họ đã góp phần làm nên thành công ban đầu của Vượt Qua. Mà ngay từ đầu, cái tên mà họ mặc lấy, như để động viên với nhau rằng: Hãy vượt qua để đồng hành cùng Chúa Kitô.

Ca trưởng Lê Đức Toàn cho biết, mục đích ra đời ban đầu của ca đoàn là để phát hành băng nhạc. Cho nên, ngay sau một năm hoạt động, vào năm 1989 Vượt Qua đã cho ra mắt album thánh ca đầu tiên có tên Tiếng hát giáo đường. Một năm sau đó, dịp Noel năm 1990, Vượt Qua lại cho ra mắt album thứ hai là Noel 90, cũng là album cuối cùng cho đến tận hôm nay. Nhạc sĩ Lê Đức Toàn cười xòa, hé lộ lý do: “Hồi đó hết tiền!”.

Nhạc sĩ Viết Chung, người phát triển thánh ca dân tộc

Ngay từ khi thành lập ca đoàn, Ca trưởng Viết Chung đã xác định mục đích không chỉ là phát hành băng nhạc, mà còn để phát triển thánh ca dân tộc và dân ca hợp xướng. Các bài lý như Lý ngựa ô, Lý con sáo, Lý cây đa, hay ca chèo, quan họ… đều được chuyển hóa thành những bài thánh ca lạ tai qua phần chuyển thể tinh tế, phối khí khéo léo, hòa âm điêu luyện từ âm nhạc ngũ cung sang âm nhạc Tây phương của ca trưởng Viết Chung.

Vì đưa âm nhạc dân tộc vào thánh ca nên các nhạc cụ phối khí trong Vượt Qua là đàn tranh, bầu, nguyệt, sáo, thậm chí hát a capella.

Vào thời những năm 1990, ít ai nghĩ một bài dân ca, một điệu lý dân gian lại có thể ca vang trên thánh đường, hoặc qua các buổi trình diễn hợp xướng cộng đồng lại làm lay động người nghe như vậy.

Đó là các đêm Thi ca Hợp xướng Hàn Mạc Tử – Hải Linh tại rạp Quốc Thanh, đêm Thánh ca tôn vinh Mẹ tại Fatima Bình Triệu, đêm Dân ca Hợp xướng với Dàn nhạc Dân tộc Tiếng hát Quê hương tại Cung văn hóa Lao động, đêm Thánh ca Mẹ và Âm nhạc Dân tộc tại nhà thờ Tân Định, đêm Thơ nhạc Đức ông Xuân Ly Băng tại nhà thờ Nam Hòa, đêm Dân ca Hợp xướng với Dàn nhạc Dân tộc Tiếng hát Quê hương tại Nhà văn hóa Thanh Niên.

Giáo sư Trần Văn Khê, sau khi tham dự chương trình Đêm Dân ca Hợp xướng với Dàn nhạc Dân tộc Tiếng hát Quê hương đã không ngớt lời ngợi khen: “Tôi không nghĩ thánh ca và âm nhạc dân tộc lại có thể quyện vào nhau cách hài hòa và tài tình như thế. Càng không nghĩ âm nhạc dân tộc lại có thể trình diễn bằng hợp xướng!”. Cũng lần ấy, Nhạc sĩ Phạm Trọng Cầu, sau buổi diễn cũng tấm tắc: “Được đó!”.

Cố Nhạc sĩ Viết Chung tốt nghiệp Trường Quốc gia Âm nhạc và Kịch nghệ Sài Gòn năm 1961. Sau đó, ông được bổ nhiệm làm Giáo sư Trường Quốc gia Âm nhạc Sài Gòn – Huế, rồi Viện Đại học Thành Nhân, Sài Gòn. Ông cũng đã đoạt giải thưởng Văn học Nghệ thuật toàn quốc năm 1973 và 1974 với Trường sử ca sông hát (hợp soạn với Nguyễn Tùng) và Hòa tấu khúc giao mùa.

Có lẽ vì vậy mà sau năm 1975, khi chuyển dần sang viết thánh ca, cái chất âm nhạc dân tộc vẫn còn trong máu của người nhạc sĩ tài hoa này. Nhà nghiên cứu Lê Ngọc Bích, trong Nhân vật Công giáo Việt Nam thế kỷ XVII-XIX-XX đã có một nhận xét tinh tế:

“Sau năm 1975, thế mạnh văn nghệ quần chúng của giới Công giáo là trình diễn hợp xướng, những ca khúc lúc ấy không thể sử dụng cho hợp xướng bốn bè dị giọng, nhạc sĩ Viết Chung đã phối âm những ca khúc ấy để các ca đoàn trình diễn. Nhờ thế mà ngoài những tuyển tập thánh ca, nhạc sĩ Viết Chung còn có những tuyển tập hợp xướng đời”.

Truyền thống thánh ca âm nhạc dân tộc đó vẫn được lưu giữ cho đến ngày nay dưới bàn tay điều khiển của Ca trưởng Lê Đức Toàn.

Mang tinh thần “Vượt Qua” đến với mọi người

Từ năm 1998, Vượt Qua tham gia hát hợp xướng lần đầu tiên tại Đại hội Thánh Mẫu La Vang ở Quảng Trị và duy trì liên tục mỗi kỳ đại hội cho đến nay.

Ngoài việc hát chính các thánh lễ như đã nói, đến nay ca đoàn vẫn đều đặn tập dượt các bài hợp xướng lớn để chuẩn bị cho các dịp lễ trọng trong năm, như ca trưởng Lê Đức Toàn chia sẻ: “Từ hai đến ba lần trong năm, anh chị em chúng tôi đi hát thánh ca và trình diễn hợp xướng dịp các đại lễ tại các giáo xứ trong và ngoài giáo phận trong cả nước”. Công tác thiện nguyện, ủy lạo cũng là một hoạt động xã hội mà Vượt Qua tham gia liên tục từ năm 1998 đến nay.

Nguyên tắc hát thánh ca phụng vụ của Vượt Qua là hát bốn bè dị giọng, hoặc ít nhất có một bài hợp xướng bốn bè trong phụng vụ một thánh lễ Misa. Theo Ca trưởng Lê Đức Toàn: “Không thể hát thánh ca phụng vụ mà chỉ đơn bè hay hai bè đồng giọng thông thường. Nó sẽ mất đi tính hợp xướng của một ca đoàn. Vì là hát phát triển âm nhạc dân tộc, đưa âm nhạc dân tộc vào thánh ca nên các nhạc cụ phối khí trong ca đoàn là đàn tranh, bầu, nguyệt, sáo, thậm chí hát acappella”.

Không chỉ chia sẻ tiếng hát đến nhiều nơi khắp các giáo phận, Vượt Qua cũng giúp và hỗ trợ nhiều giáo xứ của Tổng Giáo phận trong việc tập hát, đào tạo ca trưởng, giúp thành lập và phát triển các ca đoàn. Nhiều ca sĩ Công giáo hiện nay trong và ngoài nước từng có thời gian sinh hoạt cùng Ca đoàn Vượt Qua như: Ngọc Hoàng (Việt Nam), Dương Hoàng (Úc), Tấn Đạt, Trần Ngọc (Hoa Kỳ)…

Rất nhiều ca viên của Vượt Qua nay đang làm ca trưởng của các ca đoàn trong Tổng Giáo phận Sài Gòn. Ca trưởng – Nhạc sĩ Lê Đức Toàn, đến nay vẫn đều đặn làm công việc viết hòa âm cho các bài thánh ca dân tộc, đồng thời vẫn viết các bài thánh ca phụng vụ cho các thánh lễ.

Ông cũng không che giấu ý định tái khởi động việc phát hành album thánh nhạc hợp xướng Tiếng hát giáo đường tiếp theo, vốn bỏ dở từ thời người tiền nhiệm. Còn một việc làm nho nhỏ mà ca trưởng Lê Đức Toàn cùng Vượt Qua đang âm thầm làm từ nhiều năm qua, như món quà tri ân người thầy kính trọng của mình, đó là phối khí và thu âm được 14 album thánh ca cho Linh mục – Nhạc sư Kim Long.

XUÂN THÁI

>> Bài 1: Ca đoàn Đắc Lộ Trẻ: Châm ngòi lửa phong trào thánh ca trẻ

>> Bài 2: Trùng Dương: Nửa thế kỷ thăng trầm

>> Bài 3: Ca đoàn trở thành tên bộ lễ Seraphim

>> Bài 4: Hồn Nước – Chuyên nghiệp cả trong đạo, ngoài đời

The post Những ca đoàn vang bóng một thời – Bài 5: Vượt Qua: Phát triển thánh ca dân tộc appeared first on Đồng Hành.

Tôi nghe ba mẹ nói với nhau: “Đảo chánh rồi!”. Vài năm sau, khi vào đệ tử viện Lasan, được tập những bài thánh ca hợp xướng, tôi mới biết rằng tác giả bài hát mà tôi nghe dân chúng hát vang năm đó chính là một trong những cánh chim đầu đàn của thánh ca Việt Nam: Nhạc sĩ Hải Linh.

Ca đoàn không tập hát trong… nhà thờ

Trở về nước sau một thời gian du học tại Pháp, ngoài việc tham gia giảng dạy bộ môn hợp ca cho Trường Quốc gia Âm nhạc Sài Gòn, phát triển nhạc đoàn Sao Mai cùng với Linh mục – Nhạc sĩ Vũ Đình Trác, Hải Linh còn thành lập một ban hợp xướng, thường được gọi là Ca đoàn Hồn Nước.

Tuy gọi là ca đoàn, nhưng Hồn Nước lại ra mắt khán thính giả Sài Gòn một cách long trọng tại rạp Olympic nhân mùa Giáng sinh, đúng vào ngày 23-12-1957. Thật ra nửa năm trước, ca đoàn này đã có buổi ra mắt không chính thức tại một rạp hát nhân ngày phát phần thưởng của Trường Nguyễn Bá Tòng (nay là Trường Bùi Thị Xuân, Quận 3).

Sau đó, vào năm 1958, tại Thảo cầm viên Sài Gòn, Hồn Nước đã có buổi diễn chung với ban nhạc hòa tấu New York của Nhạc trưởng Sherman. Trong lần trình diễn này, bản hợp xướng Đà Lạt trăng mờ đã vang lên và được nhiều người Sài Gòn biết đến.

Đến năm 1959, tại Đại hội Thánh mẫu Toàn quốc ở Sài Gòn, có sự hiện diện của Đức Hồng y Agagianian, đặc sứ của Đức Giáo hoàng Gioan XXIII và nhiều giám mục Á châu, ca đoàn Hồn Nước dưới sự điều khiển của ca trưởng Hải Linh đã đảm nhận phần hát trong thánh lễ trước Nhà thờ Đức Bà Sài Gòn.

“Hồn Nước là một trong những ca đoàn đã góp phần rất lớn trong việc tôn vinh Thiên Chúa, giới thiệu một phong cách hát thánh ca thật có hồn”.

Theo Thánh nhạc và đời sống đức tin của Dân Chúa tại Việt Nam 50 năm qua, Ủy ban Thánh nhạc – HĐGM VN.

Có thể nói đây là một dàn hợp xướng đầu tiên của Việt Nam trình diễn đầy tính nghệ thuật, góp phần vào không chỉ cho thánh nhạc mà còn cho nghệ thuật hợp xướng của đất nước. Một ca đoàn nhưng lại ra mắt ở rạp hát và không tập hát tại nhà thờ mà ở trường Nguyễn Bá Tòng vào mỗi Chúa nhật.

Năm 1961, Hồn Nước có một giai đoạn im ắng vì người sáng lập rời quê hương sang định cư tại Hoa Kỳ cùng với gia đình. Tám năm sau, Nhạc sĩ Hải Linh quay trở về Việt Nam như “một quyết định khôn ngoan và hợp lý, không còn lựa chọn nào khác” (theo Nhạc sĩ Nhị Long, một học trò rất thân cận với Nhạc sĩ Hải Linh).

Cũng theo Nhạc sĩ Nhị Long, “Tôi còn nhớ rất rõ vào một buổi trưa năm 1970, sau khi dạy ở Lasan Taberd về nhà thờ Mạc-ti-nho, đang dựng xe để vào phòng nghỉ ăn trưa thì cha Hoàng Kim từ trên lầu nói vọng xuống thật lớn với vẻ thật phấn khởi: Nhị Long ơi, Hải Linh đã về tới Sài Gòn này rồi”.

Tất nhiên, một trong những công việc đầu tiên của ông là củng cố lại ca đoàn Hồn Nước.

Năm 1971, vào ngày lễ Đức Mẹ dâng mình trong đền thờ, ca đoàn Hồn Nước lại một lần nữa ghi dấu ấn khó quên khi xuất hiện trong đại hội Thánh nhạc Toàn quốc lần đầu tiên, do hai linh mục là Nhạc sư Tiến Dũng và Nhạc sĩ Gioan Nguyễn Văn Minh tổ chức tại hội trường lớn của trường Lasan Taberd.

Với sự kết hợp cùng cả trăm ca viên của ban hợp xướng liên tu sĩ, gồm các đại chủng sinh Sài Gòn, đại diện các dòng tu nam – nữ, ca đoàn Hồn Nước đã trình diễn tác phẩm Công giáo xuất sắc của Hải Linh: Giáo trường ca Ave Maria.

Hồn Nước gắn liền với tên tuổi ca trưởng Hải Linh

Những năm sau đó đến trước khi ngừng hoạt động vào tháng 4-1975, ca đoàn Hồn Nước vẫn hoạt động như một trong khá ít ban hợp xướng của Việt Nam có tính chuyên môn cao, dưới sự dẫn dắt của một ca nhạc trưởng được đào tạo chính quy, không chỉ có tài chỉ huy mà còn là một nhạc sĩ có những sáng tác thánh nhạc cũng như thế tục xuất sắc.

Ca đoàn Hồn Nước gắn liền với tên tuổi ca trưởng Hải Linh như một thực thể. Với những tác phẩm của Hải Linh như Đà Lạt trăng mờ, Thằng Bờm, Cóc quân, Lòng mẹ (chỉ dùng một phần ca từ của Nhạc sĩ Y Vân), Duyên kỳ ngộ,… ca đoàn Hồn Nước trở thành ban hợp xướng Công giáo đầu tiên không chỉ hát nhạc nhà thờ mà còn góp phần đưa thể loại hợp xướng với đề tài văn học dân gian đậm chất Việt Nam đến với công chúng trong cũng như ngoài Công giáo.

Hoạt động nghệ thuật của Hồn Nước còn rất cập nhật và hiện đại. Từ năm 1965, băng cassette mới được phổ biến trên thế giới. Vậy mà vào năm 1973, ca đoàn Hồn Nước đã cho ra đời băng cassette đầu tiên mang tên Một giờ hợp ca số 1.

Sản phẩm âm nhạc này được thu âm vào băng cối (hay băng ma-nhê – bande magnétique) và cả băng cassette. Qua đó, người nghe không chỉ được thưởng thức bốn bản thánh ca hợp xướng mà còn cả bốn ca khúc hợp xướng thế tục “đậm tính dân tộc, đầy tràn hồn nước”.

Đến năm 1974, Một giờ hợp ca số 2 ra đời với hứa hẹn sẽ có số 3, số 4. Đáng tiếc là dự án này đã phải dừng lại. Hai sản phẩm này của Hồn Nước đều được thực hiện với loại băng cassette thời lượng 60 phút.

Tuy ngừng hoạt động kể từ sau năm 1975, nhưng tinh thần quê hương của ca đoàn Hồn Nước và Ca trưởng Hải Linh vẫn được duy trì trong các thế hệ học trò của ông. Đặc biệt là sự ra đời của ca đoàn Quê Hương của Linh mục – Nhạc sĩ Xuân Thảo (một trong những học trò xuất sắc của Nhạc sĩ Hải Linh). Ca đoàn này vẫn còn hoạt động mạnh mẽ cho đến ngày nay.

Có thể nói, các ca đoàn Hồn Nước, Seraphim là trong số rất ít ban hợp xướng Việt Nam đầu tiên có sản phẩm âm nhạc được phát hành ở dạng băng này. Tuổi thiếu niên của tôi qua đi không chỉ trong thế giới nhạc trẻ của Sài Gòn trước năm 1975 mà còn gắn liền với các đĩa nhựa của ca đoàn Seraphim, những bài thánh ca vào đời của ban Alleluia (Dòng Chúa Cứu Thế) và băng cassette Một giờ hợp ca của ca đoàn Hồn Nước.

NGUYỄN BÁCH

>> Bài 1: Ca đoàn Đắc Lộ Trẻ: Châm ngòi lửa phong trào thánh ca trẻ

>> Bài 2: Trùng Dương: Nửa thế kỷ thăng trầm

>> Bài 3: Ca đoàn trở thành tên bộ lễ Seraphim

The post Những ca đoàn vang bóng một thời – Bài 4: Hồn Nước – Chuyên nghiệp cả trong đạo, ngoài đời appeared first on Đồng Hành.

Ở giáo họ chỗ tôi phục vụ trước đây, những người lớn tuổi từng phải làm quen với việc thay chữ hội hát (singer group) bằng chữ ca đoàn, khi hội hát được tổ chức và tập luyện bài bản hơn. Thành ra không nên chủ quan cho rằng ca đoàn là thuật ngữ nhà đạo, còn hợp xướng là thuật ngữ dành cho tập thể ca hát ngoài đời. Trường hợp cần phân biệt cứ thêm chữ “Công giáo”, “Giáo xứ”, “Giáo họ” vào là xong.

Những phân tích khá chi tiết và mang tính chuyên môn trong bài Nên gọi là ca đoàn hay hợp xướng của TS Nguyễn Bách khá thuyết phục, tuy nhiên chỉ lý luận dựa trên phương diện lịch sử và thuật ngữ để mong thay đổi một thói quen sử dụng ngôn ngữ e rằng chưa đủ trong thực tế.

Người ta sẽ không dễ thay đổi cho đến khi hiểu hơn về ý nghĩa của việc thay đổi. Chữ ca đoàn thực chất là một danh từ, khiến người nghe dễ liên tưởng đến một cơ cấu hay tổ chức, dễ bị đóng khung suy nghĩ trong một hội đoàn với nhiệm vụ ca hát đơn thuần.

Chữ hợp xướng là động từ nên có sức gợi mở và lay động hơn. Hợp xướng không những cho thấy một nhóm người cùng nhau hát vang, mà còn mời gọi phải hát sao cho hòa hợp. Nếu như ca hát không chỉ là hoạt động của hệ hô hấp và bộ máy phát âm, thì chữ hợp xướng nhắc nhớ những người cùng hát phải hòa điệu với nhau tận tâm hồn, tức cộng tác với nhau bằng trọn cả con người.

Hiểu được như vậy thì chữ hợp xướng cũng thấm đẫm tinh thần Kitô giáo chứ đâu chỉ dành cho môi trường thế tục!

Thay vì gọi Ban Hợp xướng Suối Việt, Dàn Hợp xướng Trẻ Công giáo Hà Nội… tôi thích gọi ngắn gọn Hợp xướng Suối Việt hơn. Ở Sài Gòn có Hợp xướng Sài Gòn mà tên gọi theo tiếng Anh là Saigon Choir.

NHẠC SĨ HẢI TRIỀU, CỰU CA VIÊN CUNG CHIỀU: Sĩ số đủ hát được bốn bè thì gọi là ban hợp xướng Bây giờ tôi không sinh hoạt ca đoàn nữa nên không ý kiến, để các em trẻ lên diễn đàn thì hợp hơn. Tôi sẽ hỏi họ. Tuy nhiên cứ thực tế thì thấy ban hát nào có sĩ số đủ lượng người hát được 4 bè SATB thì gọi là ban hợp xướng, có lẽ chừng 40 trở lên.

NHẠC SĨ TRẦN NGỌC LINH TRIỀU, TRƯỞNG BAN HỢP XƯỚNG VICARII:
Nên thay đổi tên gọi và cách suy nghĩ “thôi hát vậy được rồi”
Huấn thị Instructio de Musica in Sacra Liturgia – Huấn thị thánh nhạc trong phụng vụ – do Thánh bộ phụng tự ban hành ngày 5-3-1967, số 4a có nêu ra hai đặc tính của thánh nhạc là thánh thiện (Sanctitas) và nghệ thuật (Bonitas Formae).
Nếu chỉ nhấn mạnh sự thánh thiện đến từ tấm lòng chân thành, đơn sơ, hi sinh phục vụ nhà Chúa của những người phục vụ thánh nhạc thì chưa đủ, cần phải luôn gìn giữ và nâng cao không ngừng giá trị nghệ thuật của thánh nhạc.
Ý kiến về việc nên gọi“ca đoàn”hay“ban hợp xướng” của TS Nguyễn Bách là đúng đắn và nên tiến hành ngay, kèm với các kế hoạch đào tạo nhân sự mang tính khả thi nhất cho những người phục vụ thánh nhạc từ ca trưởng, nhạc công, ca viên và nhạc sĩ.

NGUYỄN ANH HUY, SJ

>> Nên gọi là CA ĐOÀN hay BAN HỢP XƯỚNG?

The post CA ĐOÀN hay BAN HỢP XƯỚNG: Thay đổi phải đi kèm ý nghĩa appeared first on Đồng Hành.

Và ở giáo xứ nọ, dịp kỷ niệm 15 năm ngày thụ phong linh mục của cha quản xứ nhằm đúng vào ngày lễ Chúa lên trời, cha quản xứ yêu cầu ca trưởng thay thế những bài anh đã tập bằng năm bài theo chủ đề linh mục do ngài cung cấp. Ngài nói rằng đã được Toà Giám mục cho phép hát như vậy. Anh ca trưởng vùng vằng, tỏ vẻ bất mãn, và thế là cha con mất vui!

Thông thường tôi ít lấy làm điều, vì nghĩ rằng đây chỉ là một vài đụng chạm không thể tránh khỏi khi làm việc chung với nhau. Hơn nữa, đây còn là một vấn đề quá ư tế nhị mà bản thân tôi thực sự rất ngại ngùng khi phải đề cập tới, nhất là khi những câu chuyện này liên quan đến các đấng bậc có thẩm quyền mà những người phục vụ hèn mọn như tôi phải luôn giữ thái độ kính phục.

Vị trí khiêm tốn

Nghĩ tới là vậy, nhưng nghĩ lui thì nghiệm thấy rằng dù sao tôi cũng là “dân trong nghề”, không nhiều thì ít cũng có liên quan, nên xin được mạnh dạn bộc bạch đôi điều riêng tư với các bạn bè ca trưởng của tôi, hẳn không làm các đấng bậc phiền lòng!?

Như đã thưa, đây là một vấn đề rất tế nhị và nhạy cảm. Có lẽ anh chị em ca trưởng chúng ta trước hết phải xác định vị thế khiêm tốn của mình trong nhiệm vụ cao cả chung của ca đoàn là làm cho các nghi lễ phụng vụ thêm rực rỡ vui tươi và giúp cho giáo dân tham gia cách tích cực vào việc ca hát (Huấn thị về Âm nhạc trong Phụng vụ, 1967, số 16 và 19).

Ca trưởng là người đứng đầu một ca đoàn. Nhiệm vụ trước hết và trên hết của ca trưởng phải là hướng dẫn ca đoàn chu toàn thừa tác vụ phụng vụ của họ, đồng thời làm gạch nối giữa linh mục quản xứ, hội đồng mục vụ và ca đoàn.

Các bổn phận như điều hành, tuyển chọn và huấn luyện các ca viên không những về kỹ thuật ca hát mà còn về tác phong đạo đức, cũng như các phần vụ chuyên môn như soạn bài, tập hát, điều khiển ca đoàn trong các nghi lễ phụng vụ, v.v… hẳn không gây khó khăn bao nhiêu cho phần đông chúng ta. Ngay cả việc ca trưởng phải tạo cho mình một tư cách đứng đắn, một bản lĩnh đáng nể phục và một uy tín đáng tin cậy để hoàn thành những trách nhiệm trên đây cũng không phải là điều khó thực hiện.

Thật vậy, những sinh hoạt nội bộ của ca đoàn xem ra không thể làm khó chúng ta, nhất là đối với những anh chị em đã có năm, mười năm, hoặc đôi ba chục năm kinh nghiệm. Nhưng điều khó khăn nổi cộm nhất chính là vai trò làm trung gian, làm cầu nối giữa tập thể ca đoàn và cha quản xứ. Nếu chẳng may vì một lý do nào đó vai trò trung gian bị gãy đổ, thì sự quan hệ giữa hai thành phần tương quan chắc chắn cũng sẽ bị sứt mẻ theo.

Ca trưởng: Cộng sự đắc lực của cha xứ

Chúng ta nên nhớ rằng sự thành công của một ca đoàn tùy thuộc không ít vào chính mối giao hảo giữa cha quản xứ và người ca trưởng trong tư cách là cộng sự viên đắc lực của ngài. Vì thế, để duy trì mối giao hảo này, cũng như để có thể cộng tác cách chặt chẽ và vui vẻ với cha quản xứ, anh chị em ca trưởng chúng ta cần phải:

1. Biết rõ thế đứng và quyền hạn khiêm tốn của mình

Hiện nay, nhờ nghiên cứu, tìm hiểu, trau dồi, học hỏi qua các kho tài liệu, qua các khoá huấn luyện, hoặc qua các buổi hội thảo thánh nhạc, nhiều anh chị em ca trưởng chúng ta đã tỏ ra có hiểu biết, có chuyên môn hơn về mục vụ thánh nhạc, cũng như có kinh nghiệm hơn về việc tổ chức, điều khiển ca đoàn, chọn bài hát, tập hát, sắp xếp chương trình phù hợp với các nghi lễ phụng vụ…

Tuy nhiên, cần lưu ý điều này là tất cả những kiến thức, kinh nghiệm và năng lực chuyên môn đó chỉ nhằm giúp chúng ta hoàn thành vai trò khiêm tốn của một cộng sự viên, một người giúp việc hèn mọn cho vị linh mục quản xứ trong lãnh vực thánh nhạc, chứ không phải để chúng ta tự cao tự đại mỗi khi có sự bất đồng.

Trong mọi công việc, dù thuộc bất cứ lãnh vực nào, kể cả lãnh vực thánh nhạc mà chúng ta đang phục vụ, với cương vị là người điều hành tổng quát các sinh hoạt của giáo xứ và là người chịu trách nhiệm trực tiếp trước mặt giáo xứ cũng như trước mặt đấng bề trên của ngài là đức giám mục, cha quản xứ luôn luôn là người nắm giữ quyền quyết định và có tiếng nói sau cùng.

Vì thế, để tránh những đụng chạm có thể làm sứt mẻ tình cảm, hoặc gây khó khăn cho việc cộng tác, chúng ta cần phải biết rõ thế đứng và quyền hạn khiêm tốn của mình để luôn sẵn sàng tôn trọng cha quản xứ và các quyết định của ngài.

2. Biết rõ vai trò và trách nhiệm của mình

Huấn thị về Âm nhạc trong Phụng vụ, số 16, viết: “Thật sự không có gì tưng bừng và vui vẻ hơn trong một buổi cử hành phụng vụ mà toàn thể cộng đoàn biểu lộ đức tin và lòng đạo đức của mình ra bằng lời ca tiếng hát”.

Do đó, trách nhiệm trước hết của anh chị em chúng ta là phải liệu làm sao cho các lễ hát có sự hiện diện của ca đoàn. Vẫn biết rằng hầu hết (nếu không muốn nói là tất cả) chúng ta đều tự nguyện phục vụ không ăn lương, khác với những ca trưởng chuyên nghiệp ở các nước Âu, Mỹ được giáo xứ thuê mướn và trả lương; nhưng điều đó không có nghĩa là thích thì hát, không thích thì thôi, và càng không nên vì một lý do riêng tư mà từ chối, không cho ca đoàn mình phục vụ một dịp lễ nào đó.

Khi chúng ta đã đảm nhận một vai trò, cho dù là do tự nguyện, thiết nghĩ chúng ta có trách nhiệm phải chu toàn các bổn phận mà vai trò ấy đòi buộc.

Ngoài việc nhận biết rõ vai trò và trách nhiệm của mình, chúng ta cần phải hiểu biết lãnh vực mình đang phục vụ, để sẵn sàng học hỏi, nắm vững hơn các nguyên tắc và qui luật về phụng vụ, về thánh nhạc, cũng như cách thức chọn bài hát phù hợp với phụng vụ vốn là điểm thiết yếu và quan trọng nhất; đồng thời biết trau dồi thêm kỹ thuật chuyên môn để giúp cho ca đoàn có đủ khả năng thể hiện vai trò nồng cốt của họ đối với cộng đoàn.

3. Biết tham khảo ý kiến và đối thoại một cách hiền hoà

Muốn tạo mối quan hệ tốt đẹp và bền chặt với vị linh mục quản xứ, anh chị em ca trưởng chúng ta nên thường xuyên tham khảo ý kiến của ngài về việc ca hát trong các nghi lễ tại giáo xứ, để kịp thời chuẩn bị các bài hát cho phù hợp với ý lễ, ngày lễ. Các dịp lễ đặc biệt có những nghi thức riêng như tuần thánh, Phục sinh, hôn phối, an táng, hoặc các cuộc rước kiệu, dâng hoa… thì càng phải tham khảo ý kiến các ngài. Ngoài ra, ca trưởng cũng có thể cùng với cha xứ tập hát các câu xướng của chủ tế trong thánh lễ, bài Thương khó, câu Alleluia trọng thể, bài công bố Tin mừng Phục sinh…

Nếu có thể được, tưởng cũng nên hỏi qua ngài về ý giảng lễ để chọn bài thích hợp, nhấn mạnh thêm ý tưởng chính yếu của buổi lễ (thực ra điều này chỉ có thể áp dụng đối với những ai soạn ca mục hằng tuần).

Đáng tiếc là nhiều anh chị em chúng ta đã vô tình, không giữ mối quan hệ chặt chẽ này với cha quản xứ.

Ai trong chúng ta cũng tin chắc điều này là ca đoàn thực sự cần được các vị chủ chăn hướng dẫn, nâng đỡ và quan tâm cách đặc biệt. Ca đoàn nào được cha quản xứ thường xuyên lui tới thăm viếng, động viên, khuyến khích thì ca đoàn ấy sẽ luôn thăng tiến.

Tin như thế rồi chúng ta dễ dàng than phiền rằng cha quản xứ của chúng ta không quan tâm, cũng chẳng ngó ngàng gì đến ca đoàn… Thế nhưng, biết đâu rằng chính chúng ta đã không tạo cơ hội để ngài phải quan tâm, để ý tới! Đã có khi nào chúng ta trao đổi, bàn bạc với cha quản xứ của mình về mục vụ thánh nhạc trong giáo xứ, để rồi cùng hợp sức với ngài đem lại bầu khí phụng vụ đẹp đẽ cho giáo xứ không?

Chúng ta có thỉnh thoảng mời ngài đến chia sẻ, huấn đức hoặc tham dự một vài sinh hoạt vui chơi, lễ lạt của ca đoàn không? Hay chúng ta chỉ âm thầm, lặng lẽ làm việc một mình? Thiếu sự đối thoại cần thiết, thiếu sự bàn thảo, hội ý với nhau sẽ dễ gây nên tình trạng thiếu tinh thần hợp tác.

Ở đây cần lưu ý thêm điều này, đó là khi tham khảo ý kiến, anh chị em chúng ta nên đối thoại một cách hiền hoà và hãy sẵn sàng tôn trọng ý kiến của cha quản xứ. Nếu cần góp ý, nên trình bày một cách thẳng thắn, nhưng nhẹ nhàng, khiêm tốn, và không nên phản đối, tự vệ một cách quá mạnh mẽ hoặc quá gấp gáp.

Phải biết kềm chế cái tôi của mình để có thể cộng tác, đối thoại, thoả hiệp hoặc ngay cả nhượng bộ trong tình yêu thương và hiệp nhất. Luôn nhớ rằng cha quản xứ của chúng ta mới là người quyết định. Vì thế, nếu chẳng may có sự bất đồng ý kiến, việc trước tiên về phần mình là chúng ta nên bình tâm lại và cầu nguyện, dành thời giờ để tham khảo thêm, rồi tìm dịp thuận tiện xin trình bày lại với ngài.

4. Biết điều

Sau cùng, thật là may mắn nếu anh chị em chúng ta được cộng tác với vị linh mục quản xứ là một nhạc sĩ sáng tác thánh ca. Với kiến thức chuyên môn sâu rộng về mục vụ thánh nhạc, chắc chắn ngài sẽ hướng dẫn, trợ giúp chúng ta hoàn thành vai trò ca trưởng của mình một cách tốt đẹp. Điều quan trọng là khi chọn ca mục cho các nghi lễ, chúng ta hãy tỏ ra biết điều, dù thế nào cũng không bao giờ được quên kho nhạc riêng của ngài!

Trong trường hợp cả hai cha con đều là nhạc sĩ sáng tác thì chúng ta càng phải biết điều hơn nữa, không nên quá theo ý riêng, cũng không nên quá chiều theo sở thích của ca đoàn để rồi chọn nhiều bài hát của mình mà “phớt lờ” đi các bài hát của ngài sáng tác. Thật vậy, nên cẩn trọng để khỏi phải rơi vào tính tự ái, tự kiêu và tự tôn!

* * *

Thiên Chúa ban cho anh chị em ca trưởng chúng ta chút tài năng khiêm tốn là để biết sử dụng cho công cuộc lớn lao của Người. Hơn nữa, vai trò ca trưởng mà chúng ta đảm nhận chỉ là một chức vụ, và chức vụ thì luôn gắn liền với trách nhiệm và bổn phận hơn là danh dự và vinh quang. Mong rằng tất cả chúng ta hãy mặc lấy tâm tình tôi tớ để phục vụ và nên biết hy sinh cái nhỏ bé để chọn cái lớn lao hơn, đó là cho danh Chúa được cả sáng!

ĐỖ VY HẠ

>> Hát cộng đồng: Vì sao giáo dân không chịu mở miệng?

The post Vun đắp sự cộng tác giữa ca trưởng với cha xứ appeared first on Đồng Hành.

Hợp xướng là một nhóm người cùng hát, hay nói cách khác, là một tổ chức gồm các ca sĩ hát chung với nhau trong cùng một nhóm. Theo truyền thống âm nhạc phương Tây người ta phân biệt hai loại hợp xướng: hợp xướng hát trong nhà thờ hay trường học (choir) và hợp xướng biểu diễn trong các nhà hát, phòng hòa nhạc (chorus).

Tuy nhiên sự phân biệt này không rõ ràng vì có những hợp xướng vừa hát trong nhà thờ, vừa biểu diễn ở các nhà hát.

Tại Việt Nam, cũng theo truyền thống, ban hợp xướng thường được gọi bằng hai tên khác nhau: Ca đoàn (danh từ để gọi những ban hợp xướng hát trong nhà thờ) và Hợp xướng (tên gọi chung cho hình thức một nhóm người cùng hát). Ngoài ra, còn phổ biến cách gọi phân biệt theo thói quen: Nhóm hát, nhóm bè, tốp ca, hợp ca.

Thời hoàng kim của hợp xướng phương Tây

Hợp xướng có lịch sử rất cổ xưa. Người Hy Lạp Cổ đại đã biết dùng hợp xướng để hát đệm cho những động tác trình diễn trên sân khấu. Họ gọi nhóm người hát đệm đó là xορός, tương đương với từ chorus của tiếng Latin.

Trong lịch sử âm nhạc phương Tây, loại âm nhạc có ký âm đầu tiên là ca điệu Gregorian. Nó thống trị âm nhạc Công giáo từ đầu thời kỳ Trung đại, thường được dùng để đệm cho các động tác phụng vụ.

Từ đó, hình thành và phát triển nên một loại hợp xướng hát không nhạc đệm trong nhà thờ, nên ra đời các ban hợp xướng a capella kéo dài từ giữa thế kỷ IV đến tận cuối thời kỳ Trung đại. Lúc này xuất hiện một loại hợp xướng mới, có nhiều bè với giai điệu cách đều nhau một quãng nhất định, gọi là lối hát organum.

Sau đó, organum được phát triển thành clausulae, conductus và motet. Đó là những hình thức hợp xướng thống trị âm nhạc thời kỳ Phục hưng (Renaissance) với các tác giả như Palestrina, Orlando di Lasso và Tomás Luis de Victoria.

Đến thời kỳ Baroque, nhạc hợp xướng được phát triển hơn với Claudio Monteverdi và Heinrich Schütz hình thức a cappella lẫn loại có nhạc đệm. Sau đó gần một thế kỷ, Johann Sebastian Bach đã xuất hiện như một nhà soạn nhạc ưu tú, cách riêng về âm nhạc Công giáo với các thể loại hợp xướng như: cantata, motet và passion.

Bach còn nổi tiếng với nhiều bản hợp xướng theo hình thức chorale. Có thể nói đây là thời kỳ hoàng kim của nhạc hợp xướng, cách riêng hợp xướng Công giáo.

Từ đó đến nay, về lý thuyết, tuy tồn tại hai loại hợp xướng choir và chorus nhưng trong thực tế không có sự phân biệt rõ ràng về tên gọi giữa loại hợp xướng nhà thờ và hợp xướng thế tục. Điều đó cho thấy phạm vi hoạt động của hợp xướng ngày càng được mở rộng hơn trước.

Thuở ban đầu của hợp xướng Việt Nam

Theo tài liệu Thánh nhạc và đời sống đức tin của Dân Chúa tại Việt Nam 50 năm qua do Ủy ban Thánh nhạc trực thuộc Hội đồng Giám mục Việt Nam soạn thảo nhân dịp mừng Năm Thánh 2010 của Giáo hội Việt Nam, kỷ niệm 50 năm thành lập Hàng Giáo phẩm Việt Nam, Ca đoàn là một danh từ mới (khoảng sau Công đồng Vaticano II) để chỉ hoạt động trong quy mô của một ban hát nhà thờ để hát phụng vụ (tức ban hợp ca hay hợp xướng của Giáo hội Công giáo).

Cũng theo tài liệu này, “Trước kia, những nhóm hát trong nhà thờ này được gọi là hội hát hay ban ca vịnh… Ca đoàn bao gồm những người được chọn ra từ cộng đoàn; họ là những người có khả năng âm nhạc cần thiết giúp cộng đoàn tập hát và nâng đỡ cộng đoàn trong khi ca hát trong những phần mà khả năng cộng đoàn chưa vươn tới được”.

Chưa có tài liệu nào cho biết rõ ban hát (hay ban hợp xướng) ở các họ đạo Việt Nam được hình thành từ lúc nào. Tài liệu trên đây chỉ nhấn mạnh vào sự ra đời của các nhạc đoàn và hoạt động sáng tác của các nhạc sĩ Công giáo. Theo chúng tôi, những sáng tác ấy sẽ mãi mãi được nằm trong tủ sách hay ký ức nếu không có người thể hiện, đó là những ca đoàn hoặc độc lập, hoặc gắn liền với các nhạc đoàn này.

Cụm từ “ca đoàn” không khác gì “singer group” hay “vocal group”. Trong khi đó “ban hợp xướng” là một thuật ngữ chuyên ngành như “choir” “chorus”.

Từ những ca đoàn ban đầu như thế, hợp xướng Công giáo phát triển nhanh chóng và đóng góp đáng kể vào hoạt động hợp xướng Việt Nam, cả về số lượng lẫn chất lượng.

Cho đến nay, khi nhắc đến loại hình hợp xướng, giới chuyên môn của âm nhạc thế tục đều nhìn nhận rằng có một truyền thống hợp xướng mạnh mẽ và lâu năm trong các ca đoàn Công giáo. Bên cạnh đó, do yêu cầu khách quan, hiện tượng ca đoàn tham gia vào các hoạt động hợp xướng thế tục ngày càng nhiều (những liên hoan hợp xướng, các chương trình biểu diễn thánh ca Giáng sinh trong môi trường thế tục…).

Cũng như trên thế giới, càng ngày càng không có sự phân biệt rạch ròi giữa “choir” và “chorus”. Hơn nữa, khi hòa mình vào xã hội, có một yếu tố cần được giới Công giáo quan tâm nhiều hơn đó là tính truyền giáo. Hát có thể là một phương tiện truyền giáo tốt.

Đây là cơ hội để chúng ta biến đổi môi trường quanh mình. Tuy nhiên, điều kiện tiên quyết để biến đổi thành công là hòa mình vào môi trường chúng ta đang sống và làm việc. Muốn hòa mình, trước hết phải tự phá bỏ ranh giới (như tên gọi riêng, quy định hay luật lệ cục bộ,…).

Nhiều người cho rằng tên gọi “ca đoàn” là của riêng hợp xướng Công giáo, để phân biệt đạo và đời. Đây chính là ranh giới cần phá bỏ. Tại sao chúng ta không gọi “Ban hợp xướng Suối Việt” thay cho “Ca đoàn Suối Việt”? Tại sao chúng ta cứ muốn làm rõ “của đạo” với “của đời”? Ngoài chuyện tự cô lập mình với môi trường xung quanh, theo chúng tôi, tên gọi “ca đoàn” còn không mang tính âm nhạc chuyên nghiệp bằng “ban hợp xướng”.

Cách đây hơn 18 năm, trong âm nhạc thế tục, chúng tôi có đề nghị không nên dùng từ “nhạc viện” để gọi “conservatory” vì chưa chính xác so với nguồn gốc của thuật ngữ này. Nhiều người trong giới chuyên môn của thành phố đã phản ứng, cho rằng “nhạc viện” là thuật ngữ có truyền thống lâu đời.

Ngày nay, có hai trong số ba conservatory của cả nước đã bỏ tên gọi “nhạc viện” mà thay bằng “học viện âm nhạc”. Thiết tưởng từ bỏ truyền thống là một điều không dễ, nhưng nếu cần và có lợi thì nên can đảm, nhanh chóng thay thế.

TS NGUYỄN BÁCH

>> Bài thánh ca gây nhiều tranh cãi về thần học

The post Nên gọi là CA ĐOÀN hay BAN HỢP XƯỚNG? appeared first on Đồng Hành.

Trong khi đó có những ca đoàn vẫn để, thậm chí mời những người ngoài Công giáo tham dự bởi theo họ, việc hát thánh ca là một hoạt động truyền giáo, cụ thể là có một số thành viên ngoài Công giáo đã trở thành Kitô hữu sau một thời gian tham gia ca đoàn. Vậy theo Cha, nên hành xử thế nào cho đúng?

LM VINH SƠN NGUYÊN HOÀ, SSS:

Rất đúng khi nói “ca viên là thừa tác viên phụng vụ”.

Tài liệu Hướng dẫn Mục vụ Thánh nhạc của Ủy ban Thánh nhạc ở số 33 còn xác định thêm:

“… Các thành viên ca đoàn hãy phục vụ với đức tin sáng ngời… nhìn nhận mình là thành viên của cộng đoàn được Chúa Kitô quy tụ”.

Vì thế, một ca viên đương nhiên phải là người Công giáo hay một Kitô hữu gương mẫu về đức tin. Thế nhưng, việc mời những người ngoài Công giáo tham gia ca đoàn với mục đích truyền giáo để họ có thể trở thành Kitô hữu, theo tôi, đó là một việc đáng khuyến khích.

Điều cần thiết là biết rõ ý hướng của họ, nghĩa là biết chắc họ có thể nhờ thánh ca, nhất là biết cầu nguyện bằng thánh ca, để sau đó họ có thể tìm hiểu hay được hướng dẫn và học hỏi thêm để trở thành một Kitô hữu qua các bí tích nhập đạo.

>> Về lập gia đình, chức phó tế vẫn còn

The post Người ngoài Công giáo có được tham gia ca đoàn không? appeared first on Đồng Hành.