Công sức của tổ tiên

Cách đây mấy chục năm, khi chiến tranh kết thúc chưa được bao lâu, đã có người nhìn thấy nguy cơ này trong bài viết “Một tình trạng đáng báo động. Mức báo động ở chỗ nhiều nhà thờ cổ có giá trị lịch sử và kiến trúc bị tháo dỡ, phá đổ để xây nhà thờ mới.

Người ta muốn xây vĩ đại hơn, hoành tráng hơn cho “nở mặt nở mày” với thiên hạ. Nếu là nhà thờ lâu năm bị xuống cấp, hư hại nhiều không còn dùng được nữa thì phá đi xây lại là hợp lý. Đằng này có những nhà thờ cũ, còn dùng được nhưng người ta vẫn cứ phá đi để xây cái mới.

Việc phá đi xây mới đó bất kể hình dáng bên ngoài và nghệ thuật bên trong – nơi là một công trình chạm trổ sơn son thếp vàng, dấu vết huy hoàng của một thời kỳ kiến trúc tôn giáo thông dụng ở Việt Nam.

Những nhà thờ như vậy, thiết tưởng chỉ cần cơi nới, gia cố, tân trang để bảo tồn nghệ thuật kiến trúc và ý nghĩa tôn giáo là được, nhưng nhiều nơi theo trào lưu thời đại cứ muốn “được mới nới cũ”. Ở đây, cần lưu tâm đến ý thức về giá trị lịch sử của công trình hơn những gì khác.

Những công trình ấy là công sức của biết bao vị tiền bối, đã gầy dựng nên cho các thế hệ mai sau. Vì thế, để tưởng nhớ và ghi ơn tiền nhân, những người ở thế hệ sau không nên vội xóa bỏ công sức của tổ tiên.

Đó là lý do khiến thế hệ sau cần phải hết mực đắn đo thận trọng trong việc đập bỏ cái cũ để xây cái mới. Nhiều người đã tỏ ra rất bức xúc và hối tiếc, khi thấy nhiều nhà thờ cổ ở nơi này nơi khác bị phá đi để xây những cơ sở mới.

Đành rằng phải xây cất để mở mang cho hợp với xu hướng thời đại, nhưng thiết nghĩ, quan trọng hơn là làm sao duy trì được cảm quan đối với nghệ thuật và lòng hiếu nghĩa đối với tiền nhân.

Cần hỏi xem xây để làm gì?

Không phải hễ có tiền hay kiếm được tiền là xây mà cần hỏi xem tại sao xây, xây để làm gì, có cần thiết không. Đồng thời cần đánh giá, việc xây đó liệu có gây bất lợi cho những người nghèo, người không phải là Công giáo hay không. Thậm chí cần xét tới mục đích có phải xây chỉ để khoe mẽ và lấy tiếng khen hay không.

Nhận thức được giá trị kiến trúc của nơi thờ phượng, tác giả Nguyễn Hồng Dương trong cuốn Nhà thờ Công giáo Việt Nam (Nhà Xuất bản Khoa học Xã hội, 2003) đã có những lời lẽ như sau:

“Sự hiện diện của các cơ sở thờ tự Công giáo đã làm cho nghệ thuật kiến trúc Việt Nam đa dạng. Qua những ngôi nhà thờ này, chúng ta không chỉ biết về một loại hình kiến trúc cơ sở thờ tự Công giáo mà còn biết được sự tài ba khéo léo của ông cha ta, bởi hầu hết các thánh đường đều thấm đượm công sức, nhiều khi cả xương máu của người Việt.

Nhà thờ Công giáo mang phong cách Á Đông là thể hiện sự sáng tạo trong nghệ thuật kiến trúc Việt Nam. Đó là những di sản lịch sử văn hóa quí giá của cha ông ta cần được trân trọng gìn giữ.

Nơi nhà thờ Công giáo còn lưu giữ những tranh ảnh, tượng về Chúa, về Đức Maria, về các thánh, lưu giữ những điêu khắc trên các chất liệu khác nhau do ông cha ta tác tạo. Những nhà nghiên cứu về nghệ thuật tranh tượng, điêu khắc Việt Nam không thể không nghiên cứu nó”.

Những lời lẽ trên đây là một sự xác quyết về giá trị kiến trúc của nhà thờ Công giáo, đặc biệt những nhà thờ cổ có giá trị nghệ thuật cao và lịch sử lâu đời. Những lời này đáng cho người Công giáo lưu tâm để tỏ lòng trân trọng đối với các nhà thờ cổ.

LM ANRÊ ĐỖ XUÂN QUẾ, OP

>> Bài 2: Cha sau “giải toả” công trình của cha trước

>> Bài 3: Đau xót nhìn cổ vật nhà thờ… chảy máu

The post Bảo tồn văn hoá Công giáo – Bài 1: Xây cho “nở mặt nở mày” với thiên hạ appeared first on Đồng Hành.

Vậy mà ông đã cùng vị linh mục sáng tạo ra một công trình tôn giáo vừa mang phong cách Roman (Pháp) lại có dáng dấp tháp Việt cổ. Tháp chuông mới được thiết kế có mái cong lợp ngói ống, những hoa gió làm theo mô-típ trang trí truyền thống Việt xưa. Cổng ra vào cũng làm theo kiểu tam quan có mái ngói đỏ.

Sau gần 50 năm, nhà thờ Thị Nghè một lần nữa được tu sửa và lần này thay đổi rất lớn. Từ một công trình pha trộn Roman–Việt trở thành kiến trúc Gothic với mái vòm nhọn, trổ thêm cửa hông cho thoáng, lắp tranh kính màu, di dời núi đá.

Để thực hiện sự thay đổi, các hoa gió họa tiết Việt cổ trên tháp chuông bị thay loại ngang bằng, các mái ngói bị gỡ bỏ, cổng tam quan thay bằng cổng bán nguyệt, thánh giá được xây mới to hơn…

Việc thay đổi kiến trúc này có đẹp và độc đáo, giá trị hơn kiến trúc cũ hay không chắc chắn sẽ có nhiều ý kiến khác nhau và trái chiều. Nhưng có một thực tế là sang thế kỷ 21, một lần nữa nhà thờ Thị Nghè lại khoác lên mình một chiếc áo mới…

PHẠM TRƯỜNG GIANG

>> Nhà thờ Ba Chuông: Dáng dấp ngôi đình làng giữa Sài Gòn

The post Nhà thờ Thị Nghè qua ba thế kỷ thay đổi appeared first on Đồng Hành.

Nhà nguyện Đại chủng viện Thánh Giu-se

Trước đây là một quần thể lớn gồm Đại chủng viện, Nhà thờ thánh Phao-lô, Chủng viện thánh Phao-lô, nhà nguyện, tu viện…  Hiện nay còn phòng lưu giữ cổ vật gồm sách vở, di tích các Thánh tử đạo như hài cốt, vũ khí, xiềng xích… Ngoài ra còn nhiều tượng, tranh nghệ thuật được lưu trữ nơi đây.

Nhà nguyện Toà Tổng Giám mục

Kiến trúc cổ này còn được gọi là Dinh Tân Xá. Đây là ngôi nhà nguyện nằm trong tòa Tổng Giám mục Sài Gòn, là công trình kiến trúc cổ nhất của Sài Gòn – Gia Định. Được Nguyễn Ánh ra lệnh  xây dựng vào năm 1790, mục đích  cho Giám mục Bá Đa Lộc (Pigneau de Behaine) dạy học cho  Hoàng tử Cảnh, sau thành Tòa Giám mục.

Mặc dù là nhà nguyện nhưng Dinh Tân Xá có kiến trúc như một căn nhà gỗ ba gian phổ biến Nam Bộ. Đến nay hầu hết công trình vẫn còn nguyên vẹn dù chủ yếu làm bằng gỗ.

Nhà thờ Chợ Quán

Được xem là thánh đường cổ xưa nhất của Sài Gòn vì đã có từ năm 1720, đến nay đã tám lần phải xây dựng lại do chiến tranh hoặc bị nhà Nguyễn cấm đạo.

Nhà thờ kiến trúc theo kiểu Gothic, có khuôn viên rất đẹp với  hàng cây cổ thụ cao và xanh mát

Nhà thờ Cha Tam

Nhà thờ Cha Tam, tên chính thức là Nhà thờ Phan-xi-cô Xa-vi-ê. Với mục đích xây dựng nhà thờ này cho giáo dân người Hoa khu vực  Chợ Lớn, Cha Gio-an Bao-ti-xi-ta Huỳnh Tịnh Hướng đã tự tay thiết kế nên ngôi nhà thờ này và lồng ghép nhiều yếu tố văn hóa Trung Hoa vào ngôi nhà thờ với tam quan mái âm dương, đầu đao, nóc nhà thờ có gắn hoa sen, cửa ra vào đều treo liễn và chữ Hán.

Nhà thờ Hạnh Thông Tây

Đây là ngôi nhà thờ có kiến trúc Byzantine độc nhất vô nhị tại Việt Nam. Trong nhà thờ có đặt mộ của vợ chồng ông Denis Lê Phát An ( on trai của ông Huyện Sỹ) với hai phong tượng bằng cẩm thạch trắng bên mộ  trông sống động như người thật.

Mái vòm và tranh moisac (tranh ghép đá) đặc trưng của kiến trúc Byzantine của nhà thờ Hạnh Thông Tây.

Nhà thờ Thánh Jeanne d’Arc (Nhà thờ Ngã Sáu)

Đây cũng là một công trình được thiết kế bởi cha Gio-an Bao-ti-xi-ta Huỳnh Tịnh Hướng, với địa thế đẹp là nơi giao cắt bởi ba con đường và khu vực cây xanh cao vây quanh. Là một trong số ít nhà thờ có thánh bổn mạng là nữ thánh.

PHẠM TRƯỜNG GIANG

>> Người phục chế tranh kính nhà thờ

The post Phóng sự ảnh: Nhà thờ cổ Sài Gòn appeared first on Đồng Hành.