Chẳng biết từ khi nào, tôi cảm mến vị linh mục bình dân, chánh xứ một giáo xứ lớn, ở giữa đất Sài Gòn hoa lệ này. Có lẽ bởi lân la hỏi chuyện rồi viết loạt bài về thú chơi đồ cổ của ngài, mà đa phần là cổ vật Công giáo chăng! Mà điều đó có quan trọng gì đâu! Quan trọng là tôi nhận thấy ở ngài một sự uyên bác, thâm sâu, một tấm lòng thương yêu người nghèo vô vị lợi, một người cha hiền lành và là một linh mục vui tươi, dí dỏm nữa.

Nhớ ngày đó, mê kho sách cổ của ngài, rồi thích thú với hàng trăm cổ vật ở Giáo xứ Tân Sa Châu, cứ thỉnh thoảng, ghé ngài nghe ngài kể câu chuyện đồ cổ, với lối nói bình dân, ngài kể cho tôi nghe lịch sử của từng món đồ có trong nhà, rồi những cuốn sách có từ thời nào, ai viết, đã bao nhiêu năm. Thường thì những cuốn sách đó có tuổi đời hơn tôi rất nhiều, vài chục, có khi lên đến trăm tuổi. Thế rồi loạt bài Khám phá kho đồ cổ cha Triết ra đời.

Cũng nhờ đó, tôi biết được thêm về lịch sử Việt cũng nhưng lịch sử truyền giáo của Giáo hội Việt Nam. Chẳng hạn như cây thánh giá của vua Bảo Đại, các cuốn sách của Trương Vĩnh Ký, tranh xưa… Nhiều lúc thấy cái này lạ, cái kia lạ, tôi hỏi.

Bằng một giọng bình dân dí dỏm rất riêng, ngài nói: “Thì ông thêm vô mới có chớ làm sao có, ngu thế!”. Cách nói chuyện của ngài, làm tôi thấy ấm áp, thân thương như đang sống giữa một giáo xứ truyền giáo của giáo phận truyền giáo vậy.

Nhưng đâu chỉ có thú mê đồ cổ! Cha còn tổ chức hoặc hướng dẫn giáo dân tổ chức nhiều hoạt động, nhiều chương trình cho người nghèo đang mưu sinh ở Sài Gòn: Bàn ăn yêu thương, xe bánh 2.000 đồng, bình nước miễn phí, gian hàng không đồng… Khi Sài Gòn bùng dịch, cũng chính nơi Giáo xứ Tân Sa Châu là một trong những nơi có sáng kiến để nâng đỡ người khó khăn, giúp họ vượt qua dịch bệnh.

Chưa kể, hiếm có giáo xứ nào ở Sài Gòn mà luôn mở toang cánh cổng như Tân Sa Châu. Thắc mắc thì nghe giáo dân nói cha muốn thế. Để chi? Để trời trưa nắng nóng, thì dưới tàng cây, chiếc ghế đá, hiên nhà thờ là nơi nghỉ ngơi của cô bán ve chai, chú bán vé số, anh shipper…

Nếu ngài không là một mục tử dấn thân, yêu thương người nghèo khổ, làm gương cho con cái trong giáo xứ, thì có lẽ những hoạt động bác ái ấy đã không có nơi giáo xứ Tân Sa Châu này. 29 năm, từ 1993 đến 2022, chánh xứ Tân Sa Châu, chắc chắn ngài để lại không ít gương lành cho giáo dân nơi đây! Tôi cảm phục ngài ở điều đó.

Cha Giuse Nguyễn Hữu Triết cũng là một con người cầu nguyện. Tôi thường thấy ngài cầu nguyện, hay lần hạt sau lễ chiều. Hình ảnh một linh mục cao niên, đi đi lại lại trong sân nhà thờ, làm cho người ta cũng cảm thấy muốn trở nên sốt mến hơn việc thiêng liêng.

Có một lần, sau lễ, ngài gọi tôi và tặng cho tôi một bức tượng Đức Mẹ, lạ lạ, đẹp đẹp, rồi ngài dặn: “Nhớ lời cha, cầu nguyện với Đức Mẹ nghen con!”.

Thú thật, hồi đó, tôi chẳng mấy khi chạy đến với Mẹ. Nhưng rồi sau đó, tôi đến với Mẹ nhiều hơn và chính Mẹ đã dẫn tôi đến với Giê-su con Mẹ, trong một chiều mưa tại Lavang!

Hôm nay, có con bé cúi đầu trước linh cữu cha, nhớ về cha, vị linh mục thích sưu tầm cổ vật Công giáo đã về với thiên thu, vĩnh hằng, nơi có Đấng mà cha tôn thờ đang dang tay ôm cha vào cung lòng của ngài. Cám ơn cha, nhớ cha: Linh mục Giuse Nguyễn Hữu Triết.

• Linh mục Giu-se Nguyễn Hữu Triết là thành viên Ban Cố vấn tạp chí Đồng Hành. Ngài luôn động viên Ban Biên tập, có những góp ý thiết thực để nội dung Đồng Hành ngày càng tốt hơn. Khi thì gặp gỡ trao đổi trực tiếp, lúc gọi điện, lúc thì gửi email… cha luôn đau đáu với nội dung của Đồng Hành, mong muốn Đồng Hành là một kênh làm tông đồ qua lĩnh vực văn hóa, truyền thông.

• Cha trả lời phỏng vấn, viết bài trong rất nhiều chuyên đề quan trọng của Đồng Hành: Chuyên đề về người Công giáo mê tín với bài Tin lời thầy bói là chối bỏ quyền năng Chúa; Chuyên đề Bảo tồn văn hóa vật thể Công giáo: Đừng khoanh tay nhìn cổ vật nhà thờ chảy máu; Hát nhiều nhưng chưa đúng phụng vụ…

The post ‘Ông cha đồ cổ’ Giuse Nguyễn Hữu Triết đã hóa thiên thu appeared first on Đồng Hành.

Tám năm đong đầy yêu thương

Hơn một tháng trôi qua, nhưng nó vẫn chưa thể quen được việc giáo xứ nó có cha mới. Mỗi lần đến nhà thờ, nó hay ngóng sau những em lễ sinh là ông, vị linh mục già mà nó hay gọi là ngoại.

Nhưng đó chỉ là hoang tưởng nhất thời của nó. Cha xứ mới của nó giảng rất hay, dí dỏm, dễ thương chi lạ, nhưng thi thoảng nó vẫn thèm nghe cái giọng giảng khàn khàn của ngoại, mà có khi ngoại dừng lại thật lâu vì không nhớ hay không thấy chữ bởi đôi mắt kèm nhèm của tuổi già. Năm ấy ngoại đã 83 tuổi rồi còn gì!

Hơn chục năm về trước, Giáo xứ An Khê đón cha tân chánh xứ. Lúc đó, nó còn đang mải miết bên trang sách trên giảng đường đại học. Nó nghe nói, linh mục chánh xứ đã 75 tuổi rồi. 75 tuổi, cái tuổi đáng ra phải được nghỉ ngơi an dưỡng, hoặc chỉ trông coi một xứ nhỏ.

Thế nhưng ở xứ sở truyền giáo Kontumnày, 75 tuổi đi nhận xứ mới, nhận thêm trách nhiệm quản hạt thì vẫn còn trẻ lắm, bởi giáo phận nghèo, thiếu linh mục. Ngoại về, mang niềm hy vọng và sự ấm áp của mùa Xuân cho Giáo xứ An Khê – Giáo xứ thành lập được gần năm mươi năm.

Đời linh mục là vậy! Tận tâm, tận tụy với giáo xứ, dốc hết sức lực lo việc nhà Chúa, để rồi, khi về hưu, gia sản là đôi bàn tay trắng và con tim đầy ắp yêu thương.

Tám năm, khoảng thời gian không ngắn, cũng chẳng quá dài nhưng đủ để tình cảm của mọi người ở nơi đây và linh mục già trở nên đong đầy.

Và cũng ngần ấy thời gian, ông là người cha, người ông hết mực yêu thương, tận tụy chăm lo cho gia đình lớn là Giáo xứ An Khê của nó, rộng hơn là cả một hạt bao gồm một thị xã và ba huyện lân cận. Nhờ vậy mà giáo xứ nó ngày càng đẹp hơn, khang trang hơn, đời sống đức tin của bà con cũng ngày càng vững mạnh.

Ngày ông về xứ, ngôi thánh đường đã cũ kỹ, mái trần dột, những bậc thang lên gác bị mục dần theo năm tháng, sân trước lỗ chỗ những vũng nước vào mùa mưa. Hơn thế nữa, ngôi nhà thờ đã trở nên quá nhỏ bé chật hẹp so với số giáo dân hiện tại của giáo xứ. Và ngoại đã thay đổi diện mạo cho nó. Ông lao vào xây nhà thờ và các công trình của giáo xứ. Điều mà cha xứ trước ao ước, muốn làm từ lâu nhưng chưa thể thực hiện được.

Có người hỏi ông: Tiền đâu để xây nhà thờ mà cha liều vậy? Ông đã cười bảo nhà Chúa cứ để Chúa lo. Và Chúa đã lo thật! Nhờ sự liều lĩnh của ngoại và ơn Chúa mà giáo xứ nó có được một ngôi thánh đường khang trang như bây giờ.

Làm xong nhà thờ, ngoại lại loay hoay với các công trình khác: Đài Đức Mẹ, đồi Hy Vọng (nhà hài cốt)… Rồi thấy nguồn nước nơi đây không đảm bảo, ngoại lại làm hệ thống nước sạch, cung cấp nước uống cho bà con giáo dân, lương dân toàn thị xã với giá rẻ thật rẻ, chỉ bằng một phần ba giá thị trường.

Thương ngoại thật nhiều, gặp ngoại là nó kèo nài: “Ngoại đi đâu cũng xây, xây miết thôi, già rồi mà không chịu nghỉ”. Ngoại véo má nó, cười “Giuse thợ mà, xây chớ, con nhỏ vô duyên”. Ngoại là Giuse thợ, ông thợ chẳng chịu nghỉ ngơi.

Đi đâu cũng xin, có bao nhiêu dốc hết cho giáo xứ

Ngoại của nó đi đâu cũng tìm sự giúp đỡ nhưng chẳng bao giờ xin gì cho mình. Có lẽ nhiều người nghĩ, ông già xin về làm của riêng, nhưng không đúng. Có bao nhiêu ngoại đều dốc hết cho giáo xứ, cho người nghèo.

Ông già ngót bát tuần, nói đi du lịch trời Tây, nhưng thực chất đi vận động xin giúp đỡ cho giáo xứ. Khi về, ngoại buồn so: “Tôi đi ăn xin, nhưng gặp ông ăn mày, ổng lớn chức hơn tôi, nên…”. Nó nghe ngoại nói, nghẹn đắng! Nó trách: “Ngoại đừng xây nữa, để sau này có cha xứ mới, cha sẽ xây dựng tiếp, lo tiếp”.

Ông lại cười móm mém bởi hàm răng chỉ còn một nửa: “Không xây nhà thì lấy đâu chỗ cha xứ mới về ở? Vô duyên”. Thêm dãy phòng học giáo lý, hội trường, nhà xứ hoàn thành. Tất cả đều một mình ngoại lo liệu. Cuối cùng là một hoa viên với muôn màu sắc được dựng nên: Hoa viên An-rê Phú Yên.

Ngoại chỉ thực sự dừng lại khi khuôn viên giáo xứ trở nên đẹp đẽ gần như hoàn hảo. Mọi người nghĩ, rồi ông sẽ ở đây an dưỡng tuổi già, vui vầy với đám cháu con, vốn dĩ không ruột thịt nhưng rất yêu thương kính trọng ông. Nhưng ngoại bất ngờ “biến mất”, cắt đứt mọi liên lạc với giáo xứ.

Rồi có thông báo của Toà Giám mục về việc thuyên chuyển linh mục, trong đó có giáo xứ nó. Ông về hưu! Mọi người sững sờ! Bởi ông nó từng nói: “Có chết tôi cũng ở An Khê này”. Ông còn chọn phần đất làm huyệt mộ cho mình. Vậy mà…!

Ông chọn cách ra đi thầm lặng để nước mắt không phải rơi nhiều, dù đó là ai. Ông chọn cách ra đi để giáo xứ của nó trưởng thành hơn về mọi mặt. Ngoại là vậy, toàn làm cho người khác bất ngờ, đôi khi ứng phó chẳng kịp, níu kéo chẳng kịp.

Nắng tràn ngập khoảng sân nhỏ. Ngôi nhà nhỏ của ngoại rộn tiếng cười. Ông kể mỗi ngày ông dậy sớm đi bộ dâng lễ, mỗi ngày ông đạp xe đi làm vườn cách nhà một cây số. Nó hỏi, ông cười: “Làm để có cái ăn chớ, không làm lấy gì mà ăn, con nhỏ vô duyên”. Nó cố ngăn giọt nước để không chảy trào ra khóe mắt. Nó cười, lòng thấy đắng ngắt.

Giờ thì ngoại đã nghỉ ngơi trong Chúa đích thực!

TÂM NGỌC

Cầu thủ – HLV Trần Minh Chiến: Những bàn thắng từ kinh nguyện gia đình

The post Vị linh mục già chẳng chịu nghỉ ngơi appeared first on Đồng Hành.

Tượng chịu nạn mục nát được lồng kính

Khuất sau những chồng sách được xếp ngay ngắn trong thư viện là một hộp kính dài độ chừng mét rưỡi, bên trong có tượng Chúa chịu nạn chừng một mét, bằng gỗ gần như mục nát.

Tượng chịu nạn không còn nguyên vẹn, lớp sơn bị trầy trụa, để lộ màu gỗ cũ kỹ theo thời gian. Tượng gỗ có những vết nứt lớn sau vết sơn loang lổ và chỉ còn một cánh tay rời, được xếp ngay ngắn kề bên thân. Đôi chân cũng không còn lành lặn, bởi thời gian và mối mọt gặm nhấm. Những nét chạm khắc trên thân tượng cũng không còn rõ. Với nhiều người thì bức tượng chịu nạn này chẳng đáng giá gì vì cũ kỹ, xấu xí và trong thâm tâm tôi cũng vậy. Tôi buột miệng “tượng mục nát hết rồi!”.

Như đoán được ý của tôi, cha lui cui vừa xếp lại mấy bức tranh vừa nói câu nói cửa miệng, dí dỏm mỗi khi tôi tò mò về cổ vật trong giáo xứ của ngài: “Đồ cổ đó con, vậy mới cất kỹ chứ. Ngu thế!”.

Theo như lời cha kể thì bức tượng chịu nạn này có tuổi đời hơn 100 năm. Đây là tượng chịu nạn trước đây được đặt trên thánh giá của một nhà thờ nào đó ở miền Bắc. Sau khi họ chỉnh trang, vì tượng cũ, không hợp với cung thánh nên đã thay thế. Bức tượng chịu nạn này lưu lạc đến tận Sài Gòn, tình cờ cha bắt gặp và đem về Tân Sa Châu.

Trong thư viện còn có nhiều bức tranh tuy không phải là đồ cổ nhưng đó là những bức tranh quý được vẽ bởi những họa sĩ nổi tiếng. Nổi bật trong số nhiều bức tranh to nhỏ khác nhau, phải kể đến bức sơn mài có tên Dưới chân Thánh giá, của Họa sĩ Lê Văn Đệ (1906 – 1966). Ông được Vatican bổ nhiệm làm họa sĩ cho Tòa thánh và được mời phụ trách một nhóm 11 kỹ sư và 20 họa sĩ làm nhiệm vụ vẽ, chạm trổ, trang hoàng trong điện Vatican.

Bức thứ hai của Họa sĩ Lê Phổ. Tôi không thấy tên bức tranh, nhưng Cha Triết cho biết đó là bức tranh vẽ Đức Mẹ Maria và Chúa Hài đồng theo phong cách Việt Nam. Đức Mẹ và Chúa Hài đồng mặc áo dài truyền thống, trên tay Chúa cầm một bông hoa tựa hoa sen, loài hoa đặc trưng nơi những đồng quê nước Việt.

Những cuốn sách hơn trăm tuổi trong thư viện Tân Sa Châu

Ngoài bộ sưu tập đèn Ánh sáng muôn dân lớn nhất Việt Nam, Cha Giuse Nguyễn Hữu Triết còn là chủ sở hữu của những cuốn sách quý, có tuổi đời hơn 100 năm.

Thư viện Giáo xứ Tân Sa Châu có rất nhiều loại sách cổ xưa từ thời Pháp, đa phần là sách tôn giáo. Những cuốn sách cũ, giấy đã ngả vàng, được cha nâng niu, xếp ngay ngắn trong tủ, khi có việc mới lấy ra.

Tôi thấy trong số đó có những cuốn sách xuất bản từ thế kỷ XVII, XVIII. XIX. Hầu như những cuốn sách này đều xuất bản ở Paris mà tác giả là các cha thừa sai Pháp hoặc các trí thức Công giáo Việt thời bấy giờ. Chẳng hạn như Diver voya ges et mission (Hành trình truyền giáo) của Cha Alexandre de Rhodes (1653), Dictionnarium Anamitico-Latinum của Đức cha Pigneaux de Behaine (1772), Đại Nam Quốc âm tự vị của Paulus Huỳnh Tịnh Của (1895)…

Điều tôi lo lắng nhất là nếu để đồ cổ làm của chung sẽ dễ bị mai một vì tâm lý của chung thì ít người quan tâm đến.

LM Giuse Nguyễn Hữu Triết

Cũng như việc sưu tập những cổ vật khác, Cha Triết thường tìm những cuốn sách cổ ở những tiệm sách cũ, hay chợ ve chai rải rác khắp Sài Gòn. Cha chia sẻ, những lần đi ra Bắc, cha cũng thường ghé các hiệu sách cũ, để xem có sách hay hay không. Đôi khi, những cuốn sách quý đó đến từ những người bán đồng nát, giấy vụn. Họ đem đến tận giáo xứ cho ngài…

Hiện tại, trong thư viện sách của Cha có gần 100 cuốn sách hơn trăm tuổi và không ít những cuốn sách được xuất bản từ đầu thế kỷ XX đến trước 1975.

Ước mơ có phòng truyền thống để lưu giữ cổ vật

Nhìn đâu trong khuôn viên Giáo xứ Tân Sa Châu cũng thấy cổ vật, đến nỗi chỗ gối đầu mỗi đêm của cha cũng đầy đồ cổ. Tôi buột miệng hỏi ngài về dự định cho tương lai. Ngài chỉ cười “tới đâu hay tới đó”.

Ngài cũng chia sẻ thêm rằng ngài ước mơ có một phòng truyền thống để trưng bày đồ cổ, không nhất thiết đó là giáo phận, hay giáo xứ mà cá nhân cũng được. Vì “quan trọng là trách nhiệm quản lý bởi không có người quản lý, không có người hiểu về đồ cổ để giới thiệu cho mọi người biết thì cũng kể như bỏ đi”.

Tâm nguyện của cha là làm sao để có thể đánh động mọi người về giá trị của các cổ vật Công giáo. Bởi nó không chỉ có giá trị về vật chất mà còn là chứng tích lịch sử, cần được trân trọng và bảo vệ.

Tạm biệt cha khi trời cũng vừa tròn bóng nắng. Nhìn vị linh mục ở tuổi thất thập lui cui sửa soạn lại những cổ vật, những cuốn sách trong thư viện cho ngay ngắn, tôi cũng thầm mong những ao ước của cha trở thành hiện thực.

TÂM NGỌC

>> Khám phá kho đồ cổ Cha Triết – Bài 1: “Tôi nhịn ăn để sưu tầm đồ cổ”

The post Khám phá kho đồ cổ Cha Triết – Bài cuối: Thư viện sách cổ Tân Sa Châu appeared first on Đồng Hành.

Cây thánh của cựu hoàng từ Pháp về Việt Nam

Cha vào phòng, khệ nệ bưng ra một thùng giấy cỡ trung, trong đó là những cây thánh giá với nhiều kích cỡ, chất liệu khác nhau. Hầu hết những cây thánh giá được làm bằng gỗ quý, tượng chịu nạn bằng đồng hoặc bạc. Trải qua khoảng thời gian dài, những cây thánh giá này vẫn còn giữ nguyên vẹn những đường nét tinh tế.

Cha lấy một cây thánh giá bằng khảm xà cừ ra, đặt lên bàn. Cây thánh giá cũ, không nguyên vẹn. Một mảng khảm trai phía trên đầu tượng chịu nạn bị mất. Nhưng cha quý cây thánh giá này lắm, bởi nó gắn liền với một nhân vật lịch sử.

Cha khoe cây thánh giá này là do nghĩa tử của cha tặng. Cha kể: “Đó là cây thánh giá của vua Bảo Đại. Năm 1975, vua Bảo Đại gia nhập đạo Công giáo. Ngày ông được rửa tội, người ta tặng cho ông cây thánh giá này.

Ông lấy bà Monique, người Pháp. Sau này chính bà tặng cho Linh mục Phaolô Nguyễn Văn Dương, nghĩa tử của tôi. Biết tôi thích và sưu tập đồ cổ nên nhân dịp về Việt Nam, ngài tặng lại cho tôi”.

Giới thiệu xong, ngài cất cây thánh giá về vị trí cũ rồi dẫn tôi đi tham quan kho đồ cổ của ngài. Căn phòng nhỏ vừa là nơi cất giữ đồ cổ quý giá, vừa là nơi cha làm việc và gối đầu mỗi đêm, có một cây thánh giá mà tượng chịu nạn đã ngả màu cũ kỹ.

Cha chia sẻ: “Đó là cây thánh giá cổ nhất của tôi, gần 200 tuổi rồi, của ngoại quốc. Tượng chịu nạn bằng ngà, quý lắm, nhưng giờ cũng xuống nước và ngả màu rồi, không còn trắng như xưa”. Cha còn nói thêm, cha có khoảng 40 cây thánh giá cổ trong bộ sưu tập.

Tòa gỗ bí ẩn có tượng Chúa Hài đồng

Ngồi bên chiếc bàn cổ nghe Cha kể chuyện về đồ cổ. Bất giác tôi thấy chiếc tòa gỗ cao tầm 3 m, để gần bên phòng Cha Phụ tá giáo xứ. Lúc đầu, tôi nghĩ đó là chiếc tủ đựng đồ nhưng không phải. Đó là một tòa bằng gỗ sơn son thếp vàng, có một khoảng trống ở giữa, nơi đó đặt tượng Chúa Hài đồng mặc áo dài Việt Nam theo phẩm phục hoàng tử và một đôi bàn tay ôm lấy Ngài.

Hai bên khoảng trống, người ta chạm hình hai thiên thần đang vén bức màn, phía trên là ánh hào quang và mũ triều thiên, thiên thần và những vì sao. Tất cả được thếp vàng, nhưng qua thời gian, tòa gỗ không còn nguyên vẹn mà loang lổ đôi phần.

Dẫu vậy, nét tinh tế của nghệ thuật điêu khắc vẫn còn thể hiện trên những đường nét. Cha nói tòa gỗ này dùng để làm bàn thờ. Nhưng cha không nhớ mua từ khi nào, của vùng nào, cha chỉ nhớ rằng tòa gỗ được chạm trổ theo phong cách miền Bắc, từ ngoài Bắc đem vào và nó đã có hơn 100 năm.

Lần thứ hai ghé Giáo xứ Tân Sa Châu, tôi vẫn thích ngắm nghía tòa gỗ đó. Tôi để ý nơi đặt tượng Chúa Hài đồng, có chạm thiên thần ở hai bên và đó là hai cánh cửa. Bên trong là một ngăn nhỏ, chỉ có thể chứa được vài chiếc bình đựng bánh lễ.

Tôi thấy phía trước tòa gỗ, có chạm những hoa văn tinh xảo. Nhìn kỹ thì đây là chữ: “JHS”, chữ này thường được in trên bánh lễ hay nhà tạm Thánh thể. Tiếng Latin là Jesus Hominum Salvator, nghĩa là: Chúa Giêsu, đấng cứu độ nhân loại.

Như vậy, đây là nhà tạm Thánh thể của một nhà thờ nào đó ở phía Bắc. Khi họ không dùng nữa, bán đi và cha mua lại. Nhưng còn tượng Chúa Hài đồng sao lại có ở trong nhà tạm Thánh thể này là một điều khiến tôi thắc mắc. Để giải đáp thắc mắc của tôi, cha dí dỏm: “Thì cha đặt vô mới có chứ không đặt vô sao có. Ngu thế!”.

“Trên thế giới, đồ vật khoảng 50 năm là cổ, nhưng đối với Việt Nam, thì 100 năm mới được cho là đồ cổ”.

LM Giuse Nguyễn Hữu Triết

Ngổn ngang giữa nhiều món cổ vật, tôi còn thấy một bài vị cổ, viết chữ Nho, phía trước có một cây thánh giá, trông khá lạ. Định giơ máy lên chụp lại. Nhưng cha nói không phải cổ vật Công giáo. Tôi tò mò về chiếc thánh giá trước bài vị, cha cười: “Tôi chế ra đấy!”.

Bát bửu: Cổ vật thể hiện sự hội nhập văn hóa Việt

Nơi thư viện giáo xứ cũng để nhiều đồ cổ của cha sưu tập, trong đó có bộ bát bửu từ thế kỷ XX được cha bọc kỹ bằng lớp giấy dày. Cha nhờ người đem ra ngoài mới có thể xem toàn bộ bởi thư viện chật, không thể để được. Hai cha con phải mất một lúc mới mở hết các lớp giấy ra và đặt bát bửu vào đế đã được chuẩn bị sẵn. Cha nói: “Bát bửu là tám đồ thờ quý. Chỉ những ông trùm trưởng mới được dùng để đi rước kiệu chứ giáo dân không có chức sắc không được dùng”.

Bát bửu có nguồn gốc từ Trung Hoa được truyền vào Việt Nam vào thế kỷ XVII. Bát bửu được sử dụng trong những nơi thờ tự dân gian, chùa chiền, hầu hết là ở các tỉnh phía Bắc. Bát bửu có ba loại của Phật giáo, Nho giáo và Đạo giáo. Cha kể, sau này để hội nhập với văn hóa địa phương, người Công giáo cũng làm bộ bát bửu phục vụ trong các nghi lễ phụng vụ.

Khác với bát bửu của Phật giáo, Nho giáo… bát bửu của người Công giáo có thánh giá ở phía trên. Hình ảnh của bát bửu Công giáo cũng gắn liền với những vật dụng thân quen trong các nghi lễ phụng vụ hay trong Kinh Thánh như: Mặt nhật, chén lễ, trái tim Chúa, quyển Kinh Thánh, bút lông… kết hợp với hình tượng hoa sen như thể hiện sự giao thoa văn hóa.

Cha chia sẻ cha có ba bộ bát bửu bằng gỗ giổi, sơn son thếp vàng, có từ cuối thế kỷ XIX, đầu XX. Cả ba bộ này đều có nguồn gốc từ vùng Bùi Chu, Phát Diệm nhưng cụ thể vùng nào thì cha không nhớ rõ.

Trưa, tôi tạm biệt và xin hẹn cha một dịp nữa để thỏa sức nghe những câu chuyện về kho đồ cổ tưởng chừng như vô tận của ngài. Tôi thì thầm hỏi nhỏ giá của những món đồ cổ. Vẫn câu cửa miệng dí dỏm, cha cười: “Bí mật, đồ cổ là vô giá, không nói chính xác được. Ngu thế!”.

Đồ cổ là vô giá, nhưng có một điều tôi biết chắc chắn rằng, ngài đã bỏ không ít công sức để sưu tầm nó, không ít tiền để mua nó về bởi ngài kể có khoảng thời gian phải “nhịn ăn để sưu tầm đồ cổ”.

TÂM NGỌC

>> Khám phá kho đồ cổ Cha Triết – Bài 1: “Tôi nhịn ăn sáng để mua đồ cổ”

The post Khám phá kho đồ cổ Cha Triết – Bài 2: Chiêm ngắm cây thánh giá của Vua Bảo Đại appeared first on Đồng Hành.

“Tôi sưu tập đồ cổ từ năm 1994”

Khác với thế giới sôi động ngoài trước ngôi nhà thờ, không gian nhà xứ tĩnh lặng, cổ kính và ngổn ngang với nhiều cổ vật có niên đại từ hàng trăm năm. Nếu không có tấm bảng nhỏ ghi trước cửa phòng Linh mục chánh xứ thì chắc ai cũng nghĩ đó là cái kho để đồ bởi bên ngoài, bên trong la liệt đồ vật.

Thoạt trông, những đồ vật này bình thường, chẳng đáng giá là bao, nhưng đó những cổ vật trong bộ sưu tập của cha.

Là Trưởng ban Mục vụ Văn hóa Tổng Giáo phận, những gì có ích, có lợi, có giá trị lớn về văn hóa, cha đều quý trọng và bảo tồn. Thú sưu tập đồ cổ của cha cũng không ngoài ý niệm này. Năm 1994, sau khi Cha Đa Minh Đinh Cảnh Thụy qua đời thì Cha Giuse Triết cũng chính thức sưu tập đồ cổ.

Cha Triết chia sẻ: “Bắt đầu từ cha già hưu sống với tôi ở đây hơn một năm. Ngài đem từ Bắc vào mấy tượng ảnh đẹp lắm. Khi ngài qua đời, tôi dọn phòng của ngài, thấy một số tượng ảnh rất đẹp, có một số đèn bằng thủy tinh, bình thường thôi, nhưng ngài không vứt đi. Từ đó, tôi sưu tập đèn. Rồi từ những ảnh tượng ngài để lại, tôi bắt đầu sưu tập ảnh tượng Công giáo”.

Cha nói thêm, đó cũng là cha bắt chước cha già, nối tiếp cha già, thích những gì xưa cũ. Bởi nơi những cổ vật ấy, lưu lại giá trị văn hóa đặc trưng của một thời kỳ lịch sử, vùng miền.

Cố gắng để đem những cổ vật Công giáo từ chợ trời về nhà thờ

Là linh mục chánh xứ, gánh trên vai trách nhiệm với hơn 5.000 con chiên, bộn bề công việc của giáo xứ, Cha Giuse không có nhiều thời gian và tiền bạc cho riêng mình. Nhưng vì niềm đam mê, cha cố gắng xoay sở, để đem những cổ vật Công giáo từ tay con buôn, nơi chợ trời về cất giữ.

Cha kể, cha chơi đồ cổ từ khi làm chánh xứ Tân Sa Châu. Thực sự lúc này, cha mới có điều kiện hơn để sưu tập. Không chỉ hạn hẹp ở một hay hai loại cổ vật, tất cả những loại đồ cổ, cái nào đẹp là cha sưu tập hết.

Cho nên vào khuôn viên nhà xứ, ngoài đồ cổ Công giáo, người ta sẽ thấy những vật khác như bức tượng có từ thời Chu Đậu, hay chiếc đầu trâu khổng lồ, đến chiếc xe ngựa kéo cũ kỹ, thậm chí là những chum, vại, ly chén. Nhưng dẫu vậy, là người có đạo, hơn nữa là một linh mục, thì tìm được đồ vật gì của Công giáo, cha vẫn thích hơn, quý hơn.

Đa số người Công giáo chuộng đồ cổ Công giáo hơn. Còn dân chơi đồ cổ nhưng nhắm tới kinh tế, thấy đẹp, rẻ thì họ mua và bán lại cho người Công giáo.

Sưu tập đồ cổ khá tốn công sức. Bởi đồ cổ không tựu lại ở một nơi mà rải rác ở khắp mọi miền. Cha nói:

“Đồ cổ có nhiều nguồn, gặp ở đâu thì sưu tập ở đó. Ở ngoài chợ, ngoài phố, các chợ ve chai, hay người ta đem tới xứ. Hoặc tôi đi đâu, ngó ngó xem có gì thích hợp thì mua. Có khi tôi mua ở Sài Gòn, nhưng cũng có khi tiện dịp đi ra Hà Nội, miền Bắc thì vào mấy chỗ bán đồ cổ, đồ cũ xem có gì thích hợp không”.

Và phải có người cố vấn, nếu không sẽ mua phải đồ giả.

Dù làm chánh xứ, có ít nhiều tự do về thời gian, nhưng coi một xứ lớn như Tân Sa Châu thì cha không có thời gian nhiều cho đam mê của mình. Cha kể: “Thường thì ngày thứ Hai các linh mục được nghỉ. Ngày đó, các cha về thăm gia đình hay đi thăm bạn bè. Còn tôi dùng ngày đó để đi xem đồ cổ vì gia đình tôi ở tận Biên Hòa. Cứ mỗi tuần một buổi, tôi đi truy lùng đồ cổ”.
Nhưng khó khăn lớn nhất khi chơi đồ cổ vẫn là vấn đề kinh tế. Để theo đuổi niềm đam mê sưu tập đồ cổ, cha phải tiết kiệm chi tiêu cá nhân mình. Cha kể: “Tôi tiết kiệm được đồng nào thì mua đồng đó. Nhiều khi thấy thích đó, đẹp đó nhưng phải kiềm chế”. Trong khi những người khác sắm xe này, quần áo nọ thì cha dành tất cả cho đồ cổ.

Cha hóm hỉnh: “Vậy nên tôi mới gầy trơ xương thế này đây”. Để có tiền mua cổ vật, cha nhịn hết, từ việc đi nhà hàng, cà phê, thuốc lá, thậm chí đến ly trà đá, cha cũng không dám uống.
Cha tâm sự: “Tôi cũng không may sắm gì, ai cho gì mặc nấy”. Nhiều khi đi đến một vùng nào đó, gặp món đồ cổ ưng ý, nhưng không đủ tiền, cha phải mượn bạn bè để mua rồi về nhà gởi trả.

Nhìn vị linh mục ngoài thất thập nâng niu từng món cổ vật, mới thấy sự quý trọng của ngài đối với những giá trị văn hóa, của lịch sử. Những cây thánh giá bằng đồng, bằng ngà có tuổi thọ hàng trăm năm, những tượng ảnh bằng sứ có từ thời Pháp được cha đưa về cất kỹ như báu vật, lâu lâu mới lấy ra xem.

Bất giác, một chút lo lắng về đồ cổ Công giáo bị mai một, bị “chảy máu”. Cha trấn an: “Đồ cổ Công giáo không “chảy máu” nhiều lắm. Người Việt Nam chỉ mua bán trong nước thôi, ít đưa ra nước ngoài”.

TÂM NGỌC

Đón đọc bài 2: Chiêm ngắm cây thánh giá của vua Bảo Đại

The post Khám phá kho đồ cổ Cha Triết – Bài 1: “Tôi nhịn ăn để sưu tầm đồ cổ” appeared first on Đồng Hành.

Thao thức về văn hóa, giáo dục

Rời Sài Gòn, ngoại về với núi rừng Tây Nguyên từ năm 1968, rồi lao vào công cuộc truyền giáo trên xứ Thượng vốn dĩ rất nghèo nàn: Nghèo cả ơn gọi linh mục lẫn vật chất.

Ngoại tất bật với công việc giáo xứ, giáo họ, rồi sau này là cả một giáo phận trải dài trên hai tỉnh: Kontum và Gia Lai. Người ta biết đến ngài là một vị chủ chăn tốt lành, luôn bênh vực người thấp cổ bé họng.

Mấy ai biết, có những ước mơ, thao thức nho nhỏ mà từ khi về với núi rừng, ngoại phải gác lại, để làm nhiệm vụ cao cả hơn đó là làm cho Nước Chúa được rộng khắp trên xứ Cao Nguyên này.

“Cha ông của chúng ta trong đức tin đã sáng nghĩ ra chữ Quốc ngữ để cho con cháu chuyển tải sứ điệp Tin Mừng. Thế nhưng chúng ta chưa biết tận dụng gia sản quý báu ấy”.

Ngoại không biết sáng tác nhạc, không biết làm thơ, nhưng ngoại rất quý các nhà thơ, nhạc sĩ, càng quý hơn những nghệ sĩ Công giáo. Với ngoại, những người đó đang loan báo Tin Mừng nước Chúa qua ngòi bút của mình.

Ở đêm thơ Kinh Trong Sương tại Sài Gòn vào ngày 28-3-2008, ngài đã chia sẻ tâm tình: “Tôi nhận biết tầm quan trọng và ảnh hưởng rất lớn của thơ văn và âm nhạc, của anh chị em giới sáng tác nói chung và cách riêng là giới sáng tác Công giáo. Bản chất người Ki-tô hữu là được sai đi để rao giảng tình yêu thương không những qua đời sống phục vụ mà còn qua cả sứ điệp bằng lời.

Trong những diễn tả bằng lời thì những lời thơ, dòng văn hay ý nhạc có sức truyền tải rất đặc biệt. Vì thế tôi cám ơn và rất xúc động khi nhìn thấy anh em rất tha thiết với vấn đề này và đang hy sinh nhiều cho vấn đề này”.

Thời còn là chủng sinh, ngoại đã từng gầy dựng nhiều nhóm văn hóa Công giáo với mục đích phục vụ Giáo hội. Đức cha Micae còn đau đáu về vấn đề chữ Quốc ngữ. Ngoại thường nhắc đi nhắc lại mỗi khi có dịp tham dự những buổi sinh hoạt thơ văn trong, ngoài giáo phận:

“Cha ông của chúng ta trong đức tin đã sáng nghĩ ra chữ Quốc ngữ để cho con cháu chuyển tải sứ điệp Tin Mừng. Thế nhưng chúng ta chưa biết tận dụng gia sản quý báu ấy. Đang khi đó những anh em khác đã tận dụng.

Tiếc là vì không biết đến Thiên Chúa, các tác phẩm của họ nhiều khi không chuyển tải được lòng khoan dung và tinh thần phục vụ mà lại chuyển tải một sức mạnh nào đó làm tan nát cõi lòng, làm hoen ố con tim của tuổi trẻ. Chúng ta phải cố gắng làm giàu nén bạc mà ông cha ta để lại, đó là chữ Quốc ngữ”.

Đức cha cũng rất chú trọng đến việc học. Mỗi lần có dịp đi cùng ngoại, ngoại hay bảo nó “Ráng học nghen con!”. Mỗi dịp khai giảng năm học mới, ngoại lại viết tâm thư gởi học sinh, sinh viên toàn giáo phận, hướng cho các em phải học như thế nào để xứng đáng là con cái Chúa, để tôn vinh Chúa.

Đi đến bất cứ nơi đâu, vị giám mục của núi rừng Tây Nguyên cũng khuyên các bậc cha mẹ, phải lo cho con em mình học đến nơi đến chốn. Hơn ai hết, ngài biết giá trị của việc học, ngài nói:

“Nhờ công ơn cha mẹ tôi, cho anh em chúng tôi đi học, nên bây giờ tôi mới có thể đứng đây nói với anh chị em”.

Học để “không bị người khác lừa mình và mình không đi lừa người khác”.

Ở tuổi ngót tám mươi, ngoại vẫn còn học, học những gì mình chưa biết, học để kịp với thời đại, để hiểu hơn về giới trẻ ngày nay, để hòa mình vào chúng, hướng chúng đến những điều tốt đẹp nhất.

Vị giám mục có nhiều biệt danh

Năm 2012, trong buổi sinh hoạt với anh em văn nghệ sĩ Công giáo tại Giáo phận Qui Nhơn, Nhà thơ Lê Hồng Bảo đã giới thiệu Đức cha Micae là vị giám mục có nhiều biệt danh nhất Việt Nam. Những biệt danh ấy không hẳn người ta đặt cho ngài, vị giám mục già trên Tây Nguyên, chỉ để cho vui hay trêu chọc. Mỗi biệt danh của ngài gắn liền với một hành động, việc làm đẹp của ngài.

Giám mục không tòa: Khó có thể tìm được Đức cha Micae ở Tòa Giám mục Kontum, dù Tòa Giám mục là nơi ở và làm việc của ngài. Ai muốn gặp Đức cha, dù thân thiết cũng phải báo trước, bởi hiếm khi ngài ở tòa.

Đức cha thường ở các buôn hay những nơi khó khăn nhất của giáo phận, đến và ở lại với những con người, những mảnh đời, để lắng nghe nhịp sống của họ và cảm thông sẻ chia. Ngài nói ngài không có hộ khẩu thường trú, vì “đường là nhà, xe là giường, khách sạn là máy bay”.

Ngoại đi thật nhiều, đi thật nhanh, ghé chỗ này một chút, chỗ kia một chút, thăm viếng một vài người, để hiểu thêm tình hình hiện tại của xứ đạo. Nhớ một lần về Qui Nhơn, ngài bảo ngài sẽ đón nó ở An Khê lúc 8 giờ 30 sáng nhưng nó chờ tới quá trưa ngài mới tới.

Sau này nó mới biết, từ Tòa Giám mục xuống An Khê, phải qua khoảng chừng sáu hay bảy giáo xứ ở dọc đường và ngài đã dừng lại để thăm các mục tử ở những nơi đó. Ngoại đi nhiều, trong và ngoài nước. Đôi khi nó lo lo bởi nó biết Ngoại chẳng khỏe mạnh lắm lắm như người ta, ngài đeo máy trợ tim lâu rồi!

Giám mục của người nghèo: Kontum là một giáo phận nghèo với hơn ba trăm ngàn giáo dân mà đa số là người thiểu số Jrai, Bahnar, Xê Đăng… Ở cương vị chủ chăn, hơn thế nữa, là một người cha, người ông của một đại gia đình, Đức cha Micae rất quan tâm đến người nghèo trong giáo phận.

Ngài đến với những người nghèo, chia sẻ những khó khăn họ gặp phải. Bởi vậy, ở Kontum này, người ta không mấy xa lạ một vị giám mục hay “vi hành” trên chiếc xe cũ kỹ lấm đầy bụi đất, đến với các buôn làng.

Và cũng vì vậy, người ta cũng sẽ dễ dàng nhận ra, chiếc xe của vị giám mục Kontum giữa những chiếc xe hơi bóng loáng khác: Chiếc xe cũ kỹ, đầy bụi đất, màu đất đặc trưng của Tây Nguyên.

Giám mục nhặt rác: Ngoại đã bắt chước Chúa Giê-su làm gương cho tất thảy con cái trong giáo phận. “Anh em gọi thầy là thầy, là Chúa. Điều đó phải lắm, vì quả thật Thầy là thầy, là Chúa. Vậy nếu Thầy là Chúa, là Thầy mà còn rửa chân cho anh em thì anh em cũng phải rửa chân cho nhau”.

Mỗi dịp đại lễ Đức Mẹ Măng Đen, người ta không khỏi ngỡ ngàng trước một vị giám mục cao niên, cúi xuống nhặt từng vỏ kẹo bị vứt ra đường, cho vào thùng rác. Ở cương vị của một giám mục, thật khó để cúi xuống nhặt từng vỏ kẹo, từng tàn thuốc lá mà người ta dùng xong vứt bừa bãi. Vậy mà ngài đã làm.

Ngài làm việc đó không phải để làm kiểu cho người ta chụp hình mà để làm gương cho con cái: Giám mục nhặt rác cho anh chị em được thì anh chị em cũng phải biết nhặt rác lên mà bỏ vào thùng, ít ra là giữ môi trường sạch đẹp.

Giám mục… đốt nhà: Ở vùng đất truyền giáo này, chuyện xây nhà nguyện, cách riêng là vùng dân tộc thiểu số, gặp phải khó khăn trăm bề. Để xây được nhà nguyện mới, buộc phải phá nhà nguyện cũ. Nhưng nhà nguyện đã được dâng hiến cho Thiên Chúa nên không ai dám phá.

Vì thế, sau khi hoàn thành Giáo xứ Tea Long, một giáo xứ của người Xê Đăng, theo lời cam kết, Đức cha Micae giương cao ngọn đuốc châm lửa vào nhà nguyện cũ như một lễ toàn thiêu dâng lên Thiên Chúa. Ngọn lửa thể hiện ý chí kiên trung sắt đá của một đức tin vững vàng chấp nhận đau thương.

Bây giờ ngoại đã nghỉ hưu. Giáo phận đã có chủ chăn mới, một vị giám mục hiền lành và khiêm nhường. Thế nhưng Đức cha Micae vẫn làm việc không ngừng nghỉ, làm một cách thầm lặng nhất.

Một con người vĩ đại không phải họ làm những điều vĩ đại mà họ đã làm những điều tầm thường nhất bởi tất cả lòng yêu mến tha nhân. Và Đức cha Micae Hoàng Đức Oanh là một người như thế.

TÂM NGỌC

>> Đức cha Nguyễn Văn Bản: Cộng đoàn là nơi thanh lọc thánh ca

The post Vị Giám mục nhặt rác appeared first on Đồng Hành.