Đáp ca phải giữ nguyên văn Thánh Vịnh

Hiện nay tại hầu hết các nhà thờ, các ca đoàn có khuynh hướng hát một ca khúc cảm hứng theo Thánh Vịnh để thay thế đáp ca. Vấn đề này Đức cha Phaolô Nguyễn Văn Hòa, khi còn làm Chủ tịch Ủy ban Thánh nhạc của Hội đồng Giám mục Việt Nam đã có lần viết thơ hỏi Bộ Phụng tự Tòa thánh và xin phép được chuyển đổi ít chữ (cố gắng giữ ý nghĩa bản văn) khi dệt nhạc các bài đáp ca. Lý do là vì tiếng Việt có sáu dấu giọng nên không thể ráp nhiều câu Thánh Vịnh vào một dòng nhạc duy nhất.

Tòa thánh đã chính thức trả lời là không được thay đổi Thánh Vịnh vì bất cứ lý do nào. Bởi Thánh Vịnh và đáp ca là thành phần trọn vẹn của phụng vụ Lời Chúa (được coi như bài đọc thứ tư theo Quy chế Tổng quát Sách lễ Roma số 36, 57, 69) nên phải giữ nguyên văn. Ca nhập lễ và ca hiệp lễ có thể thay thế bằng những bài thích hợp với ngày lễ hoặc với mùa phụng vụ (Thư trả lời của Bộ phụng tự và Kỷ luật Bí tích đề ngày3-2-2010 của Tổng Giám mục Thư Ký J.Augustine Di Noia).

Thật khó cho các nhạc sĩ Việt Nam khi phải đáp ứng những nguyên tắc phụng vụ chặt chẽ của Giáo hội.

Cho đến nay chỉ có hai cách giải quyết:

– Một là phải chấp nhận (sai ý Hội Thánh) biến cải đôi chút (cố giữ ý) để ráp các câu Thánh Vịnh khác nhau vào một dòng nhạc cố định của một phiên khúc.

– Hai là phổ nhạc vào từng câu Thánh Vịnh, uốn nắn làm sao cho phù hợp dấu giọng. Như vậy mỗi câu Thánh Vịnh là một dòng nhạc khác nhau, không mang tính duy nhất của nghệ thuật sáng tác thánh nhạc. Nhạc sĩ lão thành Hùng Lân gọi kiểu này là “quăng nhạc vào lời” không thể khai triển nhạc tố, nhạc đề được, đánh mất đi yếu tố nghệ thuật, một trong hai yếu tố làm nên thánh nhạc (sự thánh thiện và hình thức tốt đẹp).

Để đáp lại yêu cầu của phụng vụ thánh, tiếng Việt có ngõ bí nhưng cũng có lối thông đó là dựa vào cung ngắm, cung sách để hát nguyên văn Thánh Vịnh. Vừa đáp ứng yêu cầu phụng vụ vừa giữ được truyền thống rất đẹp, rất xa xưa của cha ông ta, những vị đã sáng tác cung ngắm nguyện, kinh sách là những dòng nhạc ngâm nga hát xướng để hun đúc lòng đạo của con cháu và phổ biến đạo lý của Đức Chúa Trời.

Đối với Tiếng Việt rao hàng cũng như hát, nói chuyện cũng như hát. Các vị thừa sai mới sang Việt Nam nghe người Việt nói chuyện, các ngài bảo “họ hát như chim hót líul o”.

Thánh nhạc Việt Nam tuyệt đại đa số là ca khúc

Thánh nhạc của Giáo hội sử dụng nhiều hình thể của âm nhạc như đối ca, đáp ca, tiến cấp, Thánh Thi, xướng Thánh Vịnh, choral, ca tiếp liên nhưng rất ít khi dùng ca khúc là loại hình gồm điệp khúc và nhiều phiên khúc.

Cần bớt ca khúc, thêm những thể khác như: Đối ca nhập lễ; Đáp ca: Xướng Thánh Vịnh; Dâng lễ: Đối đáp, có thể dạo đờn hoặc im lặng; Phần còn lại thì dùng ca khúc, Thánh Thi, xướng đáp, đối ca, tiến cấp Thánh Vịnh “một lèo”… thay đổi nhau. Ra về: Một bản dạo đàn

Thánh nhạc Việt Nam thì trái lại tuyệt đại đa số là ca khúc, rất hiếm hình thức đối ca, đáp ca, thánh thi… Có thể ước đoán thánh ca Việt Nam có khoảng 100 ngàn bài theo hình thể ca khúc. Riêng các hình thể Giáo hội ưa chuộng thì chỉ đếm trên đầu ngón tay:
– Bài Chúa ở cùng tôi của nhạc đoàn Lê Bảo Tịnh viết theo hình thể Thánh Thi.
– Bài Kìa ai của Vinh Hạnh theo hình thể ThánhThi.
– Bài Vinh quang của Ta của Hoàng Kim viết theo hình thể xướng đáp (Réspons bref ).
– Bài Lạy các thánh của Chúa của LM Tiến Dũng viết theo hình thể xướng – đáp.
– Bài Cầu cho Đức Giáo hoàng và Bài ca tiễn biệt của Nguyễn Hữu viết theo hình thể xướng đáp.
Các nhạc sĩ Tiến Linh, Ngọc Kôn, học trò Nhạc sư Tiến Dũng đã có những bài đối ca và xướng Thánh Vịnh nhưng chưa phổ cập, các ca đoàn cũng chưa mặn mà với hình thể này.

Hình thể ca tiếp liên thì cho đến nay chỉ đúng có một bài ca tiếp liên lễ Hiện Xuống của LM Gioan Phạm Đình Nhu nhưng còn xa lạ với các ca đoàn tại Việt Nam. Còn bài ca tiếp liên lễ Phục sinh của nhạc sĩ Hùng Lân cũng chỉ là “cảm hứng” nội dung còn hình thức vẫn là ca khúc. Chưa có một ca tiếp liên nào nổi tiếng như những ca tiếp liên của Giáo hội: Lễ Phục sinh, lễ Hiện Xuống, lễ Đức Mẹ Sầu Bi và đặc biệt là ca tiếp liên lễ cầu hồn xưa Dies Irae Dies illa…

Theo tương truyền, nhạc sĩ thần đồng thời danh thế giới Mozart đã tuyên bố dám đổi cả sự nghiệp để lấy bài Sequentia. Mượt mà và xúc động nhất là đoạn: “Qui Mariam absolvisti Et latronemexaudisti,Mihiquoquespemdedisti… (chuẩn bị kết) Lacrimosa dies illa, Qua resurget ex favilla… Pie Jesu Domine, Dona eis requiem. Amen. (Chúa đã tha thứ cho Maria Madala, đã nghe lời kẻ trộm kêu xin. Phần con, xin Chúa cũng thương ban niềm hy vọng… Ôi! Ngày đầy nước mắt, ngày (con người) trỗi dậy từ đống tro tàn… Lạy Chúa Giê-su nhân lành, xin ban cho các linh hồn được yên nghỉ. Amen).

LM GIUSE NGUYỄN HỮU TRIẾT

>> Giáo phận Qui Nhơn viết i ngắn hay y dài?

The post Hát nhiều nhưng chưa đúng phụng vụ appeared first on Đồng Hành.

Đạo đức mang tính lễ hội

Vào cuối năm 2005, các buổi lễ từ Bắc chí Nam, với sự đón tiếp nồng hậu và cung kính dành cho Đức Hồng y Sepe, Tổng trưởng Bộ Truyền giáo, nhân chuyến viếng thăm của ngài, chắc đã làm cho ngài cảm động sâu sắc về lòng đạo đức của giáo dân Việt Nam cũng như sự trọng vọng của họ đối với ngài và qua ngài đối với Đức Thánh Cha Biển Đức XVI.

Có thể nói lòng đạo đức này cộng với sự trung thành tuyệt đối của tín hữu và hàng giáo phẩm là nét đặc sắc chỉ có ở Việt Nam. Có lẽ cũng chỉ ở Việt Nam người ta mới đi lễ đông như thế vào các ngày Chúa nhật, các lễ trọng, các lễ truyền thống như Lễ Tro, Lễ Lá…

Mong rằng tình trạng này còn kéo dài và trở nên bền vững. Nếu không bền vững thì ngay từ bây giờ phải tìm cách đề phòng. Vậy đề phòng bằng cách nào đây? Thưa bằng cách giáo dục đức tin qua giáo lý, các lời diễn nghĩa về Kinh Thánh cũng như giáo huấn của Công đồng Vaticano II và các tài liệu cập nhật của Tòa Thánh cùng những thông tin cần thiết về các biến chuyển trên thế giới và ngoài xã hội.

Bên Âu – Mỹ có một thời sống đạo sầm uất

Tất nhiên, chẳng ai muốn cho tình trạng suy sụp xảy ra. Nhưng nhìn vào những nước đạo gốc ở Âu châu như Bỉ, Bồ Đào Nha, Đức, Pháp, Tây Ban Nha, Ý hiện nay, người ta phải đặt câu hỏi tại sao đạo ở những nước đó bây giờ ra nông nỗi như vậy, thánh đường hoang vắng!

Phải chăng là do nền văn minh vật chất, phong hóa thời đại và các trào lưu tư tưởng mới lạ lôi cuốn làm cho lòng người ra khác? Chính sự đổi khác ấy làm cho người ta thờ ơ với đạo, coi đạo như một cái gì ở bên ngoài cuộc sống không cần thiết và hạn chế tự do của con người.

Có thể là như vậy. Chúng ta cứ nhìn vào những ngôi nhà thờ nguy nga đồ sộ bên trời Âu mà suy nghĩ. Chắc hẳn thời trước những nhà thờ đó cũng đã là nơi diễn ra những buổi lễ linh đình. Chẳng vậy tại sao họ lại xây lên những nhà thờ vĩ đại như thế.

Mùa hè năm 2000, nhân dịp hành hương khu vực Đền thánh Anne de Beaupré của các cha Dòng Chúa Cứu Thế tại Québec – Canada, tôi có gặp cha Camille Dupé. Vị linh mục trước kia đã ở Việt Nam nhiều năm.

Cha nói rằng cách đây khoảng 40 năm, 50 năm, đạo nghĩa tại Canada cũng sầm uất lắm, nhưng bây giờ thì không còn như thế nữa. Người ta ít đi nhà thờ, ngay cả các cháu của cha cũng vậy.

Nghe cha nói và nhìn vào các nhà thờ ở Montréal mà lấy làm tiếc. Các nhà thờ trong thành phố nằm sát nhau gần giống như vùng Hố Nai – Đồng Nai của ta. Hầu như mỗi phố hay vài ba phố cạnh nhau là có một nhà thờ. Nhà thờ vẫn còn nhưng sinh hoạt thì thưa thớt so với các nhà thờ ở Việt Nam. Nếu chỉ căn cứ vào hiện tượng này, người ta có thể bi quan.

Mấy năm gần đây Hội đồng giám mục Pháp đã tỏ ra rất băn khoăn về đạo nghĩa của người Công giáo Pháp và đặt ra câu hỏi phải làm thế nào để chấn chỉnh lại tình trạng này.

Về phương diện loài người, tình trạng trên rất đáng lo ngại. Phong trào trần tục hóa, giải trừ sự thiêng thánh, chủ nghĩa duy vật, vô thần, lối sống vô kỷ cương theo bản năng… tất cả đều như vũ bão tàn phá đạo lý của Chúa.

Nhưng không phải bây giờ mới như vậy mà ngay từ thời thánh Phaolô đã như thế, khiến ngài phải viết: “Đến thời người ta không còn chịu nghe giáo lý lành mạnh, nhưng theo những dục vọng của mình mà kiếm hết thầy này đến thầy nọ, bởi ngứa tai muốn nghe” (2 Tm 4,3).

Nhưng may thay lại có lời ngôn sứ Mikha nói về số người còn sót lại trong Israel. Chính nhờ số người còn sót này mà Israel được cứu như Đức Chúa phán: “Ta sẽ qui tụ cả nhà Giacóp, sẽ qui tụ số còn sót của nhà Israel, sẽ gom chúng lại như đàn chiên trong chuồng, như đàn vật giữa đồng cỏ, khiến chúng không còn sợ ai nữa”. (Mk 2,12)

Như vậy, dù ở Âu-Mỹ hay nơi nào khác nữa trên thế giới, có nhiều người bỏ đạo hay không giữ đạo, nhưng trong Hội Thánh vẫn còn những người trung thành giữ đạo và sống đạo. Có thể họ là số ít hay số còn sót lại như ở Nhật Bản từ thế kỷ XVII-XIX, ở Liên Xô, Trung Quốc hay Âu Mỹ hiện nay.

Lòng đạo đức tinh tuyền phải vừa tĩnh lại vừa động

Do đấy, cần hiểu cho đúng và đặt lại vấn đề đạo đức. Thực ra đi đạo hay theo đạo thì phải giữ đạo và cố gắng làm cho mình nên người đạo đức. Nhưng thế nào là đạo đức? Thông thường người ta vẫn hiểu đạo đức là giữ luật Chúa, đi lễ, đi nhà thờ, đọc kinh, lần hạt, viếng Mình Thánh Chúa, năng lãnh nhận các bí tích, đi đàng Thánh Giá…

Những việc này xưa nay giáo dân Việt Nam vẫn làm và làm một cách rất đáng khen, theo truyền thống cha ông để lại, khiến nhiều vị giám mục Mỹ phải ca ngợi và tỏ ra hài lòng về cộng đồng giáo dân Việt Nam đang cư ngụ trên đất nước các ngài. Nhiều người đã dựa vào đó và lấy đó làm thước đo để đánh giá lòng đạo đức.

Nhưng bấy nhiêu là chưa đủ, dù đã là rất tốt. Chưa đủ vì đó mới là đạo đức ở thế tĩnh và mang tính cá nhân, mà chưa phải là đạo đức ở thế động và mang chiều kích xã hội. Trong khi lòng đạo đức tinh tuyền phải vừa tĩnh lại vừa động, vừa mang tính cá nhân lại vừa mang tính xã hội, như thánh Giacôbê dạy: “Ai cho mình là đạo đức mà không kiềm chế miệng lưỡi là tự dối lòng mình, vì đó chỉ là thứ đạo đức hão. Có lòng đạo đức tinh tuyền và không tỳ ố trước mặt Thiên Chúa là thăm viếng cô nhi, quả phụ gặp bước gian truân và giữ lòng cho khỏi mọi vết nhơ của trần gian” (Gc 1,26-27).

Đó là chuẩn mực cho lòng đạo đức tinh tuyền và không tì ố về mặt cá nhân và xã hội. Về cá nhân thì kiềm chế miệng lưỡi, nghĩa là tránh vu oan giáng họa cho người ta, không nói lời gây buồn phiền chia rẽ, hay phê bình chỉ trích chê bai châm chọc, mỉa mai, bóng gió…

Chúng ta giữ lòng cho khỏi lây nhiễm những vết nhơ của trần gian, nghĩa là chiến đấu chống lại gương xấu dịp tội và lối sống buông thả của nhiều người chung quanh. Về xã hội thì lo thực thi bác ái, thăm viếng giúp đỡ người cô thế cô thân, những người lâm cảnh ngặt nghèo, như bị bệnh tật, cháy nhà, lụt lội và bão tố, túng thiếu…

Những hành vi này đòi buộc con người phải chiến đấu với chính mình, bằng lòng chịu rầy rà mà đi đến với người ta, hy sinh thời giờ tiền bạc và công khó cho người khác. Lòng đạo đức này rầy rà hơn và do đó cũng đòi hỏi nhiều hơn.

LM ANRÊ ĐỖ XUÂN QUẾ, OP

>> Thuế nhà thờ hay sổ tiết kiệm Thiên đàng?

The post Nhìn thánh đường hoang vắng bên Tây, lo ngại bên ta appeared first on Đồng Hành.

Theo thông báo của Tòa thánh, Đức Giáo hoàng Phanxicô đưa thêm ba lời nguyện vào bản kinh vẫn được gọi là Kinh cầu Đức Bà Loreto, ở Việt Nam thường gọi là Kinh cầu Đức Bà:

• Lời cầu Đức Mẹ đầy lòng thương xót được đặt sau lời cầu Đức Mẹ là mẹ Hội Thánh.
• Lời cầu Đức Mẹ là lẽ cậy trông được đặt sau lời cầu Đức Mẹ thông ơn Thiên Chúa.
• Lời cầu Đức Bà nâng đỡ di dân được đặt sau lời cầu Đức bà bào chữa kẻ có tội.

Bản dịch tiếng Việt thông báo của Tòa thánh đã được Ủy ban Phụng tự – Hội đồng Giám mục Việt Nam công bố như trên.

Giải thích về lý do bổ sung ba lời nguyện mới, văn bản của Tòa thánh cho nêu: “Không thể kể hết những tước hiệu và lời khẩn cầu mà lòng sùng mộ của các Kitô hữu đã dành cho Đức Trinh nữ Maria suốt bao thế kỷ qua, như một đặc ân và bảo đảm để đến với Chúa Kitô. Trong thời buổi hiện tại mang đầy dấu vết của tâm trạng bất ổn và xao động, đoàn Dân Thiên Chúa lại càng sốt sắng cậy trong vào Mẹ với tâm tình tràn đầy mến yêu và tín thác.

Nhận ra về tâm tình này và đón nhận những ước nguyện đã bày tỏ, Đức Giáo hoàng Phanxicô ước muốn đưa thêm ba lời cầu vào bản kinh…”.

Kinh cầu Đức Bà được Đức Giáo hoàng Xíttô V phê duyệt vào năm 1587. Kinh này còn được gọi là Kinh cầu Đức Bà Loreto. Loreto là Đền Maria Loreto ở Ý, nơi được cho là xuất xứ của lời kinh cầu này vào năm 1558.

Vào năm 1980, Kinh cầu Đức Bà được Giáo hội bổ sung thêm lời cầu Đức Mẹ là mẹ Hội Thánh, đặt ngay sau lời cầu Đức Mẹ Chúa Kitô.

YẾN HẠ

>> Hội đồng Mục vụ – Bài 1: Tre già nhưng măng chưa mọc

The post Đức Giáo hoàng Phanxicô bổ sung lời cầu mới vào Kinh cầu Đức Bà appeared first on Đồng Hành.