Có nhiều định nghĩa khác nhau về dàn nhạc theo âm nhạc phương Tây, nhưng nhìn chung, dàn nhạc là một nhóm chơi nhiều nhạc cụ mà trong đó bộ dây chiếm ưu thế. Dàn nhạc CTM (Công Thức Mới) tại Việt Nam cũng dựa trên bộ dây để mang đặc tính của dàn nhạc nhưng lại ưu tiên cho các nhạc cụ “bất thường”.

Những cách hiểu khác nhau về dàn nhạc

Để gọi một nhóm nhiều nhạc công cùng diễn tấu với nhau, âm nhạc phương Tây có nhiều tên gọi như: combo (nhóm nhạc nhỏ), band (ban nhạc), ensemble (nhóm nhạc), orchestra, philharmonic, symphony… Trong đó, tuy orchestra vẫn được gọi trong tiếng Việt là dàn nhạc nhưng hay bị dùng lẫn với philharmonic và symphony. Vậy đâu là sự khác biệt?

Trong toán học, chúng ta biết mọi hình vuông đều là một hình có góc vuông nhưng không phải bất cứ hình có góc vuông nào cũng là một hình vuông. Có thể nói theo cách đó, mọi symphony đều là một orchestra, nhưng không phải orchestra nào cũng là một symphony. Hay mọi philharmonic đều là một symphony nhưng không phải symphony nào cũng là một philharmonic.

Orchestra là một thuật ngữ rộng để gọi một nhóm nhiều nhạc cụ với đặc điểm là bộ dây (violin, viola, cello và double bass) có số lượng chiếm ưu thế. Có hai loại orchestra: chamber (thính phòng, có quy mô nhỏ, khoảng dưới 50 nhạc công) và symphony (giao hưởng, với biên chế lớn, có thể phát triển đến hơn 100 nhạc công).

Trong khi đó, symphony orchestra và philharmonic orchestra gần như tương đương nhau (cùng biên chế, trình tấu cùng loại nhạc lớn như giao hưởng). Cái khác nhau thứ nhất giữa hai thuật ngữ này chỉ mang tính nhận diện. Ví dụ, thành phố New York vừa có Brooklyn Philharmonic, vừa có Brooklyn Symphony.

Điểm khác thứ hai: symphony orchestra là một thuật ngữ chung, mang tính tổng quát, còn philharmonic orchestra luôn luôn được dùng kèm với một tên riêng. Do đó, chúng ta có thể gọi một philharmonic là symphony nhưng không phải symphony nào cũng là philharmonic, mặc dù chúng giống nhau.

Dàn nhạc tại Việt Nam được hình thành từ hình thức nhạc đoàn

Theo tài liệu Thánh nhạc và đời sống đức tin của Dân Chúa tại Việt Nam 50 năm qua do Ủy ban Thánh nhạc, Hội đồng Giám mục Việt Nam: “Với sự đón nhận nồng nhiệt của giáo dân đối với các bài ca, nhạc ngoại lời Việt, các nhạc sĩ Công giáo đã tự tìm hiểu và thử viết những bài thánh ca đầu tiên. Để nâng đỡ và tiếp sức cho nhau, các vị tự quy tụ thành những nhóm, theo từng địa phương, dưới danh nghĩa nhạc đoàn…”.

Nét độc đáo của Dàn nhạc CMT là các nhạc cụ bất thường như recorder, các loại saxophone, guitar điện, xylophone, vibraphone, trống cái, mõ chùa… được sắp xếp để thay thế chứ không bổ sung các nhạc cụ thuộc 4 bộ tiêu chuẩn của một dàn nhạc giao hưởng.

Như vậy, theo truyền thống của thánh nhạc Việt Nam, nhạc đoàn không có liên quan trực tiếp đến các nhạc khí, nhạc cụ. Chúng ta đã từng có những nhạc đoàn truyền thống nổi tiếng như: Lê Bảo Tịnh (Hà Nội), Sao Mai (Bùi Chu), Tiếng Chuông Nam (Thanh Hóa), Á thánh Philipphê Phan Văn Minh (miền Nam). Trong đó, nhạc đoàn Á Thánh Minh chuyên nghiên cứu âm nhạc và phiên dịch những bài thánh ca hợp xướng Latin, Pháp sang tiếng Việt.

Từ hình thức nhạc đoàn, các ca đoàn và ban nhạc, dàn nhạc được hình thành.

Ở đây, chúng ta không bàn đến giới hạn của việc dùng nhạc khí trong phụng vụ như Thánh Giáo hoàng Pio X đã nói trong chương IV của tự sắc Tra le Sollecitudini về thánh nhạc:

“Mặc dù loại nhạc xứng hợp với Giáo hội chỉ là thanh nhạc, nhưng nếu có phần đệm bằng đàn đại phong cầm thì cũng được phép. Các nhạc cụ khác có thể được sử dụng trong một số trường hợp đặc biệt, với những giới hạn cho phép, nhưng luôn phải có chuẩn nhận đặc biệt của đấng bản quyền, căn cứ theo sắc lệnh về các hình thức tôn thờ Thánh thể (Cæremoniale Episcoporum)”.

CTM – Một dàn nhạc Công giáo Việt độc đáo

Để thêm góp phần tạo đầu ra cho việc giáo dục âm nhạc, đồng thời có thêm phương tiện thể hiện những sáng tác của mình, lúc sinh thời, Linh mục – Nhạc sĩ Tiến Dũng đã thành lập Dàn nhạc CTM. Đây là dàn nhạc Công giáo đầu tiên ở miền Nam trước năm 1975 và lúc đó đã trở thành dàn nhạc độc đáo có một không hai ở Việt Nam và trên thế giới.

CTM là chữ viết tắt của Công Thức Mới. Cha Tiến Dũng đã tìm cách thay một số nhạc cụ thông thường trong dàn nhạc giao hưởng bằng những nhạc cụ “bất thường” nhưng có âm sắc tương tự hoặc gần gũi với văn hóa dân tộc hơn để dễ trang bị theo điều kiện kinh tế Việt Nam.

Ngay cả với các dàn nhạc giao hưởng hiện đại, thành phần nhạc cụ cũng dựa chủ yếu trên bốn bộ: Dây, kèn gỗ, kèn đồng, gõ chứ ít dùng những nhạc cụ bất thường. Dàn nhạc CTM có khá nhiều những nhạc cụ bất thường như: recorder, các loại saxophone, guitar điện, xylophone, vibraphone, trống cái, mõ chùa… và vắng những nhạc cụ thông thường của dàn nhạc như: oboe, bassoon, trombone, tuba, cello, timpani.

Như vậy, một trong những nét độc đáo của dàn nhạc CTM là các nhạc cụ bất thường đã được tính toán, sắp xếp để thay thế chứ không bổ sung các nhạc cụ thuộc bốn bộ tiêu chuẩn của một dàn nhạc giao hưởng đã quy ước.

Với những nhạc cụ mình có trong tay, Linh mục – Nhạc sĩ Tiến Dũng đã bỏ nhiều công sức không chỉ trong sáng tác cho Dàn nhạc CTM, mà còn biên soạn lại nhiều tác phẩm kinh điển của Bach, Händel, Haydn, Mozart, Beethoven… để tạo nên những âm sắc mới cho các tác phẩm ấy. Do đó, một nét độc đáo khác của CTM là trình tấu những tác phẩm của chính mình hoặc theo cách riêng dưới đũa chỉ huy của nhiều thế hệ nhạc trưởng như: Lê Hoàng Khứa, Ngọc Kôn, Trần Vương Thạch, Nguyễn Bách…

Đó là việc làm của ông từ những năm đầu của thập niên 1970 mà cho đến nay số người làm được điều này có lẽ chỉ đếm được trên một bàn tay. Việc các nhà soạn nhạc đương đại trên thế giới sử dụng những nhạc cụ ngoài quy ước để tạo nên những hiệu quả dàn nhạc mong muốn không còn gì là mới lạ nữa, nhưng họ vẫn thường dựa trên một cấu hình dàn nhạc quy ước để tạo nên âm sắc và chiều sâu tốt hơn.

Nét lạ và đẹp của CTM mà Linh mục – Nhạc sĩ Tiến Dũng đã dày công theo đuổi đó là chỉ dựa trên bộ dây để mang đặc tính của orchestra và ưu tiên cho các nhạc cụ tuy bất thường nhưng dễ kiếm và phù hợp với hoàn cảnh riêng.

Ra đời từ khoảng 50 năm trước, đến nay có thể sản phẩm từ CTM vẫn còn lạ lẫm, chưa được nhiều người tiếp nhận nhưng một điều không thể chối cãi là tính sáng tạo và tính dân tộc rất cao trong âm nhạc của Linh mục – Nhạc sĩ Tiến Dũng, người đã khai sinh ra một dàn nhạc Công giáo đúng nghĩa và độc đáo.

TS NGUYỄN BÁCH

>> Hát cộng đồng: Vì sao giáo dân không chịu mở miệng?

The post Từ mô hình nhạc đoàn đến dàn nhạc Công giáo appeared first on Đồng Hành.

Chỉ ra hai album suốt ba mươi năm

Vào ngày đầu năm mới, 1-1-1988, ngày Lễ Đức Mẹ là Mẹ Thiên Chúa, tại Trung tâm Công giáo, Nhạc sĩ Viết Chung cùng những người anh em trong Nhóm ca vang Lời Chúa, đã chính thức khai sinh Ca đoàn Vượt Qua. Đó cũng là ngày truyền thống của ca đoàn.

Lúc bấy giờ, lập ra một ca đoàn không phải là chuyện dễ dàng. Một trong các thủ tục bắt buộc để có được một ca đoàn là số lượng không được vượt quá 20 người. Vì có duyên ra mắt tại Trung tâm Công giáo, nên số ca viên có mặt ngay từ ngày ca đoàn thành lập đã ngót nghét trăm người.

Nhiều thành viên ban đầu của Ca đoàn Vượt Qua là những ca viên kỳ cựu từ nhiều ca đoàn ở các giáo xứ trong Tổng Giáo phận từ trước 1975. Có những ca viên nằm trong đại gia đình hai, ba thế hệ, như gia đình ông bà Mai Như Thịnh. Cũng có những ca viên thuộc vào hàng “thất thập cổ lai hy” tiếng tăm một thời, như cụ Lê Mộng Bảo – cựu Giám đốc Nhà xuất bản Tinh Hoa – lúc ấy đã ngoài 70 tuổi…

Cùng với những người sáng lập chủ chốt như Nhạc sĩ Viết Chung, Nhạc sĩ Lê Đức Toàn, họ đã góp phần làm nên thành công ban đầu của Vượt Qua. Mà ngay từ đầu, cái tên mà họ mặc lấy, như để động viên với nhau rằng: Hãy vượt qua để đồng hành cùng Chúa Kitô.

Ca trưởng Lê Đức Toàn cho biết, mục đích ra đời ban đầu của ca đoàn là để phát hành băng nhạc. Cho nên, ngay sau một năm hoạt động, vào năm 1989 Vượt Qua đã cho ra mắt album thánh ca đầu tiên có tên Tiếng hát giáo đường. Một năm sau đó, dịp Noel năm 1990, Vượt Qua lại cho ra mắt album thứ hai là Noel 90, cũng là album cuối cùng cho đến tận hôm nay. Nhạc sĩ Lê Đức Toàn cười xòa, hé lộ lý do: “Hồi đó hết tiền!”.

Nhạc sĩ Viết Chung, người phát triển thánh ca dân tộc

Ngay từ khi thành lập ca đoàn, Ca trưởng Viết Chung đã xác định mục đích không chỉ là phát hành băng nhạc, mà còn để phát triển thánh ca dân tộc và dân ca hợp xướng. Các bài lý như Lý ngựa ô, Lý con sáo, Lý cây đa, hay ca chèo, quan họ… đều được chuyển hóa thành những bài thánh ca lạ tai qua phần chuyển thể tinh tế, phối khí khéo léo, hòa âm điêu luyện từ âm nhạc ngũ cung sang âm nhạc Tây phương của ca trưởng Viết Chung.

Vì đưa âm nhạc dân tộc vào thánh ca nên các nhạc cụ phối khí trong Vượt Qua là đàn tranh, bầu, nguyệt, sáo, thậm chí hát a capella.

Vào thời những năm 1990, ít ai nghĩ một bài dân ca, một điệu lý dân gian lại có thể ca vang trên thánh đường, hoặc qua các buổi trình diễn hợp xướng cộng đồng lại làm lay động người nghe như vậy.

Đó là các đêm Thi ca Hợp xướng Hàn Mạc Tử – Hải Linh tại rạp Quốc Thanh, đêm Thánh ca tôn vinh Mẹ tại Fatima Bình Triệu, đêm Dân ca Hợp xướng với Dàn nhạc Dân tộc Tiếng hát Quê hương tại Cung văn hóa Lao động, đêm Thánh ca Mẹ và Âm nhạc Dân tộc tại nhà thờ Tân Định, đêm Thơ nhạc Đức ông Xuân Ly Băng tại nhà thờ Nam Hòa, đêm Dân ca Hợp xướng với Dàn nhạc Dân tộc Tiếng hát Quê hương tại Nhà văn hóa Thanh Niên.

Giáo sư Trần Văn Khê, sau khi tham dự chương trình Đêm Dân ca Hợp xướng với Dàn nhạc Dân tộc Tiếng hát Quê hương đã không ngớt lời ngợi khen: “Tôi không nghĩ thánh ca và âm nhạc dân tộc lại có thể quyện vào nhau cách hài hòa và tài tình như thế. Càng không nghĩ âm nhạc dân tộc lại có thể trình diễn bằng hợp xướng!”. Cũng lần ấy, Nhạc sĩ Phạm Trọng Cầu, sau buổi diễn cũng tấm tắc: “Được đó!”.

Cố Nhạc sĩ Viết Chung tốt nghiệp Trường Quốc gia Âm nhạc và Kịch nghệ Sài Gòn năm 1961. Sau đó, ông được bổ nhiệm làm Giáo sư Trường Quốc gia Âm nhạc Sài Gòn – Huế, rồi Viện Đại học Thành Nhân, Sài Gòn. Ông cũng đã đoạt giải thưởng Văn học Nghệ thuật toàn quốc năm 1973 và 1974 với Trường sử ca sông hát (hợp soạn với Nguyễn Tùng) và Hòa tấu khúc giao mùa.

Có lẽ vì vậy mà sau năm 1975, khi chuyển dần sang viết thánh ca, cái chất âm nhạc dân tộc vẫn còn trong máu của người nhạc sĩ tài hoa này. Nhà nghiên cứu Lê Ngọc Bích, trong Nhân vật Công giáo Việt Nam thế kỷ XVII-XIX-XX đã có một nhận xét tinh tế:

“Sau năm 1975, thế mạnh văn nghệ quần chúng của giới Công giáo là trình diễn hợp xướng, những ca khúc lúc ấy không thể sử dụng cho hợp xướng bốn bè dị giọng, nhạc sĩ Viết Chung đã phối âm những ca khúc ấy để các ca đoàn trình diễn. Nhờ thế mà ngoài những tuyển tập thánh ca, nhạc sĩ Viết Chung còn có những tuyển tập hợp xướng đời”.

Truyền thống thánh ca âm nhạc dân tộc đó vẫn được lưu giữ cho đến ngày nay dưới bàn tay điều khiển của Ca trưởng Lê Đức Toàn.

Mang tinh thần “Vượt Qua” đến với mọi người

Từ năm 1998, Vượt Qua tham gia hát hợp xướng lần đầu tiên tại Đại hội Thánh Mẫu La Vang ở Quảng Trị và duy trì liên tục mỗi kỳ đại hội cho đến nay.

Ngoài việc hát chính các thánh lễ như đã nói, đến nay ca đoàn vẫn đều đặn tập dượt các bài hợp xướng lớn để chuẩn bị cho các dịp lễ trọng trong năm, như ca trưởng Lê Đức Toàn chia sẻ: “Từ hai đến ba lần trong năm, anh chị em chúng tôi đi hát thánh ca và trình diễn hợp xướng dịp các đại lễ tại các giáo xứ trong và ngoài giáo phận trong cả nước”. Công tác thiện nguyện, ủy lạo cũng là một hoạt động xã hội mà Vượt Qua tham gia liên tục từ năm 1998 đến nay.

Nguyên tắc hát thánh ca phụng vụ của Vượt Qua là hát bốn bè dị giọng, hoặc ít nhất có một bài hợp xướng bốn bè trong phụng vụ một thánh lễ Misa. Theo Ca trưởng Lê Đức Toàn: “Không thể hát thánh ca phụng vụ mà chỉ đơn bè hay hai bè đồng giọng thông thường. Nó sẽ mất đi tính hợp xướng của một ca đoàn. Vì là hát phát triển âm nhạc dân tộc, đưa âm nhạc dân tộc vào thánh ca nên các nhạc cụ phối khí trong ca đoàn là đàn tranh, bầu, nguyệt, sáo, thậm chí hát acappella”.

Không chỉ chia sẻ tiếng hát đến nhiều nơi khắp các giáo phận, Vượt Qua cũng giúp và hỗ trợ nhiều giáo xứ của Tổng Giáo phận trong việc tập hát, đào tạo ca trưởng, giúp thành lập và phát triển các ca đoàn. Nhiều ca sĩ Công giáo hiện nay trong và ngoài nước từng có thời gian sinh hoạt cùng Ca đoàn Vượt Qua như: Ngọc Hoàng (Việt Nam), Dương Hoàng (Úc), Tấn Đạt, Trần Ngọc (Hoa Kỳ)…

Rất nhiều ca viên của Vượt Qua nay đang làm ca trưởng của các ca đoàn trong Tổng Giáo phận Sài Gòn. Ca trưởng – Nhạc sĩ Lê Đức Toàn, đến nay vẫn đều đặn làm công việc viết hòa âm cho các bài thánh ca dân tộc, đồng thời vẫn viết các bài thánh ca phụng vụ cho các thánh lễ.

Ông cũng không che giấu ý định tái khởi động việc phát hành album thánh nhạc hợp xướng Tiếng hát giáo đường tiếp theo, vốn bỏ dở từ thời người tiền nhiệm. Còn một việc làm nho nhỏ mà ca trưởng Lê Đức Toàn cùng Vượt Qua đang âm thầm làm từ nhiều năm qua, như món quà tri ân người thầy kính trọng của mình, đó là phối khí và thu âm được 14 album thánh ca cho Linh mục – Nhạc sư Kim Long.

XUÂN THÁI

>> Bài 1: Ca đoàn Đắc Lộ Trẻ: Châm ngòi lửa phong trào thánh ca trẻ

>> Bài 2: Trùng Dương: Nửa thế kỷ thăng trầm

>> Bài 3: Ca đoàn trở thành tên bộ lễ Seraphim

>> Bài 4: Hồn Nước – Chuyên nghiệp cả trong đạo, ngoài đời

The post Những ca đoàn vang bóng một thời – Bài 5: Vượt Qua: Phát triển thánh ca dân tộc appeared first on Đồng Hành.

Đêm Hội Trùng Dương và Đại kết Kitô giáo

Thuở ấy, hai buổi trình diễn “đầu đời” tại Nhạc đoàn Thảo cầm viên Sài Gòn và Trường Quốc gia Âm nhạc (nay là Nhạc viện TPHCM) vào năm 1965 đã quy tụ nhiều ban hợp xướng nổi tiếng như Ban Hương Quê của LM Trần Học Hiệu, Ban Cơ Đốc Phục Lâm của Lê Văn Khoa, Trường Thái Bình Dương Tự Do và Trường Minh Viễn ở Chợ Lớn, Ban An Phong Học viện Dòng Chúa Cứu Thế của Ca trưởng Bosco Đào Quang Hùng.

Tiếng lành đồn xa, liên tiếp các buổi trình diễn sau đó của Ban Hợp xướng Trùng Dương đến Viện Đại học Đà Lạt, sau đó công diễn tiếp tại Hí viện Hòa Bình cho người dân xứ sở ngàn hoa thưởng thức, đánh thức “giấc ngủ êm đềm” của thành phố mộng mơ. Sau Đà Lạt là Đại học Dược khoa Sài Gòn, Trường Quân nhạc Thủ Đức… Le Ciel Étoile (của J.Haydn), Opus 44 Hallelujah Chorus (G. Handel) là những tác phẩm mà Việt Nam lúc bấy giờ chưa mấy ai hát, và Ban Hợp xướng Trùng Dương rất thành công khi lần đầu trình diễn đã làm mê hoặc lòng người.

Hơn một năm sau, vào tháng 1-1967, Đêm Trùng Dương II diễn ra tại Trường Quốc gia Âm nhạc dưới quyền chủ tọa của Đức Khâm mạng Tòa thánh tại Việt Nam – Đức ông Angelo Palmas, một sự ưu ái đặc biệt dành cho Ban Hợp xướng. Lúc này, ngoài Ca trưởng Trần Văn Quý còn có hai ca phó là Lại Quốc Hùng và Nguyễn Hoàng Hương.

Sự có mặt của Lại Quốc Hùng đã làm cho Ban Hợp xướng Trùng Dương thêm phong phú hơn về nguồn lực, khả năng sáng tạo và nhất là phong cách trình diễn, bởi chính anh đã viết lời Việt cho rất nhiều nhạc phẩm nổi tiếng để hát trong ca đoàn.

Cho đến nay, ít ai biết rằng, các ca khúc trữ tình bất hủ nhiều người biết và hát, như Dạ Khúc (Hymne à la Nuit), Trời Sao Hoan Ca (Le Ciel Étoile), Lâu đài Dưới Trăng (Haruko, dân ca Nhật), Mộng đầu Xuân (Santa Lucia), Như cánh chim mỏi mòn (Comme un Oiseau Passager)… là do chính Lại Quốc Hùng viết lời Việt.

Có một điểm đáng chú ý là, trong suốt thời gian từ 1965 – 1967, ca đoàn Trùng Dương luôn có mặt trong chương trình Thánh ca Phục sinh tại nhà thờ Regina Pacis (42 Tú Xương) do Liên đoàn Sinh viên Công giáo tổ chức.

Đây là chương trình tập hợp các ca đoàn Công giáo, Anh giáo, Cơ Đốc Phục Lâm, Giáo hội Mennonites… và được xem là biểu tượng của tinh thần đại kết kể từ sau Công đồng Vaticano II. Kinh Lạy Cha luôn là lời kinh kết thúc sau mỗi buổi diễn mà tất cả các giáo phái Kitô cùng cất lên trong vòng tay nắm chặt thật cảm động.

Không dừng lại, sau đó Ban Hợp xướng Trùng Dương được mời xuất hiện trên một chương trình truyền hình đặc biệt của Truyền hình Đức (DW), Đài Truyền hình Sài Gòn, dàn nhạc thính phòng của Nhạc trưởng Vũ Thành…

Sau Tết Mậu Thân 1968, vì nhiều lý do khách quan và chủ quan, các thành viên của Trùng Dương kẻ ở lại, người ra đi, kẻ khác “thuyên chuyển hộ khẩu”… Cho đến khoảng đầu năm 1969, Ca trưởng Trần Văn Quý quyết định rời Liên đoàn Sinh viên Công giáo và dọn “gánh hát” về Trung tâm Công giáo (nay là trụ sở Hội đồng Giám mục Việt Nam tại đường Trần Quốc Toản, Quận 3, Sài Gòn).

Trong lúc mọi người đang chuẩn bị cho Đêm Trùng Dương III thì vợ chồng ca trưởng Trần Văn Quý chia tay với Ban Hợp xướng vì lý do công tác, Ca phó Lại Quốc Hùng cũng bận công tác đi xa nên Ca phó Nguyễn Hoàng Hương chịu trách nhiệm thực hiện Đêm Trùng Dương III, tháng 5-1969.

Sau 50 năm hoạt động, tầm ảnh hưởng của Trùng Dương đã lan ra rộng khắp, không chỉ trong nước mà cả ở nước ngoài.

Sau Đêm Trùng Dương IV với Ca trưởng Trần Chúc, Ban Hợp xướng Trùng Dương còn tổ chức một số chương trình ca nhạc gây quỹ thiện nguyện giúp nạn nhân chiến cuộc. Cho đến hai tuần trước ngày mãn nhiệm, cựu Ca trưởng Trần Văn Quý đã qua đời tại thủ đô Buenos Aires, Argentina. Tiếc nhớ người ca trưởng tài hoa bạc mệnh, nhiều cựu thành viên Trùng Dương đã tập hợp lại hình thành Ca đoàn Vô Danh (chưa kịp đặt tên) dưới quyền điều khiển của ca trưởng Hoàng Hương, tồn tại song song với ca đoàn Trùng Dương của Ca trưởng Trần Chúc.

Năm 1975, Ban Hợp xướng Trùng Dương thu âm Trường ca Mẹ Việt Nam của Nhạc sĩ Phạm Duy với dàn nhạc Nghiêm Phú Phi. Bản thu âm nay không còn.

Chặng cuối cùng của Ban Trùng Dương, trước tháng 4-1975 là tại nhà thờ Mạc Ty Nho. Nơi đây đã thai nghén những tác phẩm âm nhạc nổi tiếng do bà Phan Thị Hằng, phu nhân của cố ca trưởng Trần Văn Quý cất công mang về từ Argentina. Nhưng Ban Hợp xướng Trùng Dương đã tan rã sau tháng 4-1975.

“Lang thang” theo dòng đời…

Tháng 10-1975, không một ai ngờ rằng Trùng Dương lại hồi sinh nhưng “lột xác” hoàn toàn. Bấy giờ, tại nhà thờ Đắc Lộ của các cha Dòng Tên trên đường Yên Đổ (nay là Lý Chính Thắng), theo gợi ý của Linh mục – Nhạc sĩ Khuất Duy Linh, Chính xứ Đắc Lộ, Ca đoàn Cung Chiều – hậu duệ phiên bản 1 của Ban Hợp xướng Trùng Dương – chính thức ra đời.

Sau đó, nhiều ca đoàn cũng theo chân Cung Chiều hồi sinh. Năm 1979, Ca đoàn Lang Thang, hậu duệ phiên bản 2 chào đời, dưới quyền điều khiển của Ca trưởng Hoàng Hương và cố vấn Linh mục – Nhạc sĩ Vũ Khởi Phụng, sau khi Ca đoàn Cung Chiều tan rã vào năm 1978.

Cái tên Lang Thang mà ca đoàn mang danh, đã đi lang thang khắp nơi, từ kinh tế mới Lê Minh Xuân – Bình Chánh, Tân Quý Đông – Nhà Bè, Kinh Điều – Bến Tre, đến các trại phong Thủ Thiêm, Bến Sắn, Di Linh, trẻ đường phố tại Don Bosco Đà Lạt, đồng bào thiểu số tại Lang Biang, Đức Mẹ La Vang…

Năm 1982, như một cái duyên đưa đẩy, Lang Thang lại dừng chân tại nhà thờ Tân Định với tên gọi mới: Ca đoàn Bê Linh. Tại đây, ban hát hồi sinh mạnh mẽ sau lần ra mắt Đức Hồng Y Giuse Maria Trịnh Văn Căn, Tổng Giám mục Hà Nội.

Sau hơn 10 năm “lang thang”, giữa năm 1989, Bê Linh được mời hát Hòn Vọng Phu của Lê Thương tại Trường ĐH Tổng Hợp TP. Hồ Chí Minh, nhân một dịp lễ kỷ niệm của trường. Tháng 10-1989, nhân kỷ niệm 200 năm đại cách mạng Pháp, Bê Linh kết hợp với Ban Pháp văn Trường ĐH Tổng hợp và Viện Trao đổi Văn hóa với Pháp (IDECAF), chuẩn bị tổ chức Đêm Trùng Dương V, sẵn dịp “phục hồi” lại Ban Hợp xướng Trùng Dương. Tiếc là một ngày trước đêm diễn, đêm hội đã không được diễn ra vì lý do khách quan.

Sau hai lần tham gia vào chương trình biểu diễn theo lời mời, gồm chương trình hợp xướng Hòn vọng phu mừng Noel và Tết Nguyên đán 1992 của đạo diễn Cảnh Đôn và thực hiện video tape Ave Maria, Xin dâng lời cảm tạ của hãng phim Phương Nam năm 1996, Trùng Dương đã chính thức “tái xuất giang hồ” với tên gọi ban đầu: Ban Hợp xướng Trùng Dương.

Những đóng góp thầm lặng

Từ sau năm 1975, nét mới của Ban Hợp xướng Trùng Dương chính là những sinh hoạt xã hội. Khởi đầu là những Cây Mùa Xuân ở Lang Thang, phát quà Noel cho trẻ em ở Lang Biang và Don Bosco, hội chợ cho bạn nghèo ở trại phong Di Linh, với đồng bào K’Hor… Thời kỳ này, chính Linh mục – Nhạc sĩ Tiến Lộc là linh hồn dẫn dắt, tạo cảm hứng cùng hạnh phúc nhỏ nhoi cho từng thành viên Ban Hợp xướng, dù lội ruộng ở miền Tây hay băng ngàn tít tận Cao Nguyên.

Theo thời gian, những cố gắng và hy sinh của Trùng Dương đã chắt chiu, tập hợp lại để thực hiện những CD thánh nhạc giúp bà con giáo dân thêm lòng sốt sắng cầu nguyện. Ky ky cóp cóp thế mà thành, đến nay Ban Hợp xướng Trùng Dương đã có được bảy CD thánh nhạc, đó là Niềm vui trong Chúa, Đạo ca trong đời, Hy vọng tin yêu (hợp tác với nhóm Lâm Bích), Lòng trời (hợp tác LM Đinh Trung Nghĩa, SJ), Người đã đến (Mùa Chay và Phục sinh), Hồn Việt (10 Hành khúc tuổi trẻ), Vua bình yên (10 bài kinh điển Giáng sinh). Một CD thứ tám dự định với chủ đề Kính nhớ các thánh tử đạo Việt Nam.

Sau nhiều lần lỗi hẹn, cuối tháng 9-2007, Ban Hợp xướng Trùng Dương đã toại nguyện khi thực hiện thành công Đêm Trùng Dương V tại nhà thờ Mạc Ty Nho với chủ đề Trùng Dương và Hồ Đăng Tín, như một lời cảm ơn nhân sinh nhật ông.

Có thể nói, sau 50 năm hoạt động, tầm ảnh hưởng của Trùng Dương đã lan ra rộng khắp, không chỉ trong nước mà cả ở ngoài nước. Nhiều tác phẩm “cây nhà lá vườn” do Trùng Dương sáng tác đã được hát lên tại các cộng đoàn Công giáo người Việt ở hải ngoại. Đặc biệt, cho đến nay, ban Trùng Dương “gốc” vẫn trung thành với thể loại hợp xướng bốn bè gồm rất nhiều thể loại, từ cổ điển Tây phương, bán cổ điển, đương đại jazz, rock đến âm nhạc dân tộc Bắc – Trung – Nam.

Tôn chỉ của Trùng Dương trước sau như một: “Không đề cao cá nhân – Không tồn quỹ – Không làm tôi hai chủ”. Nhiều thành viên cốt cán được xem là linh hồn của Trùng Dương, như LM Khuất Duy Linh, LM Vũ Khởi Phụng, LM Tiến Lộc, LM Nguyễn Văn Hiền,  LM Quang Uy, LM Lê Quang Việt, LM Nguyễn Huy Lịch, Hồ Đăng Tín…

XUÂN NGHI

>> Bài 1: Ca đoàn Đắc Lộ Trẻ: Châm ngòi lửa phong trào thánh ca trẻ

> Bài 3: Ca đoàn trở thành tên bộ lễ Seraphim (opens in a new tab)”>>> Bài 3: Ca đoàn trở thành tên bộ lễ Seraphim

The post Những ca đoàn vang bóng một thời – Bài 2: Trùng Dương: Nửa thế kỷ thăng trầm appeared first on Đồng Hành.