Chỉ ra hai album suốt ba mươi năm

Vào ngày đầu năm mới, 1-1-1988, ngày Lễ Đức Mẹ là Mẹ Thiên Chúa, tại Trung tâm Công giáo, Nhạc sĩ Viết Chung cùng những người anh em trong Nhóm ca vang Lời Chúa, đã chính thức khai sinh Ca đoàn Vượt Qua. Đó cũng là ngày truyền thống của ca đoàn.

Lúc bấy giờ, lập ra một ca đoàn không phải là chuyện dễ dàng. Một trong các thủ tục bắt buộc để có được một ca đoàn là số lượng không được vượt quá 20 người. Vì có duyên ra mắt tại Trung tâm Công giáo, nên số ca viên có mặt ngay từ ngày ca đoàn thành lập đã ngót nghét trăm người.

Nhiều thành viên ban đầu của Ca đoàn Vượt Qua là những ca viên kỳ cựu từ nhiều ca đoàn ở các giáo xứ trong Tổng Giáo phận từ trước 1975. Có những ca viên nằm trong đại gia đình hai, ba thế hệ, như gia đình ông bà Mai Như Thịnh. Cũng có những ca viên thuộc vào hàng “thất thập cổ lai hy” tiếng tăm một thời, như cụ Lê Mộng Bảo – cựu Giám đốc Nhà xuất bản Tinh Hoa – lúc ấy đã ngoài 70 tuổi…

Cùng với những người sáng lập chủ chốt như Nhạc sĩ Viết Chung, Nhạc sĩ Lê Đức Toàn, họ đã góp phần làm nên thành công ban đầu của Vượt Qua. Mà ngay từ đầu, cái tên mà họ mặc lấy, như để động viên với nhau rằng: Hãy vượt qua để đồng hành cùng Chúa Kitô.

Ca trưởng Lê Đức Toàn cho biết, mục đích ra đời ban đầu của ca đoàn là để phát hành băng nhạc. Cho nên, ngay sau một năm hoạt động, vào năm 1989 Vượt Qua đã cho ra mắt album thánh ca đầu tiên có tên Tiếng hát giáo đường. Một năm sau đó, dịp Noel năm 1990, Vượt Qua lại cho ra mắt album thứ hai là Noel 90, cũng là album cuối cùng cho đến tận hôm nay. Nhạc sĩ Lê Đức Toàn cười xòa, hé lộ lý do: “Hồi đó hết tiền!”.

Nhạc sĩ Viết Chung, người phát triển thánh ca dân tộc

Ngay từ khi thành lập ca đoàn, Ca trưởng Viết Chung đã xác định mục đích không chỉ là phát hành băng nhạc, mà còn để phát triển thánh ca dân tộc và dân ca hợp xướng. Các bài lý như Lý ngựa ô, Lý con sáo, Lý cây đa, hay ca chèo, quan họ… đều được chuyển hóa thành những bài thánh ca lạ tai qua phần chuyển thể tinh tế, phối khí khéo léo, hòa âm điêu luyện từ âm nhạc ngũ cung sang âm nhạc Tây phương của ca trưởng Viết Chung.

Vì đưa âm nhạc dân tộc vào thánh ca nên các nhạc cụ phối khí trong Vượt Qua là đàn tranh, bầu, nguyệt, sáo, thậm chí hát a capella.

Vào thời những năm 1990, ít ai nghĩ một bài dân ca, một điệu lý dân gian lại có thể ca vang trên thánh đường, hoặc qua các buổi trình diễn hợp xướng cộng đồng lại làm lay động người nghe như vậy.

Đó là các đêm Thi ca Hợp xướng Hàn Mạc Tử – Hải Linh tại rạp Quốc Thanh, đêm Thánh ca tôn vinh Mẹ tại Fatima Bình Triệu, đêm Dân ca Hợp xướng với Dàn nhạc Dân tộc Tiếng hát Quê hương tại Cung văn hóa Lao động, đêm Thánh ca Mẹ và Âm nhạc Dân tộc tại nhà thờ Tân Định, đêm Thơ nhạc Đức ông Xuân Ly Băng tại nhà thờ Nam Hòa, đêm Dân ca Hợp xướng với Dàn nhạc Dân tộc Tiếng hát Quê hương tại Nhà văn hóa Thanh Niên.

Giáo sư Trần Văn Khê, sau khi tham dự chương trình Đêm Dân ca Hợp xướng với Dàn nhạc Dân tộc Tiếng hát Quê hương đã không ngớt lời ngợi khen: “Tôi không nghĩ thánh ca và âm nhạc dân tộc lại có thể quyện vào nhau cách hài hòa và tài tình như thế. Càng không nghĩ âm nhạc dân tộc lại có thể trình diễn bằng hợp xướng!”. Cũng lần ấy, Nhạc sĩ Phạm Trọng Cầu, sau buổi diễn cũng tấm tắc: “Được đó!”.

Cố Nhạc sĩ Viết Chung tốt nghiệp Trường Quốc gia Âm nhạc và Kịch nghệ Sài Gòn năm 1961. Sau đó, ông được bổ nhiệm làm Giáo sư Trường Quốc gia Âm nhạc Sài Gòn – Huế, rồi Viện Đại học Thành Nhân, Sài Gòn. Ông cũng đã đoạt giải thưởng Văn học Nghệ thuật toàn quốc năm 1973 và 1974 với Trường sử ca sông hát (hợp soạn với Nguyễn Tùng) và Hòa tấu khúc giao mùa.

Có lẽ vì vậy mà sau năm 1975, khi chuyển dần sang viết thánh ca, cái chất âm nhạc dân tộc vẫn còn trong máu của người nhạc sĩ tài hoa này. Nhà nghiên cứu Lê Ngọc Bích, trong Nhân vật Công giáo Việt Nam thế kỷ XVII-XIX-XX đã có một nhận xét tinh tế:

“Sau năm 1975, thế mạnh văn nghệ quần chúng của giới Công giáo là trình diễn hợp xướng, những ca khúc lúc ấy không thể sử dụng cho hợp xướng bốn bè dị giọng, nhạc sĩ Viết Chung đã phối âm những ca khúc ấy để các ca đoàn trình diễn. Nhờ thế mà ngoài những tuyển tập thánh ca, nhạc sĩ Viết Chung còn có những tuyển tập hợp xướng đời”.

Truyền thống thánh ca âm nhạc dân tộc đó vẫn được lưu giữ cho đến ngày nay dưới bàn tay điều khiển của Ca trưởng Lê Đức Toàn.

Mang tinh thần “Vượt Qua” đến với mọi người

Từ năm 1998, Vượt Qua tham gia hát hợp xướng lần đầu tiên tại Đại hội Thánh Mẫu La Vang ở Quảng Trị và duy trì liên tục mỗi kỳ đại hội cho đến nay.

Ngoài việc hát chính các thánh lễ như đã nói, đến nay ca đoàn vẫn đều đặn tập dượt các bài hợp xướng lớn để chuẩn bị cho các dịp lễ trọng trong năm, như ca trưởng Lê Đức Toàn chia sẻ: “Từ hai đến ba lần trong năm, anh chị em chúng tôi đi hát thánh ca và trình diễn hợp xướng dịp các đại lễ tại các giáo xứ trong và ngoài giáo phận trong cả nước”. Công tác thiện nguyện, ủy lạo cũng là một hoạt động xã hội mà Vượt Qua tham gia liên tục từ năm 1998 đến nay.

Nguyên tắc hát thánh ca phụng vụ của Vượt Qua là hát bốn bè dị giọng, hoặc ít nhất có một bài hợp xướng bốn bè trong phụng vụ một thánh lễ Misa. Theo Ca trưởng Lê Đức Toàn: “Không thể hát thánh ca phụng vụ mà chỉ đơn bè hay hai bè đồng giọng thông thường. Nó sẽ mất đi tính hợp xướng của một ca đoàn. Vì là hát phát triển âm nhạc dân tộc, đưa âm nhạc dân tộc vào thánh ca nên các nhạc cụ phối khí trong ca đoàn là đàn tranh, bầu, nguyệt, sáo, thậm chí hát acappella”.

Không chỉ chia sẻ tiếng hát đến nhiều nơi khắp các giáo phận, Vượt Qua cũng giúp và hỗ trợ nhiều giáo xứ của Tổng Giáo phận trong việc tập hát, đào tạo ca trưởng, giúp thành lập và phát triển các ca đoàn. Nhiều ca sĩ Công giáo hiện nay trong và ngoài nước từng có thời gian sinh hoạt cùng Ca đoàn Vượt Qua như: Ngọc Hoàng (Việt Nam), Dương Hoàng (Úc), Tấn Đạt, Trần Ngọc (Hoa Kỳ)…

Rất nhiều ca viên của Vượt Qua nay đang làm ca trưởng của các ca đoàn trong Tổng Giáo phận Sài Gòn. Ca trưởng – Nhạc sĩ Lê Đức Toàn, đến nay vẫn đều đặn làm công việc viết hòa âm cho các bài thánh ca dân tộc, đồng thời vẫn viết các bài thánh ca phụng vụ cho các thánh lễ.

Ông cũng không che giấu ý định tái khởi động việc phát hành album thánh nhạc hợp xướng Tiếng hát giáo đường tiếp theo, vốn bỏ dở từ thời người tiền nhiệm. Còn một việc làm nho nhỏ mà ca trưởng Lê Đức Toàn cùng Vượt Qua đang âm thầm làm từ nhiều năm qua, như món quà tri ân người thầy kính trọng của mình, đó là phối khí và thu âm được 14 album thánh ca cho Linh mục – Nhạc sư Kim Long.

XUÂN THÁI

>> Bài 1: Ca đoàn Đắc Lộ Trẻ: Châm ngòi lửa phong trào thánh ca trẻ

>> Bài 2: Trùng Dương: Nửa thế kỷ thăng trầm

>> Bài 3: Ca đoàn trở thành tên bộ lễ Seraphim

>> Bài 4: Hồn Nước – Chuyên nghiệp cả trong đạo, ngoài đời

The post Những ca đoàn vang bóng một thời – Bài 5: Vượt Qua: Phát triển thánh ca dân tộc appeared first on Đồng Hành.

10 năm trước, khi còn hoạt động ca đoàn ở nhà nguyện Thánh I-nhã tại Trung tâm Đắc Lộ, chúng tôi được giới thiệu với anh Trần Hải Vân. Anh từ Paris về đã nhiều lần và lần nào cũng dành ít nhất một buổi ăn sáng với Ca đoàn Đắc Lộ Trẻ.

Chúng tôi cũng được mời tham dự những lần gặp gỡ đó để thấy được một ca đoàn lâu đời của Tổng giáo phận Sài Gòn với truyền thống nhiều thăng trầm như chính nơi họ đang phục vụ.

Từ ca đoàn “không tên nhưng nhiều thành viên” ban đầu

Trung tâm Đắc Lộ nằm trên đường Yên Đổ (nay là Lý Chính Thắng), là nơi hoạt động tông đồ và mục vụ chính của Dòng Tên Việt Nam tại Sài Gòn từ năm 1957. Tại đó, đã từng có nhiều hoạt động sinh viên nổi bật, thu hút và ảnh hưởng sâu rộng trong giới trẻ Sài Gòn trước năm 1975.

Đáng chú ý nhất là Cư xá Sinh viên Đắc Lộ, được hình thành vào năm 1960, từ những căn nhà lụp xụp đến khu nhà khang trang với 30 phòng lớn dành cho 60 sinh viên nam được hoàn tất vào năm 1962.

Mười năm sau, nhóm Sinh viên Công giáo Cư xá Đắc Lộ đã ra đời, phụ trách việc hát lễ Chúa nhật hàng tuần. Thời đó còn dâng thánh lễ Chúa nhật bằng tiếng Pháp. Nhóm sinh viên này được tập hợp bởi anh Trần Hải Vân, dân tu xuất, nên có nền tảng âm nhạc tốt hình thành từ nhà dòng.

Nhóm tập hát vào mỗi tối thứ Năm. Để chuẩn bị cho lễ Giáng sinh năm 1974, anh Hải Vân đã bỏ công đi đến từng nơi trong năm cư xá sinh viên khác của Sài Gòn để tập hát. Qua đó, quy tụ được gần 250 sinh viên thành một ca đoàn tổng hợp.

Sau lễ Giáng sinh năm đó, ca đoàn “không tên nhưng nhiều thành viên” này được chọn lọc lại để hình thành Ca đoàn Đắc Lộ Trẻ dưới sự chỉ huy của ca trưởng tiên khởi Trần Hải Vân và thành phần ban đầu khoảng 80 ca viên lẫn nhạc công, chuyên hát lễ 6 giờ 30 sáng Chúa nhật hàng tuần.

Đưa nhạc phụng vụ đến gần giới trẻ hơn

Năm 1975, Linh mục – Nhạc sĩ Khuất Duy Linh về nước. Với tinh thần đưa nhạc phụng vụ đến gần giới trẻ hơn, cha khuyến khích ca đoàn sử dụng những nhạc cụ phổ thông đương thời cùng với những bài thánh ca đang thịnh hành trong giới trẻ Pháp của Odette Vercruysse, Sr. Sourire cũng như loại thánh ca của các Linh mục Thành Tâm, Nguyễn Văn Trinh.

Một luồng gió mới đã thổi bùng lên thể loại thánh ca trẻ mang đầy tiết tấu, với những sáng tác của các tác giả ngoại quốc nói trên được phổ lời Việt. Trong đó, tên gọi Bầu trời xanh mơ (Tout au long du mon chemin của Odette Vercruysse) đã trở thành một nick name thân thương của Ca đoàn Trẻ Đắc Lộ.

Cùng với phong trào Thánh ca vào đời của Dòng Chúa Cứu Thế, phong trào Thánh ca trẻ Đắc Lộ của Dòng Tên đã tạo thành một dòng những bài rất phổ biến trong làng thánh ca miền Nam lúc đó, gắn liền với các tên tuổi nhạc sĩ là thành viên của ca đoàn như: Đức Dũng, Văn Khoa, Quang Lạc, Bá Liêm…

Dòng Tên có lẽ là một trong ít cơ sở Công giáo đầu tiên của Việt Nam đi sâu vào lĩnh vực truyền thông, dùng truyền thông như một phương tiện truyền giáo. Tại Đắc Lộ đã từng có Truyền hình Đắc Lộ là kênh truyền hình tư nhân của Giáo hội Công giáo được phát trên Đài truyền hình miền Nam từ năm 1972. Nhờ tinh thần đó, Ca đoànCa đoàn Đắc Lộ Trẻ là ca đoàn đầu tiên của Sài Gòn có tổ chức thâu âm tại chỗ để lưu lại những bài thánh ca của mình.

Không chỉ sinh hoạt âm nhạc, Ca đoàn Ca đoàn Đắc Lộ Trẻ còn có những hoạt động thể thao nổi bật. Ca viên của ca đoàn đã từng là sáng lập viên, huấn luyện viên và vận động viên đầu tiên của môn bóng ném của Việt Nam. Năm năm cuối cùng của thập niên 1970 chứng kiến những biến động lớn đưa đến việc ca đoàn ngừng hoạt động.

Giải tán và hồi sinh

Khoảng thời gian tiếp theo là giai đoạn “trầm” sau bước “thăng” của ca đoàn. Đã có lúc ca đoàn nằm trong… hội phụ huynh trường Lê Thị Hồng Gấm (trước kia là Regina Mundi). Cũng có giai đoạn ca đoàn về tạm trú ở nhà thờ Tân Định để thay thế Ca đoàn Phụng Ca vừa giải tán.

Đến năm 1983, ca trưởng Trần Hải Vân đi định cư tại Paris, một bộ phận lớn của ca đoàn chính thức “di dân” sang nhà thờ Mạc Ty Nho (đường Nguyễn Thị Minh Khai, Q.1), đổi tên thành Ca đoàn Đắc Lộ Mạc Ty Nho, dưới sự chỉ huy của ca trưởng Nguyễn Thị Bạch Lan.

Một số ít thành viên còn ở lại Tân Định góp phần hình thành ca đoàn Emmanuel ngày nay. Ngoài ra, một số cựu ca viên khi đi xa, còn thành lập những ca đoàn hoạt động như hình ảnh nối dài của Ca đoàn Đắc Lộ Trẻ như: Ca đoàn Vọng Lên Cao do thầy Nguyễn Ngọc Quyền thành lập ở giáo xứ Bùi Phát hay Anh Trần Hải Vân với ca đoàn phục vụ tại giáo xứ Việt Nam ở Paris.

Một bước ngoặt lớn, đánh dấu sự hồi sinh Ca đoàn Đắc Lộ Trẻ là sự kiện Tu viện Dòng Tên tại Đắc Lộ được mở cửa lại vào năm 2008. Người cha tinh thần (nay đã quá cố) của ca đoàn, Linh mục – Nhạc sĩ Khuất Duy Linh, đã kêu gọi con cái trở về hát cho nhà nguyện Dòng Tên.

Đây là “viên đá góc tường” để xây dựng lại Ca đoàn Đắc Lộ Dòng Tên như Linh mục Đinh Trung Nghĩa (phụ trách phụng vụ ở đây) đặt tên. Tuy nhiên, các thành viên thường thích dùng tên gọi Ca đoàn Đắc Lộ Yên Đổ hơn.

Dù qua nhiều thăng trầm nhưng tinh thần của buổi họp mặt mỗi tối Chúa nhật giữa sinh viên cư xá Đắc Lộ với cha Giám đốc Henri Forest vẫn được lưu truyền qua nhiều thế hệ. Đó là “bổn phận của sinh viên là phải học để có một nghề vững chắc, để phục sự xã hội, đem lại đời sống tốt đẹp hơn cho dân chúng”. Tinh thần đó được tóm tắt trong khẩu hiệu Estor Vir – Hãy thành nhân và đã tạo nên bao con người có ích cho xã hội và Giáo hội.

Ca đoàn Đắc Lộ Trẻ ngày nay chỉ gọi tên ngắn gọn là Ca đoàn Đắc Lộ, vẫn phục vụ tại Trung tâm Đắc Lộ,  171 Lý Chính Thắng, Q.3, Sài Gòn. Ca đoàn được đặt dưới sự chỉ huy của một tổ gồm các ca trưởng cựu trào.

LM AN-TÔN NGUYỄN CAO SIÊU, SJ
Chính khi tập hát, họ đã bắt đầu cầu nguyện rồi
Ở Nhà nguyện Đắc Lộ, Ca đoàn Đắc Lộ được coi là kỳ cựu. Theo tôi, một ca đoàn thành công là một ca đoàn có khả năng dùng tiếng hát của mình để giúp cộng đoàn dân Chúa cầu nguyện. Để được thế, ca đoàn cũng phải hát như đang cầu nguyện vậy.
Tôi thấy Ca đoàn Đắc Lộ cầu nguyện nghiêm túc trước khi tập hát, nên tôi nghĩ chính khi tập hát, họ đã bắt đầu cầu nguyện rồi…

LM VINH SƠN NGUYỄN NGỌC QUYỀN, Nhà thờ Plei Jơdrap, Kontum, thành viên Ca đoàn Đắc Lộ Trẻ từ năm 1977:
Mừng vì vẫn còn người kế thừa
Hồi đó, Đức Dũng học sáng tác bên thầy Hùng Lân. Mặc dù thầy cũng
có nhóm nhạc phục vụ cho lễ thử nghiệm của Hoàng Sỹ Quý (Dòng Chúa Cứu Thế) nhưng những sáng tác của Dũng lúc ấy lại được mọi người biết đến qua tiếng hát của Đắc Lộ Trẻ như Lo gì, Chúa ơi giữa đêm dài, Mừng xuân sang, Trong nắng Xuân hồng…
Ngày nay, những bài thánh ca xuất phát từ Ca đoàn Đắc Lộ Trẻ vẫn còn được nhiều nơi sử dụng từ trong Nam đến ngoài Bắc.
Tôi rất nhớ Ca đoàn Đắc Lộ Trẻ và rất mừng là vẫn còn người kế thừa cho dù đã trải qua hơn 40 năm với biết bao thăng trầm…
Tôi thích bài Bầu trời xanh mơ và cũng thích ca đoàn lấy bài này như tín hiệu để nhận nhau.

NGUYỄN BÁCH

>> Bài 2: Trùng Dương: Nửa thế kỷ thăng trầm

The post Những ca đoàn vang bóng một thời – Bài 1: Châm ngòi lửa phong trào thánh ca trẻ appeared first on Đồng Hành.