Đất nước bước vào giai đoạn mới, có những chuyện nhiều người biết, nhưng chỉ có thể nói đến vào những thời điểm thích hợp. Câu chuyện tôi kể cho các bạn đã xảy ra ở nhiều gia đình, nhiều người. Do vậy cách tiếp cận giản dị nhất là hãy bắt đầu từ gia đình tôi, từ mẹ tôi. Đó là một người phụ nữ bình dị như biết bao người phụ nữ khác ở miền Bắc. Bà mang tên thánh là Maria.

Cô gái xóm đạo đi thoát ly

Mẹ tôi sinh ra trong gia đình Công giáo ở Hà Nội. Ông ngoại tôi là người Tây học, nói thạo tiếng Pháp và là một trong số những người ít ỏi đầu tiên ở Việt Nam hành nghề nhiếp ảnh. Số phận đưa đẩy ông ngoại tôi phiêu bạt về một tỉnh miền Trung du. Ở đây mẹ gặp cha tôi và từ đó bà bắt đầu một cuộc sống thăng trầm theo gia đình nhà chồng.

Cha tôi là con trưởng. Mẹ tôi về làm dâu, ở cùng cha mẹ chồng. Ông nội tôi là một người biết làm ăn nên có phần khá giả. Cũng như những thanh niên khác thời đó, cha mẹ tôi tham gia công việc nhà nước. Cha tôi đi bộ đội. Mẹ tôi tham gia vào đoàn thể như Hội Phụ nữ xã – huyện, Dân công, Bình dân học vụ.

Ngày ấy, những người đi ra khỏi nhà để làm việc nhà nước, bất kỳ việc gì miễn là không ăn cơm nhà thì được gọi là “thoát ly”. Muốn đi lễ thì cũng không có nơi nào mà đi, bởi những năm 1960, nhiều nơi ở miền Bắc, các đình chùa, miếu mạo, nhà thờ đã đóng cửa. Giáo dân chỉ đọc kinh thầm trong nhà.

Ngay cả trong quân đội cũng có tình trạng như vậy, đã có lần vào nửa đêm thay ca gác tôi mới biết anh bạn cùng chiến hào với mình là giáo dân vì bắt gặp anh ấy đang lẩm nhẩm đọc kinh. Anh ấy đã ngã xuống ngay trước cửa ngõ Sài Gòn vào buổi sáng ngày 30-4- 1975, về với Chúa sau khi hoàn thành ổn phận của một công dân miền Bắc.

Sau năm 1975, đất nước chuyển dần từ thời chiến sang thời bình, cuộc sống dần dần lấy lại được cái gọi là “mùa bình thường” như Văn Cao viết trong bài hát Mùa xuân đầu tiên. Trong cái đà dần hồi phục ấy, tôn giáo cũng bắt đầu hồi sinh cho dù rất chậm chạp. Chùa chiền, nhà thờ, các công trình được phục dựng, sơn sửa, không khí tâm linh ấm dần lên lan tỏa đến từng nhà. Không khí cởi mở với tôn giáo, nhất là với Công giáo được ghi nhận nhiều hơn từ sau những năm 1990.

Ngôi nhà có cả bàn thờ Chúa và Phật

Sau năm 1990, khi đi học ở nước ngoài về tôi bất ngờ thấy ở trong nhà mình có bàn thờ Chúa, điều mà chưa bao giờ tôi nghĩ đến. Hỏi ra mới biết mẹ tôi đã trở lại với niềm tin của mình sau mấy chục năm gián đoạn.

Cha tôi là một người cộng sản nhưng không phản đối việc mẹ tôi trở lại với đức tin của mình. Vì thế không ngạc nhiên, trong nhà tôi ngoài bàn thờ Phật, bàn thờ gia tiên thì còn có bàn thờ Chúa.

Tôi là người ngoại đạo, hay nói đúng hơn là vô thần, là nhà khoa học có nghiên cứu ít nhiều về tôn giáo. Với tôi, tôn giáo trong đó có Công giáo, ban đầu đơn thuần chỉ là đối tượng để nghiên cứu, phân tích. Nhưng dần dần tôi có thiện cảm, mối thiện cảm này bắt nguồn từ chính mẹ tôi và sau là những hàng xóm của tôi ở phường 13, quận Phú Nhuận, Sài Gòn (xem bài Nhà khoa học ngoại đạo sống trong xóm đạo).

Tôi biết chắc chắn đức tin và đạo đức Công giáo ảnh hưởng rất lớn đến việc hình thành nhân cách và lối sống của con người trong đạo nhiều lắm. Từ khi sinh ra và lớn lên, suốt hàng chục năm trời tôi chưa thấy mẹ tôi đánh chúng tôi một roi nào. Mẹ tôi cũng chưa một lần nói tục, thậm chí chưa một lần giận dữ theo kiểu “đá thúng, đụng nia” cho dù lũ chúng tôi bảy đứa (bốn trai, ba gái) không phải lúc nào cũng ngoan ngoãn, quan hệ với mọi người thiên hạ đâu phải lúc nào cũng thuận thảo.

Nhà tôi làm nghề ảnh ở phố huyện nên cũng có chút dư dật, được cái mẹ tôi sẵn lòng cho những người khó khăn mượn tiền. Trong số đó có nhiều người mượn rồi xù luôn, thay vì làm ầm ĩ lên thì mẹ tôi lại đến tìm hiểu xem họ làm sao mà rơi vào hoàn cảnh đó để tìm cách trợ giúp.

Mẹ tôi có một niềm tin rất lớn vào lòng tốt của con người. Bà dạy chúng tôi rằng không ai muốn làm người xấu, do hoàn cảnh đưa đẩy mà nên nỗi, khi qua cái đận đó thì họ sẽ tốt trở lại.

Tôi nhớ mãi một chuyện, vào tết năm 1965, làng tôi còn nghèo, mẹ tôi ngược xuôi mãi mới xoay xở được một liễn mỡ lợn để ăn Tết và dự tính còn tằn tiện cho cả năm. Thế mà đêm 29 tết bị mất cắp. Ngày ấy, chuyện như thế là tày đình, công an huyện tìm được người lấy cắp là một người phụ nữ chồng chết, một nách ba con ở cách nhà tôi không xa. Mẹ tôi chạy vạy xin cho người phụ nữ ấy khỏi phải đi tù và biếu luôn liễn mỡ để ăn Tết.

Cách nay chín năm, mẹ chúng tôi đã về với Chúa ở tuổi 83. Khi còn sống mẹ tôi ăn ở với xóm giềng như bát nước đầy, hầu như đám hiếu hỷ, tang ma nào của làng xã mẹ tôi cũng đều có mặt để giúp sức. Có lẽ vì vậy mà khi tiễn mẹ tôi ra đồng có rất đông bà con xóm giềng. Thêm nữa đây là đám tang mà có cả những người đạo Phật và Công giáo đến đọc kinh Phật và tham dự thánh lễ an táng trong nhà thờ.

“Mẹ tôi và nhiều người phụ nữ Công giáo miền Bắc khi xưa là thế”

Sau này có điều kiện đi nghiên cứu, tôi mới thấy chuyện như của mẹ tôi không phải là cá biệt mà khá nhiều ở miền Bắc. Tôi đã dành thời gian suy nghĩ rất nhiều và coi đó là một hiện tượng xã hội diễn ra trong một thời kỳ rất đặc biệt.

Riêng với trường hợp những người như mẹ tôi, chỉ có thể lý giải được là ở họ niềm tin vào sự thiêng liêng rất bền vững, không gì phá vỡ được, đôi khi do hoàn cảnh họ phải tiết chế hành động ra bên ngoài. Nhưng niềm tin thì vẫn nguyên vẹn trong trái tim và khối óc của họ. Niềm tin vào Thiên Chúa là niềm tin của cảm xúc yêu thương, tha thứ. Do vậy nó sẽ đi mãi với những ai khi đã đặt trọn niềm tin vào Đấng Cao Cả.

Mẹ tôi và rất nhiều người phụ nữ Công giáo miền Bắc khi xưa là thế. Họ rất thuần phác và khi họ tin thì giá nào họ cũng trở về.

GS-TS NGUYỄN MINH HOÀ

Nhân đức toả sáng nơi Đức Hồng y Nguyễn Văn Thuận

The post Đức tin qua thăng trầm thời cuộc appeared first on Đồng Hành.

Mà xứ đạo thì có gì để nói, để viết đây? Quanh năm suốt tháng biết bao chuyện, nào hát lâu chầu mỏi, chuyện cha cố, bổn đạo, chuyện lễ lạy, kinh hạt…!

Xứ đạo hình thành trên cơ sở làng Việt cổ

Nhớ giữa thập niên 1980, trên tờ Công giáo và Dân tộc, suốt 52 tuần lễ, tôi đã thực hiện đều đặn trang mục Vòng quanh các xứ đạo và đã được nhiều bạn đọc đồng cảm, có lẽ do họ đọc thấy, soi thấy chân dung xứ đạo, chân dung của chính họ trong ấy.

Thế mới biết các thế hệ chủ chiên xưa đã say mê ghi nhận những sự kiện buồn vui của xứ đạo là chuyện có thật. Từ Đắc Lộ, Majorica đến G.Amaral, Phi-lip-phê Bỉnh. Từ Tissanier, Marini, Louvet đến Taberd, Trương Vĩnh Ký, Launay, Cadière Lê Thiện Bá… Nhiều người đi, đã thành đường.

Việc hình thành, tổ chức và sinh hoạt xứ đạo ở bên Tây bên Mỹ như thế nào không rõ. Chứ ở Việt Nam ta, theo tôi hiểu từ nguồn tư liệu cũ và dựa vào thực tế đời sống của các bậc tiền bối, chỉ là những gặp gỡ, những trao đổi rất êm ái, nhẹ nhàng, dựa trên lòng tin, bất thành văn.

Không kể một vài trang huyền sử ở thế kỷ XVI với việc theo đạo của Bà Chúa Chàm (Maria Flora), toàn bộ lịch sử truyền giáo Việt Nam là một lịch sử bị phủ bóng bởi những đám mây cấm cách triền miên. Nói khác đi, vô tình hay hữu ý, đạo Chúa đã rơi vào đúng cái điểm rơi nghiệt ngã, vào một vùng xoáy lịch sử nhiễu nhương chung từ Lê, Mạc, Trịnh đến Tây Sơn và triều Nguyễn.

Trong tình hình ấy, việc hình thành, tổ chức, sinh hoạt xứ đạo ở Việt Nam phải tùy cơ mà ứng biến. Chủ yếu để đáp ứng nhu cầu khao khát đức tin của một vùng đất mới khai phá.

Nói chung, xứ đạo Công giáo Việt Nam ở Đàng Ngoài cũng như Đàng Trong đều được hình thành trên cơ sở làng Việt cổ. Mọi sinh hoạt đạo đời diễn ra trong khung cảnh làng quê, với lũy tre xanh, cây đa bến đò, đồng áng, vườn tược, ao chuôm. Mỗi nơi, mỗi cách, mỗi vẻ, rất đơn giản.

Chẳng hạn năm 1679, giáo đoàn Đa Minh đến Bắc bộ, thường cập bến Phố Hiến và dừng chân tại Ngọc Đồng, trước khi lên Thăng Long. Thế là giáo xứ Ngọc Đồng ra đời. Chẳng hạn ở giáo xứ Vanno (Vân No, Văn Nho thuộc Thanh Hóa), theo cha Đắc Lộ (Lịch sử Vương quốc Đàng Ngoài), ban đầu chỉ là chuyện một bà lão nhà quê rất sùng Phật. Sau khi được rửa tội, bà đã làm cho nhiều người theo đạo quy tụ thành xứ.

Họ đã dùng tất cả sức lực để làm việc thiện. Nhà cửa họ trở thành nơi cho bổn đạo làm các việc đạo đức: Đọc kinh, nghe sách, chữa bệnh người nghèo… Chẳng hạn giáo xứ Nam Định (thuộc Giáo phận Hà Nội), một giáo xứ có lịch sử trên 200 năm, được tạo nên theo lối “tòng nhân”, chứ không “tòng địa”, nghĩa là chia thành nhiều giáp, mỗi giáp gồm nhiều dâu và làm một nghề truyền thống theo kiểu làng nghề Việt Nam.

Giáp Đông Mạc với nghề khắc chạm gỗ quy tụ ở phố Hàng Tiên; Giáp Kim Phô là một vạn chài quanh năm lênh đênh với thuyền lưới, chỉ Tết đến mới vào tuần đại phúc để bổn đạo đỗ bến lên bờ, xưng tội rước lễ.

Cũng thế, giáo xứ Kẻ Vồi (nay là Hà Hồi, Hà Nội) ra đời nửa sau thế kỷ XVII. Ban đầu, Kẻ Vồi chỉ là một Giáp giáo sống đoàn kết yêu thương với các Giáp lương. Đa số các họ tộc trong làng đều sống pha trộn cả lương lẫn giáo. Ngoại trừ các sinh hoạt tôn giáo, dân làng đều tham gia sinh hoạt văn hóa chung, có chung một bản hương ước làng Hà Hồi.

Hà Hồi tục tốt, dân thuần
Giáo ba, lương bảy, mười phần ở chung.

Đặc biệt trong thời buổi cấm cách, loạn lạc, các thừa sai được bổn đạo che giấu, di chuyển đi khắp nơi để làm mục vụ. Nhà bổn đạo nào thuận tiện thì cử hành thánh lễ, thường là lúc nửa đêm.

Từ cơ sở ấy, một họ đạo được hình thành từng bước, có cả ban chức việc lo nhiệm vụ bảo vệ an toàn cho cha sở, dạy giáo lý, giúp kẻ liệt, giữ giềng mối tinh thần đạo đức trong ấm ngoài êm (Missions Catholiques, 1877 và Histoires de la Religion Chrétienne 1598-1665).

Thậm chí, còn một thực tế khá thú vị. Cuối thế kỷ XIX, sau cơn giông tố bách hại, giáo – lương hiểu nhau hơn. Họ muốn tách bạch cả thánh thần bằng cách thương lượng với nhau để chia đình, chia chùa. Trong quá trình trao đổi ấy, đã có nhiều văn bản Hán – Nôm đạo cũng được phân chia.

Theo khảo sát điền dã, hiện nay trong một số nhà thờ Công giáo còn sử dụng quả chuông đồng được đúc ở những cơ sở Phật giáo, là những sở hữu ban đầu của nhà chùa, có niên đại rất cổ.

Tại xã Cao Thành, huyện Ứng Hòa, tỉnh Hà Tây, một số gia đình bên lương còn lưu giữ được khá nhiều sách đạo. Hỏi ra mới hay, tổ tiên họ vốn có đạo, song vì nhiều lý do khách quan của thời thế, đến nay con cháu không đi lễ nhà thờ nữa. Nhưng sách đạo thì cứ giữ, cứ trân trọng như là vật gia bảo, xin không cho, mua không bán (Tư liệu Hán – Nôm viết về Công giáo Việt Nam, Viện Nghiên cứu Tôn giáo).

Ngay từ đầu đã hình thành các tổ chức tông đồ giáo dân

Trong quan hệ làng xã Việt Nam, thầy chùa, thầy đồ và thầy thuốc đóng vai trò trí thức, được mọi người kính mến. Cũng vậy, trong giáo xứ làng quê, không ai mà không biết cha xứ, thầy giảng, thầy xứ, dì phước và ông trương, bà quản, ông câu, ông biện.

Như trên đã nói, ngay từ khi hạt giống Tin Mừng được ươm gieo trên mảnh đất này, Giáo hội đã bắt tay ngay vào việc Công giáo tiến hành, điển hình là các tổ chức tông đồ giáo dân: Thầy giảng và chức việc hàng xứ.

Trước hết là chuyện thầy giảng, một tổ chức mang tính sáng tạo độc đáo của cha Đắc Lộ. Theo lời kể của Marini năm 1663 thì “thầy giảng được giáo dân lo liệu tươm tất. Họ rộng rãi biếu các ông nhiều vật dụng, lương thực như cải, tiền, gạo, đặc biệt vào dịp rằm tháng Bảy âm lịch mỗi năm” (Launay, Memorial de la Sociéte.́ MEP, 1916).

Chính cha Đắc Lộ đã đưa ra nhận xét: “Tổ chức hành chính và pháp luật của họ (Việt Nam) còn hơn cả các nước phương Tây, vì không có những nghi thức rườm rà, những giấy tờ lôi thôi, làm tổn phí thời giờ và tiền bạc”.

Hành trình và Truyền giáo

Ở những nơi thiếu linh mục, cũng theo Launay, thầy giảng đi từng nhà, dạy dự tòng, mời giáo dân đi lễ, đọc kinh, nghe sách, thông báo giữ chay kiêng thịt, nghỉ việc phần xác, giúp kẻ liệt, làm sổ sách rửa tội, hôn phối, di dân.

Còn về chức việc thì tổ chức theo mô hình ban bệ một hội đồng kỳ mục của làng xã. Năm 1660, Tissanier viết: “Họ có tổ chức nội bộ chặt chẽ trong tỉnh, trong xã thôn. Trong mỗi làng, chọn lấy 3 người nam, 3 người nữ, ở kẻ chợ thì chọn 16 nam, 16 nữ”.

Công nghị Hải Phố (Faifo, Hội An) ngày 19-1-1672 khai mạc với Quyết Nghị 10 điều, trong đó nhấn mạnh về việc bầu Trùm trưởng và điều 4 viết: “Nơi nào có nhiều bổn đạo mà không có linh mục hoặc thầy giảng thì phải chọn một người khôn ngoan, đức hạnh – Ông Trùm – để viếng thăm kẻ liệt lào, rửa tội cho trẻ thơ hoặc những kẻ rình sinh thì và phải gửi tên người ấy về cho Giám mục hoặc bề trên địa phận”.

Càng vào Đàng Trong, danh xưng ban chức việc các họ đạo lại càng mang đậm tính hành chính sự vụ hoặc quân cách cơ binh của làng xã Việt Nam. Đọc hồ sơ nghị án các thánh chứng nhân thời Tự Đức, bên cạnh trùm trưởng, câu biện, quản giáo, ta còn thấy những lý trưởng, đội phó, hương cả, hương chánh, hương giáo, hương quản, thủ bộ, hương hào, biện lại tham gia vào ban chức việc của họ đạo.

Có nghĩa là vừa làm việc ngoài đời, vừa làm việc trong đạo. Cụ thể đã có hàng chục trường hợp sống, làm việc và chết trong ơn nghĩa trung thành với chức việc của mình.

Đạo Chúa vào Việt Nam, làng xã thêm sinh động

Sống có họ hàng, chết có làng nước. Nhà làng nước, dân quan vua đã trở thành một thứ trật tự kỷ cương, một tổ chức chính trị hành chính rất tự nhiên của xã hội Việt Nam từ xa xưa. Nhà nhà sống với nhau trong tình cảm huyết tộc. Làng xóm là nơi đất lề quê thói và trên hết là có luật nước, phép vua. Bên lương bên giáo sống chan hòa với nhau trên cái nền tảng văn minh nông nghiệp thủ công và văn hóa làng xã.

Việc đi chùa lễ Phật hay cúng kiếng thành hoàng, nghiệp tổ, hội hè ở đình miếu cũng chỉ diễn ra Xuân Thu nhị kỳ. Đến khi đạo Chúa vào Việt Nam, bức tranh làng xã thêm phần sinh động, chuyển biến rộn rã hẳn lên, khác với cái vẻ u trầm bình lặng xưa cũ.

Thêm một chút sắc màu, thêm một chút âm thanh của tiếng chuông giáo đường. Lại áo lụa quần điều. Lại dập dìu tài tử giai nhân. Lại cờ đèn kèn trống. Lại vang rền nền nảy. Lễ hội của làng xã và lễ hội của xứ đạo đan xen vào nhau. Phụng vụ vừa diễn ra theo lịch của Giáo hội, lại vừa bước đi theo nhịp thở với thời vụ, mùa màng, với con nước, tuần trăng.

Từ làng xã hương thôn đến giáo xứ, họ đạo. Từ tín ngưỡng dân gian đến đức tin lòng đạo. Từ lũy tre, đồng áng, từ chùa chiền đền miếu đến phố thị, quần cư, nhà thờ, nhà xứ, nhà chung, nhà dòng, nhà phòng, nhà hội. Một quy hoạch rất dân dã, rất Việt Nam, rất đạo đời đã hình thành, bất thành văn.

Sức sống của một xứ đạo tập trung ở các đoàn thể. Tùy theo điều kiện của mỗi nơi, mỗi lúc, tùy theo định hướng mục vụ của mỗi đấng bản quyền, các đoàn thể Công giáo trong xứ đạo vô cùng sinh động mà chúng tôi xin được gác lại, sẽ nói trong một dịp khác.

LÊ ĐÌNH BẢNG

>> Bồi hồi đọc kinh vãn Mùa Chay

The post Chuyện xứ đạo: Nói muôn đời không hết appeared first on Đồng Hành.

Người dân không giàu, nhưng hiền lành

Phường 13 cũng nổi tiếng là nơi 3 không: Không trường lớp từ mẫu giáo đến trung học, không công viên vườn hoa, không có nhà máy doanh nghiệp nào cả. Do không có mẩu đất dư nào nên trẻ con phải đi học ké phường khác, chơi nhờ nơi khác.

Sau khi thành phố cải tạo kênh Nhiêu Lộc – Thị Nghè, mọi người gọi cái thẻo đất dài như cái thắt lưng chạy dọc kênh là “công viên bờ kè”. Dù nó chỉ vừa vặn có hai hàng gạch chừng 40 cm và một hàng cây xanh giáp biên đường nhưng cũng đủ làm cho dân sướng rơn.

Nói về không gian đô thị như thế là quá nghèo nàn, không đủ chuẩn nào hết trong hệ thống tiêu chí chất lượng sống đô thị về cây xanh, vỉa hè, lòng đường, an toàn cháy nổ, cho dù có ăn gian cách mấy cũng không bao giờ được gọi là khu phố kiểu mẫu.

Tuy vậy, bù lại thì đây lại là khu dân cư rất tử tế. Tôi sống ở đây hơn 20 năm, vậy mà tịnh không thấy có vụ đánh chửi nhau, không có nhậu nhẹt quá chén, không có xì ke ma túy, mà nếu có là người nơi khác thảng qua mang tới, hiếm, thậm chí là không có chuyện ly dị nữa.

Người dân không giàu, nhưng hiền lành, sống có tình nghĩa. Tìm hiểu lịch sử mới biết dân ở đây đa phần là người miền Bắc di cư năm 1954 và tất cả đều theo Công giáo. Sau này do hoàn cảnh kinh tế – xã hội biến động cho nên bắt đầu có các gia đình người khác sống xen cài, nhưng cũng còn đến hơn 80% là hộ gia đình theo Công giáo.

Trong cuộc sống làm sao mà không có chuyện này khác, nhưng bà con biết nhường nhịn, tự thu xếp với nhau, nếu quá đi một chút thì có mấy vị chức sắc đến dàn xếp là mọi chuyện ổn thỏa.

Nhiều nhân sĩ nổi tiếng đến ở

Phường này cũng là một trong những nơi đầu tiên của thành phố khởi xướng phong trào mở hẻm, xén nhà. Mở xong hẻm thành đường, mỗi nhà mất đến 2 mét mặt tiền, nhà ngắn lại nhưng ai cũng vui.

Ông tổ trưởng của tôi, ông Khang mới nghỉ vài năm. Ông bắt đầu làm tổ trưởng từ năm 1975 đến lúc qua 75 tuổi mới xin nghỉ. Chẳng có đồng lương bổng nào, nhưng ông có tinh thần với bà con lắm.

Tôi không tò mò hỏi, nhưng biết đại thể là ông có chân ở trong Ban Hành giáo nên được mọi người rất nể trọng. Ông làm nghề cắt tóc, nhưng già rồi, tay run không còn cầm dao kéo được nữa. Từng ấy năm trời thu đủ các loại tiền của dân mà không tơ hào lấy một xu.

Những nơi có đông bà con Công giáo cư trú thì ngoài tổ chức chính thức của nhà nước ra còn có tổ chức xứ đạo của mình. Tổ chức này cùng bà con đã tạo ra một loại hình tự quản đô thị rất có trách nhiệm. Không biết có phải vì sự tử tế này không mà phường có rất nhiều nhân sĩ nổi tiếng đến cư trú. Có tới ba ông hiệu trưởng, hiệu phó đại học, năm giáo sư, dăm tiến sĩ, vài ba nhạc sĩ, nhà thơ, còn sĩ quan nghỉ hưu, cán bộ trung – cao cấp cũng kha khá.

Thật ra những cộng đồng như thế ở Sài Gòn có nhiều lắm. Cộng đồng người Khmer theo đạo Phật, cộng người người Chăm theo đạo Hồi, cộng đồng người Việt theo Tin Lành, theo Công giáo… Mỗi cộng đồng có những sắc thái riêng về phong tục tập quán, lối sống nhưng điểm chung là họ đều có một đức tin bền vững vào sự tử tế và những điều tốt lành.

Niềm tin này được giáo huấn ngay từ khi còn trong bụng mẹ và nuôi dưỡng khi trưởng thành. Nó như một thứ chất đề kháng lại cái xấu và cảnh tỉnh họ tránh xa những cái tiêu cực luôn rình rập đây đó. Tôn giáo nào cũng răn dạy con người hướng tới điều tốt lành, chả có tôn giáo nào lại khuyến khích con dân của mình làm điều xằng bậy.

Khu phố có những dòng sông lấp lánh

Cứ mỗi buổi chiều, cha con tôi đi bộ từ nhà ra bờ kênh tập thể dục. Bao giờ chúng tôi cũng đi ngang qua nhà thờ Tân Hòa vào đúng 5 giờ kém 5 phút để nghe tiếng dàn chuông ba cái ngân một hồi thật hay và say sưa ngắm nhìn những khuôn mặt phúc hậu của các bà các cô, nét thánh thiện của các em, các cháu đi lễ nhà thờ.

Niềm tin vào những điều cụ thể thật khó bởi nó gắn với cơm áo, lương tiền, giá cả, đúng sai, công bằng. Những chuyện này không bao giờ ổn định, nay đúng mai sai. Thế nhưng niềm tin vào sự tử tế và lương thiện, vào những biểu tượng không cần chứng minh thì ráng mà giữ.

Cũng như đạo diễn điện ảnh Trần Văn Thủy, tôi có niềm tin “Tử tế vốn có trong mỗi con người, mỗi nhà, mỗi dòng họ, mỗi dân tộc. Hãy bền bỉ đánh thức sự tử tế, đặt nó lên bàn thờ tổ tiên hay trên lễ đài quốc gia, bởi thiếu nó, một cộng đồng dù có nỗ lực tột bực và chí hướng cao xa đến mấy thì cũng chỉ là những điều vớ vẩn” (lời trong phim Chuyện tử tế). Một khi niềm tin đời thường đã không có mà niềm tin vào nơi xa thẳm cũng bị hủy hoại thì thật đáng sợ.

Những ngày Noel, đến các khu Công giáo như khu phố tôi ở vào buổi tối sẽ bắt gặp những dòng sông ánh sáng lấp lánh trên trời, ấy là hàng nghìn bóng đèn màu li ti được bà con phủ kín trên đỉnh cao của hẻm tạo ra những dòng sông ánh sáng với nhiều màu khác nhau.

Đèn, hoa lấp lánh giăng khắp các hẻm phố, mỗi điểm giao cắt của hẻm phố là một hang đá có máng cỏ nơi mà Chúa Giêsu sinh ra. Từ một cốt chuyện và cũng chỉ có bấy nhiêu nhân vật thôi, nhưng mỗi nhóm lại sáng tạo ra một “góc thiêng” của mình rất độc đáo. Mỗi năm lại mỗi khác, do vậy mà tạo ra một khung cảnh thật kỳ ảo, phố xá mỗi năm được khoác một tấm áo mới.

Mỗi năm, cha con tôi sung sướng dạo bộ không chỉ một lần qua các dòng sông ánh sáng đó và thong thả bước chân vào Nhà thờ Ba Chuông để cầu nguyện cho mẹ tôi. Mẹ tôi cũng là một người con của Chúa có tên thánh Maria. Cách nay vài năm, mẹ tôi đã về với Chúa.

Một thành phố bình yên, đáng sống được bắt đầu từ mỗi gia đình, mỗi hẻm phố.

GS-TS NGUYỄN MINH HOÀ

>> Nhìn thánh đường hoang vắng bên Tây, lo ngại bên ta

The post Nhà khoa học ngoại đạo sống trong xóm đạo appeared first on Đồng Hành.

Bà dẫn ông đến nhà thờ mỗi chiều

Bên trong những mảnh gỗ mục nát chắp nối nhau là một người phụ nữ với lớp da nhăn nhúm phủ lấp nửa khuôn mặt đang cần mẫn chăm sóc cho một người đàn ông mù lòa. Hai phận đời trôi ngược bởi bom đạn chia ly nơi vùng đất Quảng Trị, theo đoàn người di cư vào vùng đất nắng gió Ninh Thuận và rồi họ chợt thuộc trọn về nhau.

Tôi không biết hai bác đến với giáo xứ tôi tự lúc nào. Từ bé, hình ảnh một người phụ nữ dẫn người đàn ông đến nhà thờ khi chiều về, rồi đặt ông vào chỗ ghế đầu tiên đã trở nên quen thuộc đối với tôi.

Vết thương trên đôi mắt bác trai là do những mảnh đạn vô tình. Phần vết thương trên khuôn mặt bác gái là bởi di chứng của căn bệnh phong, chỉ còn một mắt. Ngày trước, tôi chỉ biết hai bác sống bằng nghề ăn xin. Những đồng tiền do người khác rộng tay tuy không nhiều, nhưng vẫn giúp hai bác chăm sóc chính mình và nuôi nấng ba người con lớn lên.

Bác gái tâm sự với tôi rằng: “Vẻ bề ngoài của bác làm người khác sợ hãi nhiều hơn là đồng cảm. Chính điều đó làm bác mặc cảm khi muốn kiếm tìm một công việc ổn định cho bản thân!”.

Nghe những lời chia sẻ ấy, tôi chẳng biết nói thêm điều gì, tôi chỉ biết tạ ơn Chúa khi bản thân mình được lành lặn và không mang dấu vết của tật nguyền. Nhưng rồi, công việc ăn xin ấy, hai bác đã thôi cách đây nhiều năm. Hai bác quyết định trang trải cuộc sống bằng những công việc khác. Dẫu khổ hơn nhưng đó là những thứ hai bác đánh đổi bằng sức lực, nước mắt và những giọt mồ hôi.

Đến với những công việc mới, bác gái là người lao động chính. Đó là những công việc không tên khi một ai đó thuê mướn, nếu có thể bác sẽ làm để kiếm thêm chút rau chút cá cho những bữa cơm.

Đó là những cành củi hay ve chai được bác lượm lặt, những bao tải keo hay me được bác chắt chiu khắp nơi, phơi khô, bóc vỏ rồi đem bán cho những người thu mua. Đó là những lần gánh nước, trộn hồ cho những người xây mộ nơi nghĩa trang để kiếm thêm thu nhập.

Cứ vậy, cuộc sống của gia đình hai bác vẫn lặng lẽ tiếp diễn mãi cho đến bây giờ. Cái nghèo cứ thế ám ảnh cả gia đình.

Căn nhà xiêu vẹo bên những nấm mồ

Phần những đứa con, đứa đầu của hai bác nay đã lập gia đình, hai đứa sau đi làm xa chỉ phụ giúp hai bác đôi phần với những đồng tiền nhỏ giọt. Kể đến đây, tôi nghe trong gió tiếng thở dài não ruột, trong hơi thở tâm sự ấy chất chứa những nỗi buồn miên man: “Chịu thôi thầy ơi! Hai tụi tui cứ nương nhau mà sống, con cái cũng khổ trăm bề nên mãi sống như vậy thôi”.

Khi đặt chân đến ngôi nhà nhỏ, xung quanh là những nấm mồ, tôi như ngỡ ngàng trước tất cả. Căn nhà của hai bác xiêu vẹo, mọi thứ đều do sự chắp vá của các ân nhân. Người cho mái tôn, người cho tấm cửa, người góp sức xây dựng… Và rồi làm nên một căn nhà ván vừa đủ cho hai bác chống nắng che mưa.

Tuy tật nguyền là thế, nhưng trái tim bác vẫn rực sáng yêu thương. Tôi ước chi, các bạn trẻ ngày nay hiểu thấu những lời lẽ thấm thía nghĩa tình gia đình này.

Dẫu là thế, nhưng bàn thờ Chúa, Mẹ, ông bà vẫn được hai bác bày biện cách chu đáo. Bởi với hai bác đó là nguồn an ủi duy nhất khi hai mái đầu đã ngã màu mà chẳng có con cháu ở bên.

Ngồi nói chuyện thật lâu giữa khung trời ảm đạm, tôi mạnh dạn hỏi hai bác một điều cứ luẩn quẩn trong suy nghĩ. Tôi hỏi hai bác có buồn và cảm thấy trách than Chúa hay không, khi cảnh đời gia đình hai bác mãi cơ cực như lúc này?

Bác trai đưa hai hốc mắt nhìn về xa xăm, tôi không biết nơi đôi mắt không còn nguyên vẹn ấy hiện lên những gì, nhưng tôi vui khi nhận được câu trả lời của bác: “Trách Chúa là điều con người vẫn thường làm thầy ơi! Vì là con người nên đôi lúc tui cũng thế! Nhưng tui vẫn tạ ơn Chúa nhiều hơn, Chúa lấy đi đôi mắt của tui nên tui không thấy được cái giàu nghèo sang hèn ngoài kia để so sánh phân bì, nhưng bù lại Chúa ban cho tui một người vợ tuyệt vời! Chỉ có bà ấy mới có thể chấp nhận, chịu đựng và hi sinh vì tui bấy lâu nay”.

Nghe những lời ấy, tôi cảm phục bác biết dường nào. Tuy tật nguyền là thế, nhưng trái tim bác vẫn rực sáng yêu thương. Tôi ước chi, các bạn trẻ ngày nay hiểu thấu những lời lẽ thấm thía nghĩa tình gia đình này.

Ngay lúc này đây, khi viết xuống những dòng chữ này, tôi vẫn thấy bản thân mình thật có lỗi. Bởi từ trước tới giờ, tôi vẫn thường ngang qua căn nhà của hai bác. Đôi mắt tôi vẫn sáng để nhìn thấy những gì đang tiếp diễn, nhưng sao tôi không hành động điều gì? Hay liệu rằng, tôi không biết mình phải bắt đầu từ đâu?

Tạ ơn Chúa đã cho tôi được biết, tìm đến, gặp gỡ, và mở mắt trái tim tôi để tôi nhìn thấy những cảnh đời bất hạnh. Cảm ơn hai bác đã cho tôi những chia sẻ thân tình, những lời xác tín của những con người luôn tin tưởng vào Lòng Chúa thương xót. Cảm ơn hình ảnh một gia đình thật đẹp, nơi chứa đựng những con người tuy mù lòa thể xác nhưng luôn rực sáng quả tim biết yêu thương.

HẢI MIÊN, Đại Chủng viện Sao Biển

>> Tuổi thơ bên ngôi thánh đường Phố Núi

The post Vợ chồng người mù trong nghĩa trang xóm đạo appeared first on Đồng Hành.

Tuổi thơ tôi gắn bó rất nhiều với nhà thờ. Ngoài thời gian đi học và phụ mẹ việc nhà, tôi chỉ quanh quẩn ở ngôi thánh đường ấy. Vào buổi chiều, tôi thường phụ các mẹ, các dì làm những việc lặt vặt như quét nhà thờ, quét sân, sắp xếp lại các tủ sách kinh, sách hát của các ca đoàn. Vì tôi muốn ngôi nhà chung ấy cũng gọn gàng, sạch đẹp như nhà tôi hoặc hơn thế nữa.

Tôi rất thích theo các soeur phụ trách hướng dẫn những em lớp dưới tham gia khóa tĩnh tâm khi hè đến. Không hẳn vì cảm giác “ham vui” thích được sinh hoạt đội nhóm hoặc được “ra oai đàn chị” mà vì chính nhờ các em, tôi đã học được cách sắp xếp thời gian, phân công việc chung hợp lý và làm việc hiệu quả với nhóm của mình.

Và với tôi, buổi tối là khoảng thời gian vui nhất trong ngày. Nếu không đi sinh hoạt nhóm Con Đức Mẹ thì sẽ là tập hát với ca đoàn. Tôi theo học lớp nhạc lý sơ cấp ở giáo xứ, rồi bước vào ca đoàn thiếu nhi, theo học các anh chị ca trưởng từng cách lên giọng, luyến láy, chuyển tông, để rồi bây giờ cũng sở hữu được giọng ca “đủ xài”, có thể góp phần văn nghệ của trường lớp, của cơ quan.

Giờ đây mỗi khi nhớ về giáo xứ Phương Hòa, tôi biết rằng chính sự gắn bó mật thiết ấy đã giúp tôi có được những kỹ năng cần thiết trong cuộc sống này, giúp tôi định hình được suy nghĩ, độc lập trong tư duy, khiến tôi luôn muốn sống có ích và tử tế. Điều mà ngày nay nhiều bậc cha mẹ phải bỏ tiền ra cho con em mình học trong các khóa huấn luyện kỹ năng, những học kỳ quân đội mà ta vẫn thấy ở các công viên, ở các nhà văn hóa mỗi cuối tuần hoặc khi hè đến. Và với tôi, sau này có đi đến đâu và làm được những gì thì Phương Hòa vẫn luôn là số một trong tôi, là nơi duy nhất tôi muốn trở về.

The post Tuổi thơ bên ngôi thánh đường Phố Núi appeared first on Đồng Hành.