Theo cha già Tự đi tìm miền đất mới

Thực ra thì Thánh Đa Minh Cẩm sinh ra tại làng Cẩm Giàng (hay còn gọi là Cẩm Chương) thuộc xứ Kẻ Roi, tỉnh Bắc Ninh. Và những người giáo dân thuộc Giáo xứ thánh Cẩm cũng quê gốc ở Bắc Ninh.

Năm 1954, nhiều giáo dân từ nhiều họ đạo khác nhau ở Bắc Ninh cùng theo chân của cha già Tự từ vào Nam tìm vùng đất mới. Đường đi gian nan, không có phương tiện thông tin liên lạc nên mọi người bị lạc. Cuối cùng chỉ một nhóm tìm được cha già Tự.

Mọi người gặp nhau mừng rỡ rồi dắt díu nhau lên tận Tây Ninh sinh cơ lập nghiệp. Tuy nhiên, thấy khó sống ở đây được lâu dài nên cha già Tự lại dắt giáo dân đi tìm đất sống quanh Sài Gòn. Không rõ ai mách bảo, giáo dân tìm về vùng đất Long Thạnh Mỹ này.

Tổng cộng có ba họ đạo gốc từ Bắc vào là Xuân Lai, Nguyệt Đức, Bến Bẽ và họ đạo thứ tư gồm nhiều họ đạo khác là Phương Yên. Lúc này cha già Tự chọn Chân Phúc Cẩm làm bổn mạng cho giáo xứ.

Khu vực này được chính quyền lúc đó đặt là ấp Chân Phúc Cẩm. Rất nhiều người địa phương lâu ngày quen gọi mà không biết nguồn gốc của tên ấp. Sau này, khi Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II tuyên phong cha Đa Minh Cẩm lên bậc Hiển thánh, giáo xứ đổi lại là Giáo xứ Thánh Cẩm, địa danh trên vẫn không thay đổi. Ngày nay đô thị hóa không còn là ấp nữa, mà là khu phố, vẫn giữ tên hành chính của 60 năm qua là khu phố Chân Phúc Cẩm.

Theo lời kể của ông Nguyễn Đức Hiến, một giáo dân tại đây, thời gian đầu giáo dân sống rất vất vả. Lý do là đất ít, không canh tác ruộng được, vườn cũng nhỏ, dân không biết làm nghề gì. Vì vậy, một số hộ dân đã phải chuyển đi nơi khác kiếm sống. Dù vậy cha già Tự vẫn động viên, an ủi giáo dân giữ vững lòng tin, cầu nguyện trông đợi ơn Chúa.

Dần dà, giáo dân phát hiện ra nhu cầu về rượu trong vùng khá cao, hàng khan hiếm trong khi nhiều giáo dân biết nấu rượu. Vậy là cả ấp chỉ nhau, cùng nhau làm nghề nấu rượu thủ công. Bã hèm dùng để nuôi heo.

Nhờ nghề nấu rượu và chăn nuôi mà đời sống của giáo dân đã tiến triển rất tốt. Một số gia đình chuyển lên vùng Phú Thọ, Kẻ Sặt đã mang nghề nấu rượu tới đó. Mãi đến năm 1990, tức là 35 năm sau khi thành lập giáo xứ, nơi đây mới bắt đầu có điện. Còn cha già Tự đã mất năm 1984, không kịp nhìn thấy giáo xứ từ nơi đồng quê heo hút tối tăm trở thành thị tứ nhộn nhịp, đèn đóm sáng rực.

Rước cốt thánh nhân vào Nam

Dù hiện đã chuyển đi coi xứ khác, cha Gioan Maria Vianey Chu Minh Tân vẫn nhớ như in thời điểm năm 1999 khi về làm chánh xứ tại Giáo xứ Thánh Cẩm. Thấy nhà thờ không có tượng thánh bổn mạng, cha ngạc nhiên đi dò hỏi mới biết được suốt nhiều năm không có tượng, chỉ nghe truyền lại Chân Phúc Cẩm, còn không ai biết tìm thông tin ở đâu.

Cha mời các cụ lớn tuổi lại hỏi cũng không ai biết. Một giáo dân làm nghề sửa xe biết về tông tích cũ liền liên lạc về quê, may thay được biết nhà thờ cũ ở Cẩm Giàng đang sửa chữa tu bổ, giáo xứ đã bốc cốt Thánh Cẩm lên thấy quả đúng như truyền tụng lại.

Cha Tân liền gửi thư ra Đức Hồng y Phao-lô Giuse  Phạm Đình Tụng ở Hà Nội vừa kiêm nhiệm Giáo phận Bắc Ninh để xin được rước một phần hài cốt thánh Cẩm về. Giáo xứ xin lưu giữ một đốt xương đặt vào bàn thờ, còn lại gửi dòng kín Cát Minh lưu giữ.

Ngược dòng thời gian

Ngược dòng lịch sử chúng ta biết rằng, Thánh Đa Minh Cẩm sinh ra tại làng Cẩm Giàng (hay còn gọi là Cẩm Chương) thuộc xứ Kẻ Roi, tỉnh Bắc Ninh trong một gia đình bình thường.

Hiện không có bất cứ tài liệu nào ghi lại năm sinh nên cũng không ai biết đích xác tuổi của ngài. Chỉ biết ngay từ nhỏ, cậu Đa Minh Cẩm đã tỏ ra thông minh sắc sảo, trí tuệ hơn người nên đã được các bề trên để ý, rồi sau đó thuyết phục dâng mình cho Chúa.

Cha khẳng khái lời thề son sắt
Tôi sẵn sàng chịu chặt đầu rơi
Chức linh mục Chúa rạng ngời
Khổ hình đón nhận trọn đời trung kiên…

Trường thi Tử Đạo

Học xong thần học tại chủng viện, Đa Minh Cẩm được thụ phong Linh mục khi còn rất trẻ. Sau đó cha Cẩm đã gia nhập Dòng ba Đa Minh và hết lòng rao giảng lời Chúa và phục vụ xứ đạo. Cha luôn được mọi người yêu kính và các bề trên cũng rất hài lòng.

Năm 1848, Tòa thánh chia giáo phận Đông Đàng Ngoài thành hai giáo phận là Đông (Hải Phòng) và Trung (Bùi Chu). Mặc dù cha Đa Minh Cẩm sinh quán ở Bắc Ninh thuộc giáo phận Đông, nhưng do những việc tông đồ đã làm xuất sắc trước đây nên được bề trên cử vào phục vụ ở giáo phận Trung, vốn là nơi có số tín hữu đông gấp ba lần ở quê hương.

Trong giai đoạn bách hại đạo gắt gao, triều đình loan tin sẽ ban thưởng tiền bạc hay chức tước cho những ai tố cáo các thừa sai hay linh mục. Cha Đa Minh Cẩm vừa phải trốn, lại vừa phải lo công việc mục vụ nhưng vẫn cố gắng lo mọi thứ cho vẹn toàn, bất chấp sự nguy hiểm.

Đến năm 1859 cha quay về làng Hà Lang để trú ẩn. Không may bị một người dân phát hiện đã đi báo quan quân đến bắt. Chính Thánh Giám mục Valentino Ochoa tường thuật trong thư đề ngày 2-8-1859 rằng: “Ngày 21 tháng Giêng năm nay, có một linh mục thuộc địa phận Trung tên là Đa Minh Cẩm bị bắt dẫn về tỉnh Hưng Yên và giam tù”.

Cũng theo các thư từ mà Thánh Ochoa gửi cho các thừa sai, cha Đa Minh Cẩm bị bắt giải đến trước quan Tổng đốc Hưng Yên. Tại đây cha đã nhận mình là linh mục Công giáo và sẵn sàng nhận mọi khổ hình chứ không chịu dẫm lên thánh giá.

Thấy khuyên nhủ lẫn đe dọa không đem lại kết quả, Tổng đốc hạ lệnh giam cha vào cũi chờ triều đình xét tội. Trong thời gian bị giam, đức độ của cha đã khiến lính canh cảm phục. Do đó họ không khó khăn mà cho phép nhiều giáo hữu lui tới thăm viếng cha.

Nhân cơ hội này, cha đã khuyên nhủ mọi người giữ vững đức tin. Nhiều lần cha đã viết thư nhờ các giáo hữu chuyển cho giám mục giáo phận là Đức cha Valentino Vinh để bày tỏ niềm tin với Thiên Chúa và sẵn sàng được phúc tử đạo.

Ngày 11-3-1859, cha Cẩm được giải ra pháp trường. Theo tài liệu, bà Maria Huệ, một giáo dân hiện diện trong giờ hành quyết đã kể lại: “Khi tới nơi xử trảm quyết, cha cầu nguyện một lát, rồi làm hiệu cho đao phủ thực hành phận sự. Không hiểu sao đao phủ đã run tay, nên vung đao chém ba nhát mà đầu cha vẫn chưa đứt. Họ đành phải cứa đi cứa lại nhiều lần, đầu cha mới lìa khỏi thân”.

LM Gioan Maria Vianey Chu Minh Tân, nguyên Chánh xứ Giáo xứ Thánh Cẩm:
Nhờ thợ giỏi làm phôi đúc tượng
May mắn một điều là sau này Đức cha Cosma Hoàng Văn Đạt, Giám mục GP Bắc Ninh, cũng sốt sắng đứng ra nhận giúp đỡ.
Đức cha Cosma Hoàng Văn Đạt gửi một bức chân dung truyền thần Thánh Cẩm vào. Tôi mang ra Hòa Hưng nhờ thợ giỏi làm phôi đúc tượng, trong khi nhà thờ khởi công xây đài. Chỉ trong có một tháng, đài và tượng xây xong cùng lúc, giáo dân vô cùng hoan hỉ khi thấy tượng thánh bổn mạng đẹp và vô cùng sống động.

PHẠM TRƯỜNG GIANG

>> Theo dấu chân Thánh Matthêu Gẫm

The post Vị thánh tử đạo đất Bắc trong lòng người di cư appeared first on Đồng Hành.

Dù chỉ cách đường vành đai không xa, thời gian có thay đổi, cuộc sống hiện đại đã khiến nơi đây thêm đông dân, nhà ngói nhà lầu mọc thêm lên nhưng vẫn chưa đủ đô thị hóa nơi đây, cả một vùng vẫn giữ được vẻ thanh bình, yên ả của làng quê Nam Bộ.

Gò Công đất lành chim đậu

Gọi tên Gò Công là do ở nơi đây xưa kia có một gò đất cao, chim công thường đến đậu và xuống tắm ở bến rạch. Ban đầu gọi là rạch Sỏi vì nước trong vắt, đáy toàn sỏi. Còn rạch Trao Trảo là nơi rất nhiều chim trao trảo quanh đó. Người dân quần tụ về sinh sống bởi đất lành chim đậu.

Anh Đặng Văn Tân, con trai ông Mười Thôi là hậu duệ đời thứ sáu của Thánh Gẫm, dẫn tôi đi theo những con đường đất quanh co, hai bên mương rạch chằng chịt với lục bình để tìm về mảnh đất xưa phát tích. Ngôi nhà của gia đình thánh Gẫm không còn nhưng nghĩa trang của dòng họ vẫn còn trên một gò đất cao.

Mấy chục ngôi mộ nằm san sát nhau, mới cũ đủ hết, khoảng gần chục ngôi mộ cổ xây đá ong vẫn còn. Anh Tân cho biết đây chỉ là gò đất bình thường, không thuộc sở hữu gia đình. Sau khi thánh Gẫm tử vì đạo, dân trong vùng gọi đây là đất thánh nên cũng chỉ có dòng họ anh chôn cất ở đây, không có người ngoài.

Nhìn chiếc gông thánh Gẫm phải mang, chúng ta có thể cảm nhận được nỗi đau thể xác mà ngài đã phải gánh chịu một thời gian dài như nỗi đau của Chúa. Chỉ tiếc là tấm thẻ bài ghi án đã bị thất lạc từ lâu.

Cách hơn 100 m gần nghĩa trang là nền đất cũ của nhà thờ Gò Công ngày xưa, giờ cỏ mọc đầy, dân quanh vùng không ai trồng cấy trên đất này mà cứ để nguyên trạng như vậy. Đây là ngôi nhà thờ cũ bằng tre lá mà khi còn sống, thánh Gẫm thường lại cầu nguyện và xưng tội. Đây cũng là nơi ông nhận chức ông quản để lo cho các em nhỏ trong họ đạo.

Về sau, đất bên đây gọi là Bưng sáu xã, thuộc vùng oanh kích tự do nên giáo dân di tản qua bên kia kênh Gò Công, xây nên nhà thờ mới như hiện nay và sau này đổi tên lại thành nhà thờ Thánh Gẫm.

Cách nền nhà thờ cũ chừng 300 m là kênh Gò Công, với bến thuyền xưa trước đây gọi là bến Thánh giá, vì có cắm một cây thánh giá làm dấu để ghe thuyền đi qua biết đến nhà thờ Gò Công.

Bến thuyền này cũng là nơi thánh Gẫm cho thuyền ra đi lần cuối trong chuyến đi định mệnh năm 1846. Bờ đất cao vọt trên hàng dừa nước xung quanh, bởi cả vùng nhô hẳn lên mặt nước nên ngày xưa nơi đây gọi là “cái rốn”, nước mặn không lên tới mà nước lụt cũng vô can dù năm 1951, cả Biên Hòa và Tân Vạn đều bị lụt lớn.

Ngày xưa khi thánh Gẫm bị án tử, gia đình sợ bị tội lây nên phải rời bỏ quê hương, có người phải đổi họ, chạy lên Lái Thiêu, xuống Sài Gòn, đến chừng yên yên mới trở về. Một số đi làm ăn xa, phụ nữ lấy chồng về quê chồng… cũng tản mát bớt. Thế nhưng hậu duệ của Thánh Gẫm vẫn còn sống ở trong làng, vẫn còn đó gia đình con cháu của các ông Mười Thôi và Hai Tốt, tính ra cũng vài chục người.

Mỗi năm đến ngày mất thánh Gẫm, con cháu ở xa vẫn về rất đông. Noi gương thánh, nhiều người đã quyết định theo con đường phụng sự Chúa. Trong đó hơn cả là Đức Tổng Giám mục Phê-rô Nguyễn Văn Tốt, Sứ thần Tòa thánh tại Sri Lanka hiện nay.

Bản thân anh Tân hiện làm phó ngoại vụ, vợ anh là trưởng ban Bác ái giáo xứ. Hai vợ chồng ngoài việc chăm sóc khu du lịch dã ngoại trên phần đất tổ tiên, họ dành hết thời gian cho việc chung giáo xứ.

Ngôi đền tử đạo giữa trung tâm thành phố

Ở ngay giữa trung tâm Sài Gòn, trên đường Nguyễn Trãi chỉ cách ngã sáu Phù Đổng 80 m, giữa con phố đầy các cửa hiệu, hàng quán cao tầng buôn bán nhộn nhịp có một công trình kiến trúc nhỏ lặng lẽ, đấy là di tích tử đạo của thánh Gẫm. Xưa kia là dãy bán bánh tráng của chợ Cây Da Còm (địa danh dựa theo một cây da lớn, bị trốc gốc ở đây).

Ngày 11-5-1847, nơi đây trở thành pháp trường Cây Da Còm. Đây chính là nơi Thánh Gẫm bước lên đoạn đầu đài chịu án chém cho việc dùng thuyền buôn chở Giám mục Lefèbvre, cha Duclos và ba chủng sinh về Sài Gòn trong thời gian cấm đạo của nhà Nguyễn.

Sau khi Thánh Gẫm bị xử trảm, gia đình Thánh Gẫm đã tìm cách mua lại hơn 3.000 m2 đất nơi pháp trường để giữ lại làm di tích và đất thánh cho dòng họ. Sau năm 1940 bắt đầu xây nhà mồ, đây cũng là nơi đặt mộ của hai vợ chồng ông Phao-lô Lê Văn Bằng, em của Thánh Gẫm.

Phía trước nhà mồ, chỗ cọc trói hành hình thánh tử đạo năm xưa nay đặt một bia đá lớn hình tháp, ghi chữ Latin và chữ Hán kể lại công trạng Thánh Gẫm.

Sau khi bị chém, gia đình đã bằng mọi cách xin chuộc chiếc gông và chiếc thẻ bài bản án. Ban đầu gông được chôn theo Thánh Gẫm, sau này cải táng mang về cất tại Đại chủng viện Sài Gòn, đến năm 1960 được mang về đặt tại nhà mồ. Gông làm bằng gỗ mù u loại tốt, dài 2m, vẫn còn các thanh sắt trói tay và kẹp cổ. Thánh Gẫm đã phải mang chiếc gông này suốt 11 tháng bị giam cho đến khi nhận án tử.

Theo thời gian và sự đô thị hóa, đền Thánh Gẫm bị thu hẹp lại, sau đã được chỉnh trang đẹp để tiện cho việc thăm viếng, khấn nguyện và dâng thánh lễ. Hậu duệ của ông Bằng xưa nay lo việc trông coi đền, dù vậy bên Giáo xứ Chợ Đũi vẫn cắt cử người tình nguyện mỗi ngày đến giúp trông coi như để bày tỏ lòng tôn kính với thánh tử đạo.

Khách là người nước ngoài cũng nhiều, họ đã đọc tư liệu trước hoặc sau khi thăm nhà thờ Huyện Sỹ rồi tiện đường ghé vào thăm viếng. Đền Thánh Gẫm xưa kia bên Giáo xứ Chợ Đũi có người mất vẫn mang qua đây chôn cất, bây giờ với những gia đình khó khăn khi có người thân qua đời, đền Thánh Gẫm là nơi cho họ đặt quan tài phúng viếng. Mảnh đất thấm máu thánh nhân xưa kia, nay vẫn giúp ích cho những người cơ nhỡ lỡ vận lúc lâm chung.

Anh ĐẶNG VĂN TÂN, hậu duệ thánh Gẫm
Chúng tôi luôn tự hào và hãnh diện về truyền thống dòng họ
Khi tôi được tám tuổi, tôi bắt đầu được nghe bà và mẹ kể về thánh Gẫm. Lớn lên tôi dần tìm hiểu thêm tài liệu và càng cảm phục ngài. Gần đây một số nhà thờ chọn thánh Gẫm làm thánh bổn mạng, có mời đại diện dòng họ đến tham dự lễ. Chúng tôi luôn tự hào và hãnh diện về truyền thống dòng họ và nguyện luôn làm hết sức mình với việc đạo.

The post Theo dấu chân Thánh Mát-thêu Gẫm appeared first on Đồng Hành.