Cây thánh của cựu hoàng từ Pháp về Việt Nam

Cha vào phòng, khệ nệ bưng ra một thùng giấy cỡ trung, trong đó là những cây thánh giá với nhiều kích cỡ, chất liệu khác nhau. Hầu hết những cây thánh giá được làm bằng gỗ quý, tượng chịu nạn bằng đồng hoặc bạc. Trải qua khoảng thời gian dài, những cây thánh giá này vẫn còn giữ nguyên vẹn những đường nét tinh tế.

Cha lấy một cây thánh giá bằng khảm xà cừ ra, đặt lên bàn. Cây thánh giá cũ, không nguyên vẹn. Một mảng khảm trai phía trên đầu tượng chịu nạn bị mất. Nhưng cha quý cây thánh giá này lắm, bởi nó gắn liền với một nhân vật lịch sử.

Cha khoe cây thánh giá này là do nghĩa tử của cha tặng. Cha kể: “Đó là cây thánh giá của vua Bảo Đại. Năm 1975, vua Bảo Đại gia nhập đạo Công giáo. Ngày ông được rửa tội, người ta tặng cho ông cây thánh giá này.

Ông lấy bà Monique, người Pháp. Sau này chính bà tặng cho Linh mục Phaolô Nguyễn Văn Dương, nghĩa tử của tôi. Biết tôi thích và sưu tập đồ cổ nên nhân dịp về Việt Nam, ngài tặng lại cho tôi”.

Giới thiệu xong, ngài cất cây thánh giá về vị trí cũ rồi dẫn tôi đi tham quan kho đồ cổ của ngài. Căn phòng nhỏ vừa là nơi cất giữ đồ cổ quý giá, vừa là nơi cha làm việc và gối đầu mỗi đêm, có một cây thánh giá mà tượng chịu nạn đã ngả màu cũ kỹ.

Cha chia sẻ: “Đó là cây thánh giá cổ nhất của tôi, gần 200 tuổi rồi, của ngoại quốc. Tượng chịu nạn bằng ngà, quý lắm, nhưng giờ cũng xuống nước và ngả màu rồi, không còn trắng như xưa”. Cha còn nói thêm, cha có khoảng 40 cây thánh giá cổ trong bộ sưu tập.

Tòa gỗ bí ẩn có tượng Chúa Hài đồng

Ngồi bên chiếc bàn cổ nghe Cha kể chuyện về đồ cổ. Bất giác tôi thấy chiếc tòa gỗ cao tầm 3 m, để gần bên phòng Cha Phụ tá giáo xứ. Lúc đầu, tôi nghĩ đó là chiếc tủ đựng đồ nhưng không phải. Đó là một tòa bằng gỗ sơn son thếp vàng, có một khoảng trống ở giữa, nơi đó đặt tượng Chúa Hài đồng mặc áo dài Việt Nam theo phẩm phục hoàng tử và một đôi bàn tay ôm lấy Ngài.

Hai bên khoảng trống, người ta chạm hình hai thiên thần đang vén bức màn, phía trên là ánh hào quang và mũ triều thiên, thiên thần và những vì sao. Tất cả được thếp vàng, nhưng qua thời gian, tòa gỗ không còn nguyên vẹn mà loang lổ đôi phần.

Dẫu vậy, nét tinh tế của nghệ thuật điêu khắc vẫn còn thể hiện trên những đường nét. Cha nói tòa gỗ này dùng để làm bàn thờ. Nhưng cha không nhớ mua từ khi nào, của vùng nào, cha chỉ nhớ rằng tòa gỗ được chạm trổ theo phong cách miền Bắc, từ ngoài Bắc đem vào và nó đã có hơn 100 năm.

Lần thứ hai ghé Giáo xứ Tân Sa Châu, tôi vẫn thích ngắm nghía tòa gỗ đó. Tôi để ý nơi đặt tượng Chúa Hài đồng, có chạm thiên thần ở hai bên và đó là hai cánh cửa. Bên trong là một ngăn nhỏ, chỉ có thể chứa được vài chiếc bình đựng bánh lễ.

Tôi thấy phía trước tòa gỗ, có chạm những hoa văn tinh xảo. Nhìn kỹ thì đây là chữ: “JHS”, chữ này thường được in trên bánh lễ hay nhà tạm Thánh thể. Tiếng Latin là Jesus Hominum Salvator, nghĩa là: Chúa Giêsu, đấng cứu độ nhân loại.

Như vậy, đây là nhà tạm Thánh thể của một nhà thờ nào đó ở phía Bắc. Khi họ không dùng nữa, bán đi và cha mua lại. Nhưng còn tượng Chúa Hài đồng sao lại có ở trong nhà tạm Thánh thể này là một điều khiến tôi thắc mắc. Để giải đáp thắc mắc của tôi, cha dí dỏm: “Thì cha đặt vô mới có chứ không đặt vô sao có. Ngu thế!”.

“Trên thế giới, đồ vật khoảng 50 năm là cổ, nhưng đối với Việt Nam, thì 100 năm mới được cho là đồ cổ”.

LM Giuse Nguyễn Hữu Triết

Ngổn ngang giữa nhiều món cổ vật, tôi còn thấy một bài vị cổ, viết chữ Nho, phía trước có một cây thánh giá, trông khá lạ. Định giơ máy lên chụp lại. Nhưng cha nói không phải cổ vật Công giáo. Tôi tò mò về chiếc thánh giá trước bài vị, cha cười: “Tôi chế ra đấy!”.

Bát bửu: Cổ vật thể hiện sự hội nhập văn hóa Việt

Nơi thư viện giáo xứ cũng để nhiều đồ cổ của cha sưu tập, trong đó có bộ bát bửu từ thế kỷ XX được cha bọc kỹ bằng lớp giấy dày. Cha nhờ người đem ra ngoài mới có thể xem toàn bộ bởi thư viện chật, không thể để được. Hai cha con phải mất một lúc mới mở hết các lớp giấy ra và đặt bát bửu vào đế đã được chuẩn bị sẵn. Cha nói: “Bát bửu là tám đồ thờ quý. Chỉ những ông trùm trưởng mới được dùng để đi rước kiệu chứ giáo dân không có chức sắc không được dùng”.

Bát bửu có nguồn gốc từ Trung Hoa được truyền vào Việt Nam vào thế kỷ XVII. Bát bửu được sử dụng trong những nơi thờ tự dân gian, chùa chiền, hầu hết là ở các tỉnh phía Bắc. Bát bửu có ba loại của Phật giáo, Nho giáo và Đạo giáo. Cha kể, sau này để hội nhập với văn hóa địa phương, người Công giáo cũng làm bộ bát bửu phục vụ trong các nghi lễ phụng vụ.

Khác với bát bửu của Phật giáo, Nho giáo… bát bửu của người Công giáo có thánh giá ở phía trên. Hình ảnh của bát bửu Công giáo cũng gắn liền với những vật dụng thân quen trong các nghi lễ phụng vụ hay trong Kinh Thánh như: Mặt nhật, chén lễ, trái tim Chúa, quyển Kinh Thánh, bút lông… kết hợp với hình tượng hoa sen như thể hiện sự giao thoa văn hóa.

Cha chia sẻ cha có ba bộ bát bửu bằng gỗ giổi, sơn son thếp vàng, có từ cuối thế kỷ XIX, đầu XX. Cả ba bộ này đều có nguồn gốc từ vùng Bùi Chu, Phát Diệm nhưng cụ thể vùng nào thì cha không nhớ rõ.

Trưa, tôi tạm biệt và xin hẹn cha một dịp nữa để thỏa sức nghe những câu chuyện về kho đồ cổ tưởng chừng như vô tận của ngài. Tôi thì thầm hỏi nhỏ giá của những món đồ cổ. Vẫn câu cửa miệng dí dỏm, cha cười: “Bí mật, đồ cổ là vô giá, không nói chính xác được. Ngu thế!”.

Đồ cổ là vô giá, nhưng có một điều tôi biết chắc chắn rằng, ngài đã bỏ không ít công sức để sưu tầm nó, không ít tiền để mua nó về bởi ngài kể có khoảng thời gian phải “nhịn ăn để sưu tầm đồ cổ”.

TÂM NGỌC

>> Khám phá kho đồ cổ Cha Triết – Bài 1: “Tôi nhịn ăn sáng để mua đồ cổ”

The post Khám phá kho đồ cổ Cha Triết – Bài 2: Chiêm ngắm cây thánh giá của Vua Bảo Đại appeared first on Đồng Hành.

“Tôi sưu tập đồ cổ từ năm 1994”

Khác với thế giới sôi động ngoài trước ngôi nhà thờ, không gian nhà xứ tĩnh lặng, cổ kính và ngổn ngang với nhiều cổ vật có niên đại từ hàng trăm năm. Nếu không có tấm bảng nhỏ ghi trước cửa phòng Linh mục chánh xứ thì chắc ai cũng nghĩ đó là cái kho để đồ bởi bên ngoài, bên trong la liệt đồ vật.

Thoạt trông, những đồ vật này bình thường, chẳng đáng giá là bao, nhưng đó những cổ vật trong bộ sưu tập của cha.

Là Trưởng ban Mục vụ Văn hóa Tổng Giáo phận, những gì có ích, có lợi, có giá trị lớn về văn hóa, cha đều quý trọng và bảo tồn. Thú sưu tập đồ cổ của cha cũng không ngoài ý niệm này. Năm 1994, sau khi Cha Đa Minh Đinh Cảnh Thụy qua đời thì Cha Giuse Triết cũng chính thức sưu tập đồ cổ.

Cha Triết chia sẻ: “Bắt đầu từ cha già hưu sống với tôi ở đây hơn một năm. Ngài đem từ Bắc vào mấy tượng ảnh đẹp lắm. Khi ngài qua đời, tôi dọn phòng của ngài, thấy một số tượng ảnh rất đẹp, có một số đèn bằng thủy tinh, bình thường thôi, nhưng ngài không vứt đi. Từ đó, tôi sưu tập đèn. Rồi từ những ảnh tượng ngài để lại, tôi bắt đầu sưu tập ảnh tượng Công giáo”.

Cha nói thêm, đó cũng là cha bắt chước cha già, nối tiếp cha già, thích những gì xưa cũ. Bởi nơi những cổ vật ấy, lưu lại giá trị văn hóa đặc trưng của một thời kỳ lịch sử, vùng miền.

Cố gắng để đem những cổ vật Công giáo từ chợ trời về nhà thờ

Là linh mục chánh xứ, gánh trên vai trách nhiệm với hơn 5.000 con chiên, bộn bề công việc của giáo xứ, Cha Giuse không có nhiều thời gian và tiền bạc cho riêng mình. Nhưng vì niềm đam mê, cha cố gắng xoay sở, để đem những cổ vật Công giáo từ tay con buôn, nơi chợ trời về cất giữ.

Cha kể, cha chơi đồ cổ từ khi làm chánh xứ Tân Sa Châu. Thực sự lúc này, cha mới có điều kiện hơn để sưu tập. Không chỉ hạn hẹp ở một hay hai loại cổ vật, tất cả những loại đồ cổ, cái nào đẹp là cha sưu tập hết.

Cho nên vào khuôn viên nhà xứ, ngoài đồ cổ Công giáo, người ta sẽ thấy những vật khác như bức tượng có từ thời Chu Đậu, hay chiếc đầu trâu khổng lồ, đến chiếc xe ngựa kéo cũ kỹ, thậm chí là những chum, vại, ly chén. Nhưng dẫu vậy, là người có đạo, hơn nữa là một linh mục, thì tìm được đồ vật gì của Công giáo, cha vẫn thích hơn, quý hơn.

Đa số người Công giáo chuộng đồ cổ Công giáo hơn. Còn dân chơi đồ cổ nhưng nhắm tới kinh tế, thấy đẹp, rẻ thì họ mua và bán lại cho người Công giáo.

Sưu tập đồ cổ khá tốn công sức. Bởi đồ cổ không tựu lại ở một nơi mà rải rác ở khắp mọi miền. Cha nói:

“Đồ cổ có nhiều nguồn, gặp ở đâu thì sưu tập ở đó. Ở ngoài chợ, ngoài phố, các chợ ve chai, hay người ta đem tới xứ. Hoặc tôi đi đâu, ngó ngó xem có gì thích hợp thì mua. Có khi tôi mua ở Sài Gòn, nhưng cũng có khi tiện dịp đi ra Hà Nội, miền Bắc thì vào mấy chỗ bán đồ cổ, đồ cũ xem có gì thích hợp không”.

Và phải có người cố vấn, nếu không sẽ mua phải đồ giả.

Dù làm chánh xứ, có ít nhiều tự do về thời gian, nhưng coi một xứ lớn như Tân Sa Châu thì cha không có thời gian nhiều cho đam mê của mình. Cha kể: “Thường thì ngày thứ Hai các linh mục được nghỉ. Ngày đó, các cha về thăm gia đình hay đi thăm bạn bè. Còn tôi dùng ngày đó để đi xem đồ cổ vì gia đình tôi ở tận Biên Hòa. Cứ mỗi tuần một buổi, tôi đi truy lùng đồ cổ”.
Nhưng khó khăn lớn nhất khi chơi đồ cổ vẫn là vấn đề kinh tế. Để theo đuổi niềm đam mê sưu tập đồ cổ, cha phải tiết kiệm chi tiêu cá nhân mình. Cha kể: “Tôi tiết kiệm được đồng nào thì mua đồng đó. Nhiều khi thấy thích đó, đẹp đó nhưng phải kiềm chế”. Trong khi những người khác sắm xe này, quần áo nọ thì cha dành tất cả cho đồ cổ.

Cha hóm hỉnh: “Vậy nên tôi mới gầy trơ xương thế này đây”. Để có tiền mua cổ vật, cha nhịn hết, từ việc đi nhà hàng, cà phê, thuốc lá, thậm chí đến ly trà đá, cha cũng không dám uống.
Cha tâm sự: “Tôi cũng không may sắm gì, ai cho gì mặc nấy”. Nhiều khi đi đến một vùng nào đó, gặp món đồ cổ ưng ý, nhưng không đủ tiền, cha phải mượn bạn bè để mua rồi về nhà gởi trả.

Nhìn vị linh mục ngoài thất thập nâng niu từng món cổ vật, mới thấy sự quý trọng của ngài đối với những giá trị văn hóa, của lịch sử. Những cây thánh giá bằng đồng, bằng ngà có tuổi thọ hàng trăm năm, những tượng ảnh bằng sứ có từ thời Pháp được cha đưa về cất kỹ như báu vật, lâu lâu mới lấy ra xem.

Bất giác, một chút lo lắng về đồ cổ Công giáo bị mai một, bị “chảy máu”. Cha trấn an: “Đồ cổ Công giáo không “chảy máu” nhiều lắm. Người Việt Nam chỉ mua bán trong nước thôi, ít đưa ra nước ngoài”.

TÂM NGỌC

Đón đọc bài 2: Chiêm ngắm cây thánh giá của vua Bảo Đại

The post Khám phá kho đồ cổ Cha Triết – Bài 1: “Tôi nhịn ăn để sưu tầm đồ cổ” appeared first on Đồng Hành.