Nhiều thế hệ người Công giáo và người Việt nói chung biết Cha Yuse Tiến Lộc là Voi Hoạt Bát, là Trưởng Voi, nhưng còn khá nhiều người không biết cha là một nhạc sĩ sáng tác. Trong lần đến giao lưu với anh em Dàn nhạc Harmonica Việt Nam (VNHO), cha nói cha chỉ “khoe” hai bài: Anh em ta về và bài Gặp gỡ Đức Ki-tô. Nhiều bạn trẻ đã ồ lên vì những bài này hát từ nhỏ mà không biết tác giả của nó đang ngồi nói chuyện rất ấm áp, thân tình với mình ngay tại đây.

Đến với harmonica từ một cái tát

Cha Tiến Lộc kể, cây harmonica là chiếc cầu nối đầu tiên đưa cha đến với âm nhạc. 

Trong một lần đi chơi, thấy cây harmonica của ai để trên bàn, cậu bé Tiến Lộc đã cầm lên thổi. Thế rồi chủ nhân của chiếc kèn đã nổi giận cho một cái tát vì thổi kèn của người khác như vậy là mất vệ sinh. “Tôi biết thổi harmonica là nhờ cái tát đỏ. Trẻ con mà, thấy kèn là đưa lên thổi thổi. Có lẽ ân hận vì tát tôi nên hôm sau ông ấy đưa chiếc kèn đến cho tôi. Năm 10 tuổi, di cư vào Nam, vật quí nhất tôi mang theo là chiếc harmonica”, Cha Tiến Lộc kể.

Từ khi có chiếc kèn, Cha đi Sói Con, các bài Sói Con cha thổi thuộc hết. Trong đoàn cha được bầu chức quản ca, ghi các bài hát và thổi harmonica cho anh em hát.

“Âm nhạc nó vào mình từ cái thuở bé như thế”, Cha nói. 

Một cơ duyên nữa đem cha Tiến Lộc đến với âm nhạc đó là lúc bé được giúp lễ cho Cha Gioan Lasan Nguyễn Văn Vinh, là nhạc sĩ sáng tác đầu tiên của Việt Nam, học Nhạc viện Paris (xem thêm Cuộc đời Cha chính Vinh). Khi ấy các ca đoàn thiếu giọng nữ, các ca đoàn dựng nên thì có ¾  là giọng nam. Thế rồi cha Vinh lựa mấy chú giúp lễ. Cậu bé Lộc được cha Vinh chọn vào hát bè… soprano. Âm nhạc của cậu bé Lộc được giáo dục từ lúc đó.

“Tôi có biết đôi chút âm nhạc nên trở thành nhạc sĩ sáng tác “bất đắc dĩ”. Vì đi hướng đạo cho nên phải sáng tác nhạc để  anh em hát cho vui. Nhờ cái trường hợp bất đắc dĩ như thế nên người ta cứ gọi tôi là “nhạc sĩ Tiến Lộc” thì tôi xấu hổ lắm, mặc dù sáng tác ca khúc hơn 300 bài”, cha Tiến Lộc chia sẻ.

Cách học sáng tác độc đáo

Trong hồi ký Nén bạc và Dấu chân voi cha có kể lại việc học sáng tác nhạc. 

“Tôi không có khả năng để sáng tác những bài nhạc lớn, dù đã học hàm thụ tất cả các giáo trình của Nhạc sĩ Tiến Dũng. Nhưng vì nhu cầu sinh hoạt giới trẻ, Thiếu nhi Thánh thể, Hùng tâm Dũng chí, Hướng đạo cho nên tôi đã tập viết nhạc. Điều này tôi học từ cha Tiến Dũng.

Trong các tập viết ca khúc thì ngài dạy: Nếu muốn sáng tác nhạc, trước tiên là thực tập viết lời bằng các lấy một số bài hát dân ca và những bài hát phổ biến của nước ngoài tập đặt lời vào. Đặt lời vào xong rồi thấy mình điều chỉnh được lời vững rồi, niêm vận cước vận hẳn hoi rồi bấy giờ đến phần tập đặt nhạc. Lấy những câu ca dao hay những ý tưởng Việt ngữ đặt nhạc vào, khi đứng vững trên hai chân rồi thì anh hãy sáng tác cả nhạc lẫn lời.

Ngay từ những năm cuối ở Đệ tử (1963-1964) tôi đã viết lời cho gần bốn chục bài hát, trong đó có những bài còn sống đến bây giờ như bài Kìa nhìn xem trên kia là nhạc Pháp, tôi dịch sát nghĩa với các bộ điệu”.

Cha Tiến Lộc kể sau này cha cũng áp dụng cách học sáng tác kể trên cho cha Quang Uy, khi cha Uy mới bắt đầu sáng tác. Cha Quang Uy viết tiếng Việt rất giỏi cho nên đặt lời cũng rất hay.

Sau thời gian cha Tiến Lộc đi tù về thì Cha Quang Uy và Văn Khoa khoe đã làm được 200 bài. 200 bài hát này rất giá trị và hay được nhiều ca đoàn bây giờ hát lại.

Từ kinh nghiệm sáng tác nhạc bằng cách đặt lời vào nhạc rồi đặt nhạc vào lời của người khác, rồi sau cùng sáng tác ra bài của mình vẫn còn tiếp diễn. Sau này, bài Anh em ta về là nhạc và lời của cha Tiến Lộc được cha Võ Tá Khánh (Trăng Thập Tự) viết thêm lời vào để dạy giáo lý. Bài Gặp gỡ đức Ki-tô thì được cha Quang Uy viết thêm 8 lời để biến thành Trường ca Đức Ki-tô.

Cha Tiến Lộc còn nhiều bài viết chung với người khác từ những chuyến đi sinh hoạt. Từ một ý tưởng do người khác gợi ý là cha viết được một bài nhạc. Những bài nhạc từ ý hoặc lời của người khác do Cha Tiến Lộc viết nhạc, hoặc từ nhạc của người khác mà cha viết lời lên đến gần 100 bài. Những bài do cha sáng tác cả nhạc và lời cũng trên dưới 100. Sau này lác đác những bài giáo lý nho nhỏ cũng được ngót 100 bài.

Những kinh nghiệm sáng tác hiệu quả này, cha lại đem đến chia sẻ trong các lớp linh hoạt viên. Cha khuyến khích anh em sáng tác nhạc đơn giản cho giới trẻ. Từ đó những linh hoạt viên lứa đầu như Ý Vũ, Việt Dũng, Lê Đức Hùng, Khắc Dũng (nhóm Lửa Hồng) đã có những sáng tác đầu tay. Sau này họ thành những nhạc sĩ Công giáo viết rất đều tay.

The post Gọi tôi là ‘Nhạc sĩ Tiến Lộc’ thì tôi xấu hổ lắm appeared first on Đồng Hành.

Chiều ngày 5-12-2022, Cha Giuse Tiến Lộc đã thanh thản ra đi tại Bệnh viện Quân Dân Y Miền Đông, để lại ký ức khó quên về một cuộc đời hoạt động không mệt mỏi, tạo ảnh hưởng đến nhiều thế hệ Công giáo cũng như lương giáo.

Linh mục Tiến Lộc, tên thật là Nguyễn Văn Lộc (1943-2022) được hầu hết những người sinh hoạt xã hội, hướng đạo và Công giáo biết đến từ trước năm 1975. Việc góp sức theo đuổi ngành hướng đạo với tinh thần công dân phục vụ xã hội và xây dựng cộng đồng, Linh mục Tiến Lộc trở thành ngôi sao của ngành hướng đạo suốt nhiều năm liền.

Kể từ khi cùng gia đình di cư vào Nam năm 1955, Cha Tiến Lộc đã không ngừng cải tiến và tạo niềm vui cho sinh hoạt hướng đạo, đến mức nhiều gia đình có con em tham gia chương trình hướng đạo lúc đó luôn tự hào.

Linh mục Tiến Lộc quen thuộc với giới hướng đạo sinh với vai trò tổ chức thành lập các Tráng đoàn và hoạt động. Cần nói thêm, trước năm 1975, các sinh hoạt và tổ chức nhóm, đoàn, hội… ở miền Nam Việt Nam là tự do và luôn được khuyến khích. Tráng đoàn (Rover Scouting) là nơi tập hợp tất cả những người đã tham gia hướng đạo sinh nhưng nay đã quá tuổi nhi đồng, là thanh niên nam, nữ. Đây là một hình thái hoạt động công ích xã hội được Hướng đạo sinh quốc tế công nhận từ năm 1922, mà Hướng đạo VNCH là một thành viên chính thức, hoạt động với màu sắc văn hóa Việt Nam và chỉ bị ngừng lại, cắt đứt với thế giới sau năm 1975.

Biệt danh Voi Hoạt Bát của Linh mục Tiến Lộc cũng xuất phát từ đây, do mọi nơi ông đến, ông đều đẩy mạnh các sinh hoạt văn nghệ yêu quê hương tự do, sinh hoạt anh em và xây dựng phát triển tôn giáo. Nhiều bài hát của ông đã nằm lòng với người miền Nam Việt Nam như Anh em ta về, Chúa là cây đàn, Con voi, Giây phút chia ly…

Cho tới trước Tháng Tư năm 1975, đặc biệt vào năm 1972, sự thành công và nở rộ các Tráng đoàn Việt Nam khiến bất kỳ ai chứng kiến cũng kinh ngạc. Đi đâu, các chương trình giúp đỡ người nghèo, người khuyết tật, giáo dục miễn phí, xây dựng tinh thần đồng bào, kiến thiết xã hội… không chỉ ở Việt Nam mà còn phát triển ở nơi khác như Pháp, Mỹ, Úc…

Sau khi chấm dứt chiến tranh, trong chiến dịch truy quét “tàn dư văn hóa cũ”, hướng đạo sinh bị chấm dứt không có lý do, các sinh hoạt tập hợp bị cấm. Chỉ còn một số ít trường học ở Huế, Nha Trang, Đà Nẵng, Sài Gòn cố gắng bí mật sinh hoạt nhưng tàn dần.

Ngày 25 tháng năm 1978 là biến cố với Linh mục Tiến Lộc. Lúc đó đang là Cha cai quản Đệ tử Viện ở Thủ Đức, ông phân công cho các tu sinh trồng rau, bắt ốc để trợ giúp đời sống hàng ngày. Vô tình một tu sinh moi được một cây súng ngắn đã hỏng, ai đã vứt ở đó, không có đạn và bị rỉ sét và mang về đưa cho Linh mục Tiến Lộc. Ông không nỡ vứt đi và dùng nó như một món đồ chặn giấy độc đáo.

Một trong những vô số đợt kiểm tra nửa đêm, xét hỏi và lục soát vào những năm sau khi ngừng chiến tranh vẫn diễn ra ở tu viện, chùa, ký túc xá, nhà riêng… Đệ tử Viện cũng bị kiểm tra bất ngờ. Công an viên nhìn thấy cây súng, dù để ở trên bàn giấy, không sử dụng được nhưng cũng quyết định tội trạng của ông là “tàng trữ vũ khí”. Tòa án chóng vánh không luật sư sau đó kết tội ông 4 năm tù, dù khi tang vật được kiểm tra là không còn khả năng sử dụng.

Nói về giai đoạn này, Linh mục Tiến Lộc có ghi lại như sau: “Tôi lần lần nhận ra đây là một hồng ân Chúa ban nhờ bốn năm tù tội. Tôi được sáng mắt như Thánh Phao-lô và ngộ được nhiều giá trị hay… Trong thời gian này sống chung phòng với nhiều ‘loại người’, tôi học được thêm bao nhiêu điều hay và chứng kiến bao nhiêu điều dở, từ những vị mà ngoài đời mình chỉ đáng là học trò, cho đến những người cùng đinh cặn bạ xã hội, từng cướp của giết người…”.

Linh mục Tiến Lộc trải qua những ngày tù bình an và lạc quan giữa bao điều khốn khó. Ông học thêm được tiếng Nga và tiếng Trung Quốc trong tù, tập hát và làm trò chơi nhỏ với những người bạn tù, đem lại sự lạc quan và ấm áp tình người. Khi được hỏi, ông tâm tình rằng mình đã an nhiên giữa mọi thứ, do luôn mang theo bên mình Đức Tin và Tinh thần Hướng đạo.

Trong tù, ông đã làm Lễ Lên Đường trong ngành Hướng đạo cho linh mục Phạm Quang Hồng, người cũng ở tù chung. Linh mục Hồng là người hiện nay đang sống ở nước ngoài, có những bài giảng Công giáo hàng tuần được giáo dân ghi lại, để trên Youtube, với lối nói chuyện hài hước và gần gũi, thu hút hàng trăm ngàn lượt xem.

Một trong những nỗ lực thầm lặng của Đức Tổng Giám mục Phao-lô Nguyễn Văn Bình cho đến khi qua đời, là ông đã liên tục gửi thư kêu gọi nhà cầm quyền hãy trả tự do cho những linh mục bị giam giữ vô cớ hoặc đang đau yếu.

Linh mục Tiến Lộc được trả về sau hơn phân nửa thời gian thụ án. Ông được trả về vào ngày 28 Tết. Khi ấy, thăm hỏi ông, Đức Tổng Giám mục nói có nghe ai ở tù chung với Cha Lộc đều rất vui vẻ. Ông cười, trả lời rằng: “Thưa Đức Tổng, bây giờ người ký bài sai ra lệnh cho con vào tù đi, con xin vâng lời ngay. Ra tù thì khó, chứ vào tù thì dễ lắm Đức Tổng ạ”.

Người suốt đời đóng góp cho xã hội, xây dựng tinh thần giới trẻ tự do, kết nối cộng đồng hòa bình anh em như linh mục Tiến Lộc thì có tận tụy hơn chắc ông cũng không được trao tặng huân chương, hay một bằng cấp nào đó của chính quyền ban cho. Nhưng sức ảnh hưởng của ông thì vô cùng lớn và tác động đến nhiều thế hệ, là chỗ dựa để nhận biết tình thương, tình đồng bào và sự cống hiến của đời người là gì.

Sự ra đi của Cha nhắc cho nhiều thế hệ người Miền nam tiếc nhớ rằng sẽ không dễ tìm được những tấm gương sáng như Linh mục Tiến Lộc, Nguyễn Hùng Trương, Nguyễn Hiến Lê, Hoàng Xuân Việt, Thu Giang Nguyễn Duy Cần… đã từng nở rộ trong nền giáo dục với tinh thần tự do.

The post Tiễn biệt cha Giuse Tiến Lộc: Chuyện về một con Voi lớn ra đi appeared first on Đồng Hành.