KIM ĐIỀN

Sách Nghệ thuật chỉ huy dàn nhạc và hợp xướng và cuốn Hoà âm vui do Đồng Hành Art xuất bản.

Buổi lễ ra mắt sẽ được tổ chức vào lúc 8 giờ 30 ngày Chúa nhật 15-10-2023, tại Đường Sách Nguyễn Văn Bình (cạnh nhà thờ Đức Bà Sài Gòn).

Đến với chương trình, khách tham dự sẽ được giảm giá 20% với chữ ký trực tiếp của tác giả, được thưởng thức phần trình diễn của Dàn nhạc VNHO (thuộc Đồng Hành Art) và Dàn Hợp xướng Suối Việt (thuộc BACH Music School).

Nghệ thuật chỉ huy dàn nhạc và hợp xướng, Hoà âm vui là hai tác phẩm của Tiến sĩ Nguyễn Bách, do Đồng Hành Art cùng với Nhà Xuất bản Phụ nữ Việt Nam và Nhà Xuất bản Tổng hợp TPHCM xuất bản.

Đây là cuốn sách vô cùng cần thiết, hữu ích cho các ca đoàn, các dàn nhạc, dàn kèn tại các giáo xứ. Sách cung cấp cho người đọc một số kiến thức căn bản về điều kiển ban hợp xướng, ca đoàn và điều khiển dàn nhạc.

Hiện nay, tài liệu tiếng Việt về nghệ thuật chỉ huy khá là khan hiếm, nên có nhiều người đã từng điều khiển ban hợp xướng nhà thờ, trường học hoặc muốn bước vào lãnh vực điều khiển, nhưng không có tài liệu học tập nghiên cứu. Vì vậy, cuốn sách là tài liệu cực kỳ cần thiết trong lĩnh vực chỉ huy dàn nhạc.

Nội dung chính của cuốn sách này gồm ba phần:

1. Phần I : Kỹ thuật điều khiển tổng quát

2. Phần II : Chỉ huy hợp xướng

3. Phần III : Chỉ huy dàn nhạc

Phần I trình bày về các vấn đề liên quan đến kỹ thuật điều khiển đã được hệ thống hóa theo tiêu chuẩn quốc tế như: thế đứng trong khi chỉ huy, biểu đồ hướng dẫn đánh các loại nhịp với kỹ thuật non espressivo, espressivo, molto espressivo – legato, staccato, marcato, kỹ thuật khởi tấu và chấm dứt, kỹ thuật “hot stove”, kỹ thuật diễn tả cường độ, kỹ thuật sử dụng tay trái, kỹ thuật điểm bè, v.v..

Phần II đề cập các vấn đề liên quan đến ban hợp xướng, từ việc thành lập hoặc chấn chỉnh ban hợp xướng, cách sắp xếp, tổ chức tập dượt đến phương pháp huấn luyện. Ngoài ra, chúng tôi hướng dẫn cách phân tích nhạc phẩm, nêu lên những tiêu chuẩn để xét giá trị của bản nhạc nhằm mục đích giúp người chỉ huy hợp xướng nắm được những yếu tố để đánh giá một nhạc phẩm trước khi quyết định chọn để tập.

Phần III đề cập đến khái niệm về nhạc khí, các loại dàn nhạc và cách sắp xếp dàn nhạc. Mục đích của phần này là giúp người đọc làm quen với các loại nhạc khí và chỗ ngồi của các nghệ sĩ trong dàn nhạc để không bỡ ngỡ khi có dịp chỉ huy hợp xướng hoặc dàn nhạc.

Bên cạnh nội dung chính còn có phần phụ lục để hỗ trợ thêm cho người học, đặc biệt là Phụ lục 3, “Tra cứu thuật ngữ chuyên ngành” và Phụ lục 4, “Danh mục các hình và biểu đồ liên quan đến kỹ thuật chỉ huy”. Đây là hai phụ lục chưa có trong lần xuất bản trước đây.

Sau buổi lễ ra mắt, độc giả có thể tìm mua sách tại:

– Đồng Hành Art School (654/12 Lạc Long Quân, phường 9, Tân Binh.

– Nhà sách online Tiki

– Các nhà sách Công giáo: Nhà sách Đức Mẹ Hằng Cứu Giúp (Dòng Chúa Cứu Thế), Nhà sách Trung tâm Mục vụ Tổng Giáo phận Sài Gòn, Nhà sách Chí Hoà

– Hệ thống nhà sách Phương Nam

– Nhà sách NXB Phụ Nữ Việt Nam

– Nhà sách NXB Tổng hợp TPHCM

Mọi thông tin xin liên hệ:

Đồng Hành Art: 654/12 Lạc Long Quân, phường 9, Tân Bình.

ĐT/zalo: 089 66 55 747

The post Lễ ra mắt sách Nghệ thuật chỉ huy dàn nhạc và hợp xướng appeared first on Đồng Hành.

Vào lúc 16 giờ ngày 19-2 (chiều Chúa nhật) lễ kỷ niệm 80 năm trần thế – 80 ngày tạ thế của Cha Yuse Tiến Lộc, CSsR sẽ được tổ chức tại Dòng Đức Mẹ Người Nghèo (30/13 đường 9 khu phố 1, phường Hiệp Bình Chánh (Bình Triệu, Thủ Đức). Sự kiện do nhóm gia đình linh tông và những người yêu mến Cha Yuse Tiến Lộc tổ chức.

Chương trình gồm nhiều hoạt động sẽ diễn ra từ 16 giờ đến 21 giờ. Mở đầu là thánh lễ đồng tế do Đức cha Phê-rô Trần Đình Tứ chủ tế. Cha Giuse Trịnh Tín Ý giảng lễ.

Ban Tổ chức cho biết, ngoài thánh lễ đồng tế cầu nguyện cho Cha cố Yuse, chương trình còn có nhiều hoạt động như giới thiệu hai dự án cuốn Hồi ký 3 và sách nhạc tuyển của Cha Tiến Lộc. Chương trình cũng được tổ chức rất phong phú với các phần Tiến Lộc với Emmanuel, Suy niệm Voi, Nghe nhạc Voi, Hát cùng Voi…

Xuyên suốt chương trình, Ban Tổ chức sẽ giới thiệu đến người tham dự nhiều tư liệu quí giá về Cha Tiến Lộc như nét bút viết tay tiểu sử, những hình ảnh hiếm chưa từng công bố của Cha Tiến Lộc. Những tư liệu này sẽ được trưng bày như một triển lãm mỹ thuật.

Một gia tài không nhỏ trong cuộc đời hoạt động của Cha Tiến Lộc đó là âm nhạc. Tại lễ kỷ niệm 80 ngày ra đi của Cha Tiến Lộc, các ca sĩ, dàn hợp xướng sẽ trình bày những ca khúc tiêu biểu của Cha như Xin cùng đi với Ngài, Gặp gỡ Đức Kitô, Quen biết Giêsu, Chúa là cây đàn, Ca lên, Niềm vui lớn mãi, Luôn có trước mặt…

Tiến sĩ Nguyễn Bách, Trưởng Ban tổ chức, cho biết: “Sự kiện được chuẩn bị từ nhiều tháng trước bởi Ban Tổ chức gồm con linh tông và những người yêu mến Cha Tiến Lộc. Đặc biệt, ngay từ ban đầu, không có một linh mục nào nằm trong Ban Tổ chức này”.

Theo ông Bách, trong thiệp mời, Ban Tổ chức đã dùng tiêu đề Mừng Thượng thọ Bát tuần trên Thiên quốc cùng với cố LM Yuse Tiến Lộc. Ngay khi thiệp mời được gửi đi, đã có những tranh cãi xung quanh tiêu đề trên thiệp.

Ông Bách giải thích: Trong tiếng Anh, “ngày giỗ” (memorial day, death anniversary) còn được gọi phổ biến là “sinh nhật trên trời” (heavenly birthday). Theo Sách Giáo lý của Giáo hội Công giáo (Phần thứ nhất, chương 3 , mục 12, số 1023 – 1026 và 1053) thì TRỜI là nơi tình yêu không bao giờ còn xa cách nữa giữa Thiên Chúa và linh hồn đã yêu mến và tìm kiếm Người suốt đời. GS-TS Nguyễn Đức Nhuận (chuyên gia về Thần học và Xã hội học, cựu giáo sư Đại học Sorbonnes, Paris, đã từng là chủng sinh trên lớp của Cha Tiến Lộc tại Dòng Chúa Cứu Thế trước đây) nói với chúng tôi: “Cha Tiến Lộc đã được thánh hóa và hóa thánh, vì suốt đời ngài đã chia sẻ Tình thương của Chúa Giêsu cho anh em cách đặc biệt”.

“Vì vậy, với lòng yêu mến của những người con linh tông, chúng tôi thiết nghĩ có quyền nói với hy vọng, niềm tin và không có gì sai phạm rằng bố Lộc đã ở trên Trời. Tuy nhiên để dễ phổ cập hơn với công chúng (vốn có nhiều quan điểm khác nhau) chúng tôi gọi sự kiện sắp được tổ chức bằng một cách gọi đơn giản hơn: 80 năm trần thế – 80 ngày tạ thế của Linh mục Yuse Tiến Lộc, CSsR”, ông Bách cho biết.

Trước khi về với Chúa, Cha Tiến Lộc đã kịp tổ chức mừng thượng thọ bát tuần và 50 năm linh mục. Do vậy, Ban Tổ chức đã chọn đúng 80 ngày Cha ra đi để làm lễ giỗ, lễ kỷ niệm.

The post Chuẩn bị lễ kỷ niệm 80 ngày ra đi của Cha Yuse Tiến Lộc, CSsR appeared first on Đồng Hành.

Tôi nghe ba mẹ nói với nhau: “Đảo chánh rồi!”. Vài năm sau, khi vào đệ tử viện Lasan, được tập những bài thánh ca hợp xướng, tôi mới biết rằng tác giả bài hát mà tôi nghe dân chúng hát vang năm đó chính là một trong những cánh chim đầu đàn của thánh ca Việt Nam: Nhạc sĩ Hải Linh.

Ca đoàn không tập hát trong… nhà thờ

Trở về nước sau một thời gian du học tại Pháp, ngoài việc tham gia giảng dạy bộ môn hợp ca cho Trường Quốc gia Âm nhạc Sài Gòn, phát triển nhạc đoàn Sao Mai cùng với Linh mục – Nhạc sĩ Vũ Đình Trác, Hải Linh còn thành lập một ban hợp xướng, thường được gọi là Ca đoàn Hồn Nước.

Tuy gọi là ca đoàn, nhưng Hồn Nước lại ra mắt khán thính giả Sài Gòn một cách long trọng tại rạp Olympic nhân mùa Giáng sinh, đúng vào ngày 23-12-1957. Thật ra nửa năm trước, ca đoàn này đã có buổi ra mắt không chính thức tại một rạp hát nhân ngày phát phần thưởng của Trường Nguyễn Bá Tòng (nay là Trường Bùi Thị Xuân, Quận 3).

Sau đó, vào năm 1958, tại Thảo cầm viên Sài Gòn, Hồn Nước đã có buổi diễn chung với ban nhạc hòa tấu New York của Nhạc trưởng Sherman. Trong lần trình diễn này, bản hợp xướng Đà Lạt trăng mờ đã vang lên và được nhiều người Sài Gòn biết đến.

Đến năm 1959, tại Đại hội Thánh mẫu Toàn quốc ở Sài Gòn, có sự hiện diện của Đức Hồng y Agagianian, đặc sứ của Đức Giáo hoàng Gioan XXIII và nhiều giám mục Á châu, ca đoàn Hồn Nước dưới sự điều khiển của ca trưởng Hải Linh đã đảm nhận phần hát trong thánh lễ trước Nhà thờ Đức Bà Sài Gòn.

“Hồn Nước là một trong những ca đoàn đã góp phần rất lớn trong việc tôn vinh Thiên Chúa, giới thiệu một phong cách hát thánh ca thật có hồn”.

Theo Thánh nhạc và đời sống đức tin của Dân Chúa tại Việt Nam 50 năm qua, Ủy ban Thánh nhạc – HĐGM VN.

Có thể nói đây là một dàn hợp xướng đầu tiên của Việt Nam trình diễn đầy tính nghệ thuật, góp phần vào không chỉ cho thánh nhạc mà còn cho nghệ thuật hợp xướng của đất nước. Một ca đoàn nhưng lại ra mắt ở rạp hát và không tập hát tại nhà thờ mà ở trường Nguyễn Bá Tòng vào mỗi Chúa nhật.

Năm 1961, Hồn Nước có một giai đoạn im ắng vì người sáng lập rời quê hương sang định cư tại Hoa Kỳ cùng với gia đình. Tám năm sau, Nhạc sĩ Hải Linh quay trở về Việt Nam như “một quyết định khôn ngoan và hợp lý, không còn lựa chọn nào khác” (theo Nhạc sĩ Nhị Long, một học trò rất thân cận với Nhạc sĩ Hải Linh).

Cũng theo Nhạc sĩ Nhị Long, “Tôi còn nhớ rất rõ vào một buổi trưa năm 1970, sau khi dạy ở Lasan Taberd về nhà thờ Mạc-ti-nho, đang dựng xe để vào phòng nghỉ ăn trưa thì cha Hoàng Kim từ trên lầu nói vọng xuống thật lớn với vẻ thật phấn khởi: Nhị Long ơi, Hải Linh đã về tới Sài Gòn này rồi”.

Tất nhiên, một trong những công việc đầu tiên của ông là củng cố lại ca đoàn Hồn Nước.

Năm 1971, vào ngày lễ Đức Mẹ dâng mình trong đền thờ, ca đoàn Hồn Nước lại một lần nữa ghi dấu ấn khó quên khi xuất hiện trong đại hội Thánh nhạc Toàn quốc lần đầu tiên, do hai linh mục là Nhạc sư Tiến Dũng và Nhạc sĩ Gioan Nguyễn Văn Minh tổ chức tại hội trường lớn của trường Lasan Taberd.

Với sự kết hợp cùng cả trăm ca viên của ban hợp xướng liên tu sĩ, gồm các đại chủng sinh Sài Gòn, đại diện các dòng tu nam – nữ, ca đoàn Hồn Nước đã trình diễn tác phẩm Công giáo xuất sắc của Hải Linh: Giáo trường ca Ave Maria.

Hồn Nước gắn liền với tên tuổi ca trưởng Hải Linh

Những năm sau đó đến trước khi ngừng hoạt động vào tháng 4-1975, ca đoàn Hồn Nước vẫn hoạt động như một trong khá ít ban hợp xướng của Việt Nam có tính chuyên môn cao, dưới sự dẫn dắt của một ca nhạc trưởng được đào tạo chính quy, không chỉ có tài chỉ huy mà còn là một nhạc sĩ có những sáng tác thánh nhạc cũng như thế tục xuất sắc.

Ca đoàn Hồn Nước gắn liền với tên tuổi ca trưởng Hải Linh như một thực thể. Với những tác phẩm của Hải Linh như Đà Lạt trăng mờ, Thằng Bờm, Cóc quân, Lòng mẹ (chỉ dùng một phần ca từ của Nhạc sĩ Y Vân), Duyên kỳ ngộ,… ca đoàn Hồn Nước trở thành ban hợp xướng Công giáo đầu tiên không chỉ hát nhạc nhà thờ mà còn góp phần đưa thể loại hợp xướng với đề tài văn học dân gian đậm chất Việt Nam đến với công chúng trong cũng như ngoài Công giáo.

Hoạt động nghệ thuật của Hồn Nước còn rất cập nhật và hiện đại. Từ năm 1965, băng cassette mới được phổ biến trên thế giới. Vậy mà vào năm 1973, ca đoàn Hồn Nước đã cho ra đời băng cassette đầu tiên mang tên Một giờ hợp ca số 1.

Sản phẩm âm nhạc này được thu âm vào băng cối (hay băng ma-nhê – bande magnétique) và cả băng cassette. Qua đó, người nghe không chỉ được thưởng thức bốn bản thánh ca hợp xướng mà còn cả bốn ca khúc hợp xướng thế tục “đậm tính dân tộc, đầy tràn hồn nước”.

Đến năm 1974, Một giờ hợp ca số 2 ra đời với hứa hẹn sẽ có số 3, số 4. Đáng tiếc là dự án này đã phải dừng lại. Hai sản phẩm này của Hồn Nước đều được thực hiện với loại băng cassette thời lượng 60 phút.

Tuy ngừng hoạt động kể từ sau năm 1975, nhưng tinh thần quê hương của ca đoàn Hồn Nước và Ca trưởng Hải Linh vẫn được duy trì trong các thế hệ học trò của ông. Đặc biệt là sự ra đời của ca đoàn Quê Hương của Linh mục – Nhạc sĩ Xuân Thảo (một trong những học trò xuất sắc của Nhạc sĩ Hải Linh). Ca đoàn này vẫn còn hoạt động mạnh mẽ cho đến ngày nay.

Có thể nói, các ca đoàn Hồn Nước, Seraphim là trong số rất ít ban hợp xướng Việt Nam đầu tiên có sản phẩm âm nhạc được phát hành ở dạng băng này. Tuổi thiếu niên của tôi qua đi không chỉ trong thế giới nhạc trẻ của Sài Gòn trước năm 1975 mà còn gắn liền với các đĩa nhựa của ca đoàn Seraphim, những bài thánh ca vào đời của ban Alleluia (Dòng Chúa Cứu Thế) và băng cassette Một giờ hợp ca của ca đoàn Hồn Nước.

NGUYỄN BÁCH

>> Bài 1: Ca đoàn Đắc Lộ Trẻ: Châm ngòi lửa phong trào thánh ca trẻ

>> Bài 2: Trùng Dương: Nửa thế kỷ thăng trầm

>> Bài 3: Ca đoàn trở thành tên bộ lễ Seraphim

The post Những ca đoàn vang bóng một thời – Bài 4: Hồn Nước – Chuyên nghiệp cả trong đạo, ngoài đời appeared first on Đồng Hành.

10 năm trước, khi còn hoạt động ca đoàn ở nhà nguyện Thánh I-nhã tại Trung tâm Đắc Lộ, chúng tôi được giới thiệu với anh Trần Hải Vân. Anh từ Paris về đã nhiều lần và lần nào cũng dành ít nhất một buổi ăn sáng với Ca đoàn Đắc Lộ Trẻ.

Chúng tôi cũng được mời tham dự những lần gặp gỡ đó để thấy được một ca đoàn lâu đời của Tổng giáo phận Sài Gòn với truyền thống nhiều thăng trầm như chính nơi họ đang phục vụ.

Từ ca đoàn “không tên nhưng nhiều thành viên” ban đầu

Trung tâm Đắc Lộ nằm trên đường Yên Đổ (nay là Lý Chính Thắng), là nơi hoạt động tông đồ và mục vụ chính của Dòng Tên Việt Nam tại Sài Gòn từ năm 1957. Tại đó, đã từng có nhiều hoạt động sinh viên nổi bật, thu hút và ảnh hưởng sâu rộng trong giới trẻ Sài Gòn trước năm 1975.

Đáng chú ý nhất là Cư xá Sinh viên Đắc Lộ, được hình thành vào năm 1960, từ những căn nhà lụp xụp đến khu nhà khang trang với 30 phòng lớn dành cho 60 sinh viên nam được hoàn tất vào năm 1962.

Mười năm sau, nhóm Sinh viên Công giáo Cư xá Đắc Lộ đã ra đời, phụ trách việc hát lễ Chúa nhật hàng tuần. Thời đó còn dâng thánh lễ Chúa nhật bằng tiếng Pháp. Nhóm sinh viên này được tập hợp bởi anh Trần Hải Vân, dân tu xuất, nên có nền tảng âm nhạc tốt hình thành từ nhà dòng.

Nhóm tập hát vào mỗi tối thứ Năm. Để chuẩn bị cho lễ Giáng sinh năm 1974, anh Hải Vân đã bỏ công đi đến từng nơi trong năm cư xá sinh viên khác của Sài Gòn để tập hát. Qua đó, quy tụ được gần 250 sinh viên thành một ca đoàn tổng hợp.

Sau lễ Giáng sinh năm đó, ca đoàn “không tên nhưng nhiều thành viên” này được chọn lọc lại để hình thành Ca đoàn Đắc Lộ Trẻ dưới sự chỉ huy của ca trưởng tiên khởi Trần Hải Vân và thành phần ban đầu khoảng 80 ca viên lẫn nhạc công, chuyên hát lễ 6 giờ 30 sáng Chúa nhật hàng tuần.

Đưa nhạc phụng vụ đến gần giới trẻ hơn

Năm 1975, Linh mục – Nhạc sĩ Khuất Duy Linh về nước. Với tinh thần đưa nhạc phụng vụ đến gần giới trẻ hơn, cha khuyến khích ca đoàn sử dụng những nhạc cụ phổ thông đương thời cùng với những bài thánh ca đang thịnh hành trong giới trẻ Pháp của Odette Vercruysse, Sr. Sourire cũng như loại thánh ca của các Linh mục Thành Tâm, Nguyễn Văn Trinh.

Một luồng gió mới đã thổi bùng lên thể loại thánh ca trẻ mang đầy tiết tấu, với những sáng tác của các tác giả ngoại quốc nói trên được phổ lời Việt. Trong đó, tên gọi Bầu trời xanh mơ (Tout au long du mon chemin của Odette Vercruysse) đã trở thành một nick name thân thương của Ca đoàn Trẻ Đắc Lộ.

Cùng với phong trào Thánh ca vào đời của Dòng Chúa Cứu Thế, phong trào Thánh ca trẻ Đắc Lộ của Dòng Tên đã tạo thành một dòng những bài rất phổ biến trong làng thánh ca miền Nam lúc đó, gắn liền với các tên tuổi nhạc sĩ là thành viên của ca đoàn như: Đức Dũng, Văn Khoa, Quang Lạc, Bá Liêm…

Dòng Tên có lẽ là một trong ít cơ sở Công giáo đầu tiên của Việt Nam đi sâu vào lĩnh vực truyền thông, dùng truyền thông như một phương tiện truyền giáo. Tại Đắc Lộ đã từng có Truyền hình Đắc Lộ là kênh truyền hình tư nhân của Giáo hội Công giáo được phát trên Đài truyền hình miền Nam từ năm 1972. Nhờ tinh thần đó, Ca đoànCa đoàn Đắc Lộ Trẻ là ca đoàn đầu tiên của Sài Gòn có tổ chức thâu âm tại chỗ để lưu lại những bài thánh ca của mình.

Không chỉ sinh hoạt âm nhạc, Ca đoàn Ca đoàn Đắc Lộ Trẻ còn có những hoạt động thể thao nổi bật. Ca viên của ca đoàn đã từng là sáng lập viên, huấn luyện viên và vận động viên đầu tiên của môn bóng ném của Việt Nam. Năm năm cuối cùng của thập niên 1970 chứng kiến những biến động lớn đưa đến việc ca đoàn ngừng hoạt động.

Giải tán và hồi sinh

Khoảng thời gian tiếp theo là giai đoạn “trầm” sau bước “thăng” của ca đoàn. Đã có lúc ca đoàn nằm trong… hội phụ huynh trường Lê Thị Hồng Gấm (trước kia là Regina Mundi). Cũng có giai đoạn ca đoàn về tạm trú ở nhà thờ Tân Định để thay thế Ca đoàn Phụng Ca vừa giải tán.

Đến năm 1983, ca trưởng Trần Hải Vân đi định cư tại Paris, một bộ phận lớn của ca đoàn chính thức “di dân” sang nhà thờ Mạc Ty Nho (đường Nguyễn Thị Minh Khai, Q.1), đổi tên thành Ca đoàn Đắc Lộ Mạc Ty Nho, dưới sự chỉ huy của ca trưởng Nguyễn Thị Bạch Lan.

Một số ít thành viên còn ở lại Tân Định góp phần hình thành ca đoàn Emmanuel ngày nay. Ngoài ra, một số cựu ca viên khi đi xa, còn thành lập những ca đoàn hoạt động như hình ảnh nối dài của Ca đoàn Đắc Lộ Trẻ như: Ca đoàn Vọng Lên Cao do thầy Nguyễn Ngọc Quyền thành lập ở giáo xứ Bùi Phát hay Anh Trần Hải Vân với ca đoàn phục vụ tại giáo xứ Việt Nam ở Paris.

Một bước ngoặt lớn, đánh dấu sự hồi sinh Ca đoàn Đắc Lộ Trẻ là sự kiện Tu viện Dòng Tên tại Đắc Lộ được mở cửa lại vào năm 2008. Người cha tinh thần (nay đã quá cố) của ca đoàn, Linh mục – Nhạc sĩ Khuất Duy Linh, đã kêu gọi con cái trở về hát cho nhà nguyện Dòng Tên.

Đây là “viên đá góc tường” để xây dựng lại Ca đoàn Đắc Lộ Dòng Tên như Linh mục Đinh Trung Nghĩa (phụ trách phụng vụ ở đây) đặt tên. Tuy nhiên, các thành viên thường thích dùng tên gọi Ca đoàn Đắc Lộ Yên Đổ hơn.

Dù qua nhiều thăng trầm nhưng tinh thần của buổi họp mặt mỗi tối Chúa nhật giữa sinh viên cư xá Đắc Lộ với cha Giám đốc Henri Forest vẫn được lưu truyền qua nhiều thế hệ. Đó là “bổn phận của sinh viên là phải học để có một nghề vững chắc, để phục sự xã hội, đem lại đời sống tốt đẹp hơn cho dân chúng”. Tinh thần đó được tóm tắt trong khẩu hiệu Estor Vir – Hãy thành nhân và đã tạo nên bao con người có ích cho xã hội và Giáo hội.

Ca đoàn Đắc Lộ Trẻ ngày nay chỉ gọi tên ngắn gọn là Ca đoàn Đắc Lộ, vẫn phục vụ tại Trung tâm Đắc Lộ,  171 Lý Chính Thắng, Q.3, Sài Gòn. Ca đoàn được đặt dưới sự chỉ huy của một tổ gồm các ca trưởng cựu trào.

LM AN-TÔN NGUYỄN CAO SIÊU, SJ
Chính khi tập hát, họ đã bắt đầu cầu nguyện rồi
Ở Nhà nguyện Đắc Lộ, Ca đoàn Đắc Lộ được coi là kỳ cựu. Theo tôi, một ca đoàn thành công là một ca đoàn có khả năng dùng tiếng hát của mình để giúp cộng đoàn dân Chúa cầu nguyện. Để được thế, ca đoàn cũng phải hát như đang cầu nguyện vậy.
Tôi thấy Ca đoàn Đắc Lộ cầu nguyện nghiêm túc trước khi tập hát, nên tôi nghĩ chính khi tập hát, họ đã bắt đầu cầu nguyện rồi…

LM VINH SƠN NGUYỄN NGỌC QUYỀN, Nhà thờ Plei Jơdrap, Kontum, thành viên Ca đoàn Đắc Lộ Trẻ từ năm 1977:
Mừng vì vẫn còn người kế thừa
Hồi đó, Đức Dũng học sáng tác bên thầy Hùng Lân. Mặc dù thầy cũng
có nhóm nhạc phục vụ cho lễ thử nghiệm của Hoàng Sỹ Quý (Dòng Chúa Cứu Thế) nhưng những sáng tác của Dũng lúc ấy lại được mọi người biết đến qua tiếng hát của Đắc Lộ Trẻ như Lo gì, Chúa ơi giữa đêm dài, Mừng xuân sang, Trong nắng Xuân hồng…
Ngày nay, những bài thánh ca xuất phát từ Ca đoàn Đắc Lộ Trẻ vẫn còn được nhiều nơi sử dụng từ trong Nam đến ngoài Bắc.
Tôi rất nhớ Ca đoàn Đắc Lộ Trẻ và rất mừng là vẫn còn người kế thừa cho dù đã trải qua hơn 40 năm với biết bao thăng trầm…
Tôi thích bài Bầu trời xanh mơ và cũng thích ca đoàn lấy bài này như tín hiệu để nhận nhau.

NGUYỄN BÁCH

>> Bài 2: Trùng Dương: Nửa thế kỷ thăng trầm

The post Những ca đoàn vang bóng một thời – Bài 1: Châm ngòi lửa phong trào thánh ca trẻ appeared first on Đồng Hành.

Ở giáo họ chỗ tôi phục vụ trước đây, những người lớn tuổi từng phải làm quen với việc thay chữ hội hát (singer group) bằng chữ ca đoàn, khi hội hát được tổ chức và tập luyện bài bản hơn. Thành ra không nên chủ quan cho rằng ca đoàn là thuật ngữ nhà đạo, còn hợp xướng là thuật ngữ dành cho tập thể ca hát ngoài đời. Trường hợp cần phân biệt cứ thêm chữ “Công giáo”, “Giáo xứ”, “Giáo họ” vào là xong.

Những phân tích khá chi tiết và mang tính chuyên môn trong bài Nên gọi là ca đoàn hay hợp xướng của TS Nguyễn Bách khá thuyết phục, tuy nhiên chỉ lý luận dựa trên phương diện lịch sử và thuật ngữ để mong thay đổi một thói quen sử dụng ngôn ngữ e rằng chưa đủ trong thực tế.

Người ta sẽ không dễ thay đổi cho đến khi hiểu hơn về ý nghĩa của việc thay đổi. Chữ ca đoàn thực chất là một danh từ, khiến người nghe dễ liên tưởng đến một cơ cấu hay tổ chức, dễ bị đóng khung suy nghĩ trong một hội đoàn với nhiệm vụ ca hát đơn thuần.

Chữ hợp xướng là động từ nên có sức gợi mở và lay động hơn. Hợp xướng không những cho thấy một nhóm người cùng nhau hát vang, mà còn mời gọi phải hát sao cho hòa hợp. Nếu như ca hát không chỉ là hoạt động của hệ hô hấp và bộ máy phát âm, thì chữ hợp xướng nhắc nhớ những người cùng hát phải hòa điệu với nhau tận tâm hồn, tức cộng tác với nhau bằng trọn cả con người.

Hiểu được như vậy thì chữ hợp xướng cũng thấm đẫm tinh thần Kitô giáo chứ đâu chỉ dành cho môi trường thế tục!

Thay vì gọi Ban Hợp xướng Suối Việt, Dàn Hợp xướng Trẻ Công giáo Hà Nội… tôi thích gọi ngắn gọn Hợp xướng Suối Việt hơn. Ở Sài Gòn có Hợp xướng Sài Gòn mà tên gọi theo tiếng Anh là Saigon Choir.

NHẠC SĨ HẢI TRIỀU, CỰU CA VIÊN CUNG CHIỀU: Sĩ số đủ hát được bốn bè thì gọi là ban hợp xướng Bây giờ tôi không sinh hoạt ca đoàn nữa nên không ý kiến, để các em trẻ lên diễn đàn thì hợp hơn. Tôi sẽ hỏi họ. Tuy nhiên cứ thực tế thì thấy ban hát nào có sĩ số đủ lượng người hát được 4 bè SATB thì gọi là ban hợp xướng, có lẽ chừng 40 trở lên.

NHẠC SĨ TRẦN NGỌC LINH TRIỀU, TRƯỞNG BAN HỢP XƯỚNG VICARII:
Nên thay đổi tên gọi và cách suy nghĩ “thôi hát vậy được rồi”
Huấn thị Instructio de Musica in Sacra Liturgia – Huấn thị thánh nhạc trong phụng vụ – do Thánh bộ phụng tự ban hành ngày 5-3-1967, số 4a có nêu ra hai đặc tính của thánh nhạc là thánh thiện (Sanctitas) và nghệ thuật (Bonitas Formae).
Nếu chỉ nhấn mạnh sự thánh thiện đến từ tấm lòng chân thành, đơn sơ, hi sinh phục vụ nhà Chúa của những người phục vụ thánh nhạc thì chưa đủ, cần phải luôn gìn giữ và nâng cao không ngừng giá trị nghệ thuật của thánh nhạc.
Ý kiến về việc nên gọi“ca đoàn”hay“ban hợp xướng” của TS Nguyễn Bách là đúng đắn và nên tiến hành ngay, kèm với các kế hoạch đào tạo nhân sự mang tính khả thi nhất cho những người phục vụ thánh nhạc từ ca trưởng, nhạc công, ca viên và nhạc sĩ.

NGUYỄN ANH HUY, SJ

>> Nên gọi là CA ĐOÀN hay BAN HỢP XƯỚNG?

The post CA ĐOÀN hay BAN HỢP XƯỚNG: Thay đổi phải đi kèm ý nghĩa appeared first on Đồng Hành.

Hợp xướng là một nhóm người cùng hát, hay nói cách khác, là một tổ chức gồm các ca sĩ hát chung với nhau trong cùng một nhóm. Theo truyền thống âm nhạc phương Tây người ta phân biệt hai loại hợp xướng: hợp xướng hát trong nhà thờ hay trường học (choir) và hợp xướng biểu diễn trong các nhà hát, phòng hòa nhạc (chorus).

Tuy nhiên sự phân biệt này không rõ ràng vì có những hợp xướng vừa hát trong nhà thờ, vừa biểu diễn ở các nhà hát.

Tại Việt Nam, cũng theo truyền thống, ban hợp xướng thường được gọi bằng hai tên khác nhau: Ca đoàn (danh từ để gọi những ban hợp xướng hát trong nhà thờ) và Hợp xướng (tên gọi chung cho hình thức một nhóm người cùng hát). Ngoài ra, còn phổ biến cách gọi phân biệt theo thói quen: Nhóm hát, nhóm bè, tốp ca, hợp ca.

Thời hoàng kim của hợp xướng phương Tây

Hợp xướng có lịch sử rất cổ xưa. Người Hy Lạp Cổ đại đã biết dùng hợp xướng để hát đệm cho những động tác trình diễn trên sân khấu. Họ gọi nhóm người hát đệm đó là xορός, tương đương với từ chorus của tiếng Latin.

Trong lịch sử âm nhạc phương Tây, loại âm nhạc có ký âm đầu tiên là ca điệu Gregorian. Nó thống trị âm nhạc Công giáo từ đầu thời kỳ Trung đại, thường được dùng để đệm cho các động tác phụng vụ.

Từ đó, hình thành và phát triển nên một loại hợp xướng hát không nhạc đệm trong nhà thờ, nên ra đời các ban hợp xướng a capella kéo dài từ giữa thế kỷ IV đến tận cuối thời kỳ Trung đại. Lúc này xuất hiện một loại hợp xướng mới, có nhiều bè với giai điệu cách đều nhau một quãng nhất định, gọi là lối hát organum.

Sau đó, organum được phát triển thành clausulae, conductus và motet. Đó là những hình thức hợp xướng thống trị âm nhạc thời kỳ Phục hưng (Renaissance) với các tác giả như Palestrina, Orlando di Lasso và Tomás Luis de Victoria.

Đến thời kỳ Baroque, nhạc hợp xướng được phát triển hơn với Claudio Monteverdi và Heinrich Schütz hình thức a cappella lẫn loại có nhạc đệm. Sau đó gần một thế kỷ, Johann Sebastian Bach đã xuất hiện như một nhà soạn nhạc ưu tú, cách riêng về âm nhạc Công giáo với các thể loại hợp xướng như: cantata, motet và passion.

Bach còn nổi tiếng với nhiều bản hợp xướng theo hình thức chorale. Có thể nói đây là thời kỳ hoàng kim của nhạc hợp xướng, cách riêng hợp xướng Công giáo.

Từ đó đến nay, về lý thuyết, tuy tồn tại hai loại hợp xướng choir và chorus nhưng trong thực tế không có sự phân biệt rõ ràng về tên gọi giữa loại hợp xướng nhà thờ và hợp xướng thế tục. Điều đó cho thấy phạm vi hoạt động của hợp xướng ngày càng được mở rộng hơn trước.

Thuở ban đầu của hợp xướng Việt Nam

Theo tài liệu Thánh nhạc và đời sống đức tin của Dân Chúa tại Việt Nam 50 năm qua do Ủy ban Thánh nhạc trực thuộc Hội đồng Giám mục Việt Nam soạn thảo nhân dịp mừng Năm Thánh 2010 của Giáo hội Việt Nam, kỷ niệm 50 năm thành lập Hàng Giáo phẩm Việt Nam, Ca đoàn là một danh từ mới (khoảng sau Công đồng Vaticano II) để chỉ hoạt động trong quy mô của một ban hát nhà thờ để hát phụng vụ (tức ban hợp ca hay hợp xướng của Giáo hội Công giáo).

Cũng theo tài liệu này, “Trước kia, những nhóm hát trong nhà thờ này được gọi là hội hát hay ban ca vịnh… Ca đoàn bao gồm những người được chọn ra từ cộng đoàn; họ là những người có khả năng âm nhạc cần thiết giúp cộng đoàn tập hát và nâng đỡ cộng đoàn trong khi ca hát trong những phần mà khả năng cộng đoàn chưa vươn tới được”.

Chưa có tài liệu nào cho biết rõ ban hát (hay ban hợp xướng) ở các họ đạo Việt Nam được hình thành từ lúc nào. Tài liệu trên đây chỉ nhấn mạnh vào sự ra đời của các nhạc đoàn và hoạt động sáng tác của các nhạc sĩ Công giáo. Theo chúng tôi, những sáng tác ấy sẽ mãi mãi được nằm trong tủ sách hay ký ức nếu không có người thể hiện, đó là những ca đoàn hoặc độc lập, hoặc gắn liền với các nhạc đoàn này.

Cụm từ “ca đoàn” không khác gì “singer group” hay “vocal group”. Trong khi đó “ban hợp xướng” là một thuật ngữ chuyên ngành như “choir” “chorus”.

Từ những ca đoàn ban đầu như thế, hợp xướng Công giáo phát triển nhanh chóng và đóng góp đáng kể vào hoạt động hợp xướng Việt Nam, cả về số lượng lẫn chất lượng.

Cho đến nay, khi nhắc đến loại hình hợp xướng, giới chuyên môn của âm nhạc thế tục đều nhìn nhận rằng có một truyền thống hợp xướng mạnh mẽ và lâu năm trong các ca đoàn Công giáo. Bên cạnh đó, do yêu cầu khách quan, hiện tượng ca đoàn tham gia vào các hoạt động hợp xướng thế tục ngày càng nhiều (những liên hoan hợp xướng, các chương trình biểu diễn thánh ca Giáng sinh trong môi trường thế tục…).

Cũng như trên thế giới, càng ngày càng không có sự phân biệt rạch ròi giữa “choir” và “chorus”. Hơn nữa, khi hòa mình vào xã hội, có một yếu tố cần được giới Công giáo quan tâm nhiều hơn đó là tính truyền giáo. Hát có thể là một phương tiện truyền giáo tốt.

Đây là cơ hội để chúng ta biến đổi môi trường quanh mình. Tuy nhiên, điều kiện tiên quyết để biến đổi thành công là hòa mình vào môi trường chúng ta đang sống và làm việc. Muốn hòa mình, trước hết phải tự phá bỏ ranh giới (như tên gọi riêng, quy định hay luật lệ cục bộ,…).

Nhiều người cho rằng tên gọi “ca đoàn” là của riêng hợp xướng Công giáo, để phân biệt đạo và đời. Đây chính là ranh giới cần phá bỏ. Tại sao chúng ta không gọi “Ban hợp xướng Suối Việt” thay cho “Ca đoàn Suối Việt”? Tại sao chúng ta cứ muốn làm rõ “của đạo” với “của đời”? Ngoài chuyện tự cô lập mình với môi trường xung quanh, theo chúng tôi, tên gọi “ca đoàn” còn không mang tính âm nhạc chuyên nghiệp bằng “ban hợp xướng”.

Cách đây hơn 18 năm, trong âm nhạc thế tục, chúng tôi có đề nghị không nên dùng từ “nhạc viện” để gọi “conservatory” vì chưa chính xác so với nguồn gốc của thuật ngữ này. Nhiều người trong giới chuyên môn của thành phố đã phản ứng, cho rằng “nhạc viện” là thuật ngữ có truyền thống lâu đời.

Ngày nay, có hai trong số ba conservatory của cả nước đã bỏ tên gọi “nhạc viện” mà thay bằng “học viện âm nhạc”. Thiết tưởng từ bỏ truyền thống là một điều không dễ, nhưng nếu cần và có lợi thì nên can đảm, nhanh chóng thay thế.

TS NGUYỄN BÁCH

>> Bài thánh ca gây nhiều tranh cãi về thần học

The post Nên gọi là CA ĐOÀN hay BAN HỢP XƯỚNG? appeared first on Đồng Hành.

Sau khi Đồng Hành đăng bài Vợ chồng người mù trong nghĩa trang xóm đạo, Ban Hợp xướng Suối Việt đã cùng nhau quyên góp để ủng hộ ông bà Hội – Lan. Số tiền ủng hộ từ nguồn quỹ chung và đóng góp các ca viên và lãnh đạo Ban Hợp xướng.

Đại diện cho Đồng Hành, Nhà thơ Lê Hồng Bảo (cây bút chủ lực của Đồng Hành) đã đến trao tận tay số tiền 21 triệu đồng cho ông bà Hội – Lan. Nhân dịp này, ông Lê Sơn Hà (Giáo xứ Phú Hoà, TGP Sài Gòn) cũng gửi biếu ông bà 2 triệu đồng. Như vậy, tổng số tiền trao tặng đợt này là 23 triệu đồng.

Ban Hợp xướng Suối Việt được thành lập từ năm 2004, do Nhạc trưởng – Tiến sĩ Nguyễn Bách khởi xướng. Qua 16 năm hoạt động, Suối Việt tham gia nhiều chương trình âm nhạc lớn như Giai điệu Thánh và Kinh điển tại Vương Cung Thánh Đường Đức Bà Sài Gòn, Đêm thần thoại  – Trịnh Công Sơn, Ngày trở về – Phạm Duy, Rock cho tình người, các chương trình Piano Sings của Trường nhạc BACH… Ban Hợp xướng hát lễ 17:30 Chúa nhật thứ II mỗi tháng tại Nhà thờ Thánh Đa Minh – Ba Chuông.

Ngoài việc dâng lời ca tiếng hát phụng sự Chúa và cuộc sống, anh chị em Ban Hợp xướng Suối Việt cũng thường tổ chức các hoạt động từ thiện. Mới đây nhất là hát trong chương trình gây quỹ Phát triển thư viện dành cho người dân tộc thiểu số tại buôn làng Konrobang (tỉnh Kon Tum).

YẾN HẠ

>> Thăm vợ chồng người mù nơi nghĩa trang xóm Đạo

The post Ban Hợp xướng Suối Việt giúp đỡ vợ chồng người mù 21 triệu đồng appeared first on Đồng Hành.

Nghệ nhân Trịnh Diện đã qua đời cách đây vài năm cho nên những cây harmonium của ông ngày càng trở nên hiếm hoi. Cây đàn mà chúng tôi được xem và đánh thử này hiện nằm trong bộ sưu tập của ông Đặng Đức Thực, chủ khách sạn Garden Queen tại 65 Hàng Bạc, Hà Nội.

Cây đàn do Đức Hồng y Trịnh Văn Căn đặt làm

Những cây đàn harmonium Trịnh Diện hẳn đang nằm rải rác ở đâu đó trên gác đàn nhiều nhà thờ. Ít ai biết và cũng không thể thống kê được. Thế nhưng, hiện chúng tôi biết rõ có hai cây harmonium chắc chắn là đàn của ông Trịnh Diện. Cây thứ nhất được lưu giữ tại quê nhà của ông ở thôn Mỹ Đức, huyện Đông Quan, Thái Bình. Cây thứ hai chính là cây đàn do ông Đặng Đức Thực sở hữu.

Cây đàn thứ hai này do chính Đức Hồng y Giuse Maria Trịnh Văn Căn đặt ông Trịnh Diện làm vào năm 1970. Đàn đã từng được giao cho Nhạc sĩ Trần Văn Luân sử dụng trong nhà thờ Lớn Hà Nội để huấn luyện nhiều thế hệ học viên.

Trong những học viên đã được trải nghiệm qua cây đàn này, có thể kể đến gồm một vị giám mục, 25 linh mục, 15 nữ tu và nhiều người đệm đàn nhà thờ thuộc các giáo xứ và chủng viện.

Chuyện kể rằng, khi vào học ở Tiểu Chủng viện Thánh Tôma Mỹ Đức (Thái Bình), cậu Trịnh Diện được tiếp xúc lần đầu tiên với những cây harmonium Kasriel của Pháp. Những giờ học đàn hiếm hoi không thỏa mãn trí tò mò, tưởng tượng của cậu. Từ đó cậu Diện luôn mong có dịp tháo đàn ra “xem bên trong có gì”.

Ơn gọi chưa đủ, cậu rời Chủng viện Thái Bình, chuyển lên Hà Nội để tiếp tục việc học vào khoảng năm 1950. Một lần tình cờ đọc mục quảng cáo bán cây đàn harmonium của Ý trên báo, cậu tìm đến địa chỉ người đăng là Nhạc sĩ Trần Văn Bính (thân sinh của nghệ sĩ organ Trần Văn Luân, Giáo sư của Chủng viện Gioan, Hà Nội).

Thay vì hỏi mua đàn, cậu Diện đã thú thật với ông giáo Bính về ước mong tìm hiểu cấu trúc của cây harmonium để mày mò sửa chữa khi cần. Chẳng hiểu nguyên nhân nào đã khiến ông giáo Bính chấp nhận dễ dàng cho cậu lưu trú trong nhà mình để trọ học và… tháo đàn tìm hiểu, tự học.

Không qua trường lớp nào cả

Cơ duyên để ông Trịnh Diện bước vào nghề sửa đàn, sản xuất những phụ tùng thay thế cho đàn là như vậy, không qua trường lớp nào cả. Dần dần ông nhận thấy đàn harmonium ngoại có khuyết điểm là chỉ sau vài năm sử dụng, lam mau bị gãy, phím dễ bị bong và một số cơ phận khác bị biến dạng do thay đổi nhiệt độ và độ ẩm khá nhiều ở miền Bắc.

Thế là ông Diện bắt đầu tìm cách với mơ ước chế tạo một cây đàn harmonium bằng nguyên vật liệu có sẵn trong nước. Điểm độc đáo của cây harmonium của ông Trịnh Diện là được chế tạo hoàn toàn bằng nguyên vật liệu trong nước, từ các bộ phận đến thân đàn bằng tre, nứa, gỗ đến phím đàn bằng ngà.

Chính nhờ điều này mà đàn của ông đã khống chế được các khó khăn về nhiệt độ môi trường của xứ nhiệt đới. Một điều thú vị khác là bàn phím của đàn có thể được tháo rời dễ dàng và di chuyển qua lại trên các nấc, đáp ứng nhu cầu chuyển giọng (transposing), rất thuận tiện cho việc tập hát và biểu diễn, ứng tấu.

Cái hay của đàn harmonium Trịnh Diện ở chỗ: Chất lượng âm thanh chẳng kém gì đàn nước ngoài vì hệ thống lam của ông làm rất đảm bảo thanh âm. Hình thức thì đảm bảo độ bền hơn đàn ngoại, không bị cong vênh do biến đổi thời tiết.

Nghệ sĩ organ TRẦN VĂN LUÂN

Từ năm 1962, ông Trịnh Diện đã bắt đầu sản xuất hơn 10 chiếc harmonium để phổ biến ở Hà Nội và một số giáo phận miền Bắc như Thái Bình, Bắc Ninh, Bùi Chu.

Những người sử dụng thời ấy đều công nhận: Độ bền tương đối đảm bảo so với hàng ngoại, âm thanh đạt mức khá cao, ít bị gãy, đảm bảo hòa âm vang tốt, linh kiện trong nước phù hợp với khí hậu nên dễ mua, dễ kiếm, hòm hơi rất tốt, âm thanh đạt tiêu chuẩn, nếu vỏ đàn được cấu tạo với kỹ thuật cao thì khi nghe ta khó phân biệt hàng nội với hàng ngoại…

“Qua sự kiểm tra và tiếp xúc với số đàn ông Diện xuất vào trong này (Vinh, Thanh Hóa) đã 30 năm, tôi xin công nhận đàn của ông có chất lượng tốt tương đương với hàng ngoại” – bút tích của thầy Giuse Maria Trần Minh Cẩn, Đại chủng viện Vinh Thanh, viết xác nhận cho ông Diện vào năm 1991.

Ngày 1-8-1989, Đức Hồng y Trịnh Văn Căn đã đến thăm xưởng sản xuất lam đàn và vỏ đàn tại cơ sở của ông Diện ở Đông Quan, Thái Bình. Trước đó Đức Hồng y đã từng mua ở Pháp mang về Hà Nội khoảng 50 bộ lam đàn harmonium giao cho ông Diện và một vài cơ sở khác đóng thùng đàn để tiết kiệm theo kiểu “ruột ngoại, vỏ nội”. Nhưng đa số đàn của các cơ sở khác đều bị thời tiết làm cong vênh, hư hỏng, chỉ riêng những cây đàn của ông Diện thì vẫn hoạt động tốt.

Ngày 26-9-1991, Đức Giám mục Thái Bình lúc bấy giờ là Đức cha Phanxicô Xaviê Nguyễn Văn Sang đã có bút phê: “Đàn của ông Trịnh Diện qua sử dụng trong địa phận được công nhận là tốt nên khuyến khích hàng nội”.

Harmonium do ông Trịnh Diện sản xuất cũng được dùng tại nhà thờ Lớn Hà Nội trong một thời gian dài. Linh mục Đỗ Tông, cha chính địa phận, đã xác nhận: “Tòa Tổng Giám mục Hà Nội đã sử dụng đàn phong cầm của ông Trịnh Diện, chứng nhận là tốt” (Hà Nội, 5-9-1991).

Không có người kế nghiệp

Bên cạnh việc sản xuất các phụ tùng, các thanh lam cho đàn harmonium, ông Diện còn đam mê việc cải tiến nhạc cụ dân tộc. Ngày 8-7- 1964, Nhạc sĩ Lưu Hữu Phước, Vụ trưởng Vụ Âm nhạc và Múa lúc bấy giờ, đã ký tặng giấy khen cấp bộ, công nhận ông Trịnh Diện “cải tiến và hoàn thành đàn sáo bấm phím; làm được Ác-mô-ni-om bằng nguyên liệu trong nước, biểu lộ tinh thần dám nghĩ, dám làm”.

Trước đây, khi có dự kiến sửa chữa cây đàn đại phong cầm (pipe organ) ở nhà thờ Lớn Hà Nội, Nhạc sĩ Trần Văn Luân đã đề nghị giao cho nghệ nhân Trịnh Diện thực hiện. Tiếc là vì nhiều lý do, dự án này bị đình trệ dẫn đến việc từng bộ phận bị hư hỏng nặng hoặc thất lạc.

Đáng buồn là không có ai trong và ngoài gia đình nghệ nhân Trịnh Diện kế thừa và phát triển nghề làm đàn của ông. Hậu duệ của ông hiện nay chuyển sang nghề dập phụ tùng cho các công ty sản xuất giày trong vùng. Sự xuất hiện ồ ạt của đàn organ điện tử cộng với tâm lý ưa chuộng cái mới, cái lạ đã khai tử nhanh chóng nghề làm harmonium của gia đình ông cũng như nhiều cơ sở sửa chữa đàn khác của đất Bắc. Không có cầu dĩ nhiên chẳng có cung.

Có thể nhiều người cho rằng harmonium là loại nhạc cụ lỗi thời, không phù hợp với cuộc sống hiện đại. Nhưng chúng ta nghĩ sao nếu biết rằng trong chuyến lưu diễn của chương trình Music of Joy lần thứ 5 tại Việt Nam, từ ngày 4 đến 17-7-2016, các nghệ sĩ Úc đã sử dụng nhiều nhạc cụ truyền thống độc đáo của thổ dân Úc, Ấn Độ kết hợp với cả harmonium. Như vậy, cây đàn tự nó không lỗi thời nhưng vấn đề ở suy nghĩ và cách dùng bảo thủ của con người.

TS NGUYỄN BÁCH

>> Một đời đeo “nghiệp” đàn nhà thờ

The post Truy tìm cây đàn harmonium làm tại Việt Nam appeared first on Đồng Hành.

Nếu thế giới có các bài thánh ca được nhiều người biết đến như Stille Nacht, Heilige Nacht (Gruber-Mohr), Panis Angelicus (Franck), Ave Maria (Bach- Gounod), Stabat Mater (Pergolesi) thì ở Việt Nam, bộ lễ Seraphim của cố Giám mục Nguyễn Văn Hòa có lẽ là tác phẩm thánh ca được nhiều người Công giáo thuộc và sử dụng nhất. Dù tác giả đã vĩnh viễn ra đi, an nghỉ trong Chúa nhưng dường như vị giám mục nhạc sĩ ấy luôn hiện diện trong từng thánh lễ của người Công giáo Việt Nam.

Đón gió việc Giáo hội cho hát lễ bằng tiếng bản xứ

Với tôi, Đức cha Hòa là hình ảnh của một vị chủ chăn hiền lành, dễ gần gũi. Khi biết tin tôi vừa trình thành công luận án về nhạc hợp xướng miền Nam, ngài đã là người đầu tiên gửi email chúc mừng và nói rất chân thành “có dịp, anh gửi cho tôi một bản copy nhé”.

Qua một vài email tiếp theo với ngài, tôi được biết về hoàn cảnh ra đời của bộ lễ Việt Nam thành công nhất, đáp ứng yêu cầu “giúp giáo dân tham gia tích cực vào các nghi lễ phụng vụ” của Hiến chế Phụng vụ mà Công đồng Vaticano II công bố không lâu trước đó.

Bộ lễ Seraphim không chỉ phổ biến nhiều trong thánh nhạc Việt Nam nhưng còn hấp dẫn các nhạc sĩ, nhà âm nhạc học thế giới, trong đó có Bernard Rikkert de Koe ở TP Utrecht (Hà Lan), một nghệ sĩ organ nổi tiếng thế giới. Ông đã xin phép để viết bản đệm đàn cho các phần trong bộ lễ này.

“Sắp tới Giáo hội sẽ cho hát lễ bằng tiếng bản xứ, cha liệu đặt nhạc cho tôi Kinh Thương Xót, Vinh Danh…”, lời đặt hàng của Đức cha Simon Hòa Nguyễn Văn Hiền, Giám mục Đà Lạt lúc bấy giờ, khoảng cuối năm 1963. Không phải cái lạnh của phố núi làm vị linh mục trẻ 32 tuổi – một cử nhân thánh nhạc tốt nghiệp ở Roma mới về nước run, mà cha Phaolô Nguyễn Văn Hoà đang run trước nhiệm vụ quá khó khăn.

Khó khăn đầu tiên cho cha Hòa là dùng bản văn nào để dệt nhạc vì lúc đó chỉ mới có bản văn không chính thức do Nhà Xuất bản Hiện Tại, Sài Gòn tái bản năm 1962. Tuy nhiên, sau hội nghị thường niên của các giám mục Việt Nam năm 1964 được tổ chức tại Sài Gòn ít lâu, cha Hòa đã nhận được bản dịch phần Thường lễ do Ủy ban Phụng tự toàn quốc thực hiện.

Với nhiệt huyết và cảm hứng của một nhạc sĩ được nuôi dưỡng, học tập trong môi trường nhạc bình ca, ngài không cảm thấy khó sáng tác như suy nghĩ ban đầu mà viết liền một mạch, không gián đoạn. Nhưng để hoàn tất, cha Hòa phải sửa đôi chỗ theo bản dịch mới cập nhật từ Sài Gòn gửi đến.

Bộ lễ mang tên một ca đoàn

Vào thời đó, nhà thờ Chánh tòa Đà Lạt có ca đoàn Seraphim hát rất hay, nổi tiếng cả nước với những đĩa than 331/2 thu các bài thánh ca và ca khúc hợp xướng của Hải Linh như Hang Bê-lem, Đà Lạt trăng mờ… Khi sáng tác xong bộ lễ Việt của mình, cha Hòa đã nhờ một số anh chị trong ca đoàn này thu vào băng cassette. Do đó bộ lễ được đặt tên là Seraphim.

Đức cha Hiền, một số cha trong Giáo hoàng Học viện Pio X và vài cha ở những nơi khác của Đà Lạt khi nghe băng cassette này đã không có góp ý gì và đồng ý cho sử dụng.

Cha Ngà cho phổ biến đầu tiên tại nhà thờ Chánh tòa Đà Lạt từ năm 1964. Giáo dân ở đây đã nhanh chóng thuộc bộ lễ có giai điệu vừa gần gũi với thang âm truyền thống Việt Nam, vừa thánh thiện của cung hát bình ca. Từ đó bộ lễ Seraphim nhanh chóng được phổ biến và đón nhận rộng rãi đến ngày nay, với một số thay đổi nhỏ theo bản dịch năm 2005 của Hội đồng Giám mục Việt Nam và vài chỗ chỉnh sửa về việc ngân dài ở cuối những câu nhạc cho phù hợp hơn.

TS NGUYỄN BÁCH

>> Linh mục – Nhạc sĩ Ân Đức và bài Dấu ấn tình yêu viết trên nông trường Củ Chi

The post Giai thoại thánh ca: Seraphim – Bộ lễ tiếng Việt thành công nhất appeared first on Đồng Hành.

Đưa bản sắc ngôn ngữ Việt vào ca khúc Tây phương

Tuy tuổi đã khá cao nhưng Nhạc sĩ Nguyễn Khắc Xuyên không mất vẻ tinh anh và nói chuyện về thánh nhạc như một chàng nhạc sĩ trẻ. Nhân dịp đó tôi được nghe những giai thoại ngắn về việc ông sáng tác các bài thánh ca đã sống rất lâu trong lòng mỗi người Công giáo Việt Nam như: Cao cung lên (nhạc: Hoài Đức, lời Nguyễn Khắc Xuyên), Bê Lem ơi, Này dân Sion, Sống gần Mẹ, Lạy Mẹ xin yên ủi và đặc biệt là Trên đường về quê.

Chẳng ai dạy Nguyễn Khắc Xuyên về sáng tác nhưng âm nhạc của những bài thánh ca đã len lỏi vào huyết quản, trái tim ông từ những ngày còn là cậu bé 10 tuổi, học nội trú ở trường Thử (Hà Nội).

Tại đó, ông được học cách đọc các cung sách (sách dẫn đường giữ đạo, sách tập đi đàng nhân đức và truyện các thánh). Những cung giọng khác nhau khi đọc ba loại sách này đã giúp ông rất nhiều trong việc đưa bản sắc ngôn ngữ Việt Nam vào thể loại ca khúc Tây phương.

Những người không học nhạc mà sáng tác như ông dễ mang mặc cảm tự ti, không muốn hoặc không dám phổ biến sáng tác của mình đến người xung quanh. Nguyễn Khắc Xuyên không như thế. Ông giới thiệu chúng đến những người mà ông cho rằng nắm vững chuyên môn hơn mình và cũng đón nhận những chỉ bảo với lòng quảng đại của các đàn anh.

Tháng 2-1945, ông gửi ba bài thánh ca Lạy Mẹ xin yên ủi, Tôi chỉ muốn yêu và Tiếng chuông chiều đến cho Nhạc sĩ Hùng Lân.

Ngắm tranh bật ra ca khúc

Kể từ Giáng sinh năm đó, ông được nhóm của Hùng Lân mời cộng tác. Trong khoảng thời gian 1946- 1948, Nguyễn Khắc Xuyên tham gia sáng tác thánh ca trong nhóm này. Đây là lúc ra đời bài thánh ca bất hủ Trên đường về quê.

Mùa thu năm 1946, khi ngắm bức tranh của họa sĩ nổi tiếng Lê Văn Đệ (1906-1966) in trên một cuốn lịch treo tường mô tả Đức Mẹ Việt Nam mặc áo hồng điểm vàng, tóc đen để xõa, hai tay ôm Chúa Hài đồng, Nguyễn Khắc Xuyên đã xúc động và bật lên cả từ lẫn nhạc cùng lúc:

Trên con đường về quê mà vắng bóng Mẹ,
Con biết cậy vào ai, biết nương nhờ ai?

Sau này, mặc dù bài thánh ca trên đã quá phổ biến, có người vẫn phê bình vì tác giả coi Đức Mẹ là nền tảng ơn Cứu độ chứ không phải Chúa. Tính đơn sơ của một nghệ sĩ chân chính nơi Nguyễn Khắc Xuyên đã cho ông lòng can đảm từ bỏ lối diễn tả dễ gây ngộ nhận đó mà chấp nhận đề nghị của Linh mục- N hạc sư Tiến Dũng để chúng ta có được ca từ mới:

Trên con đường về quê mà có bóng Mẹ,
Con tiến vững thêm lòng tin, tiến lên bằng yên.
Trên con đường về quê cùng bước với Mẹ,
Con tiến lên bằng yên, vững thêm lòng tin.

Nguyễn Khắc Xuyên đã rất vui khi được sửa đổi ca từ của mình để từ việc gây hiểu lầm “cần Mẹ hơn Chúa” trở thành “có Mẹ đồng hành”. Tiếc rằng cho tới nay nhiều nguồn tài liệu thánh ca trên các trang mạng vẫn còn giữ “mà vắng bóng Mẹ” để rồi nhiều ca sĩ, trong đó có cả một vài linh mục vẫn hát và ra CD “mà vắng bóng Mẹ” thay vì “đồng hành với Mẹ”.

Đức Giám mục Vinh Sơn NGUYỄN VĂN BẢN, nguyên Chủ tịch Uỷ ban Thánh nhạc, Hội đồng Giám mục Việt Nam:
ĐIỂM NƯƠNG TỰA CHÍNH CỦA CHÚNG TA LÀ CHÚA
Trên đường về quê của nhạc sĩ Nguyễn Khắc Xuyên là bài hát rất hay, nổi tiếng cả trong và ngoài Giáo hội. Nhưng xét về mặt thần học và đối thoại tôn giáo thì nó có một số điểm cần xem lại. Trên con đường về quê mà chỉ có Mẹ, tâm tình này hơi chủ quan. Điểm nương tựa chính của chúng ta là Chúa, Mẹ là một phương thế mà Chúa dùng để giúp chúng ta. Nếu giữ nguyên lời này thì có nhiều điểm cần phải giải thích.

TS NGUYỄN BÁCH

>> Đức Giám mục Vinh Sơn Nguyễn Văn Bản: Cộng đoàn là nơi thanh lọc thánh ca

The post Bài thánh ca gây nhiều tranh cãi về thần học appeared first on Đồng Hành.