Muốn tiếng hát phải hay như các thiên thần

Phải đề cập tới bối cảnh lịch sử dẫn tới sự ra đời của Ca đoàn Seraphim trên miền đất mù sương này. Trước biến cố tháng 7-1954, việc hát lễ tại Họ đạo Đà Lạt, tức nhà thờ Chính tòa ngày nay, do các em thiếu nhi, đa phần Pháp kiều, nội trú tại trường Nazaret, dòng Saint Paul đảm trách.

Ngôi thánh đường được khởi công năm 1931, hoàn thành 1942, cùng thời kỳ với việc xây dựng ga xe lửa, trường Lycee Yersin, Nha Địa dư Đông Dương, Viện Pasteur… góp phần định hướng một không gian đô thị ngay từ đầu đã đậm đặc hàm lượng văn hóa, đáp ứng công năng cho giấc mơ biến Đà Lạt thành thủ phủ liên bang Đông Dương của chính quyền thực dân Pháp.

Giấc mơ ấy không lâu sau bị gián đoạn trong lo âu khi đại quân Đức hừng hực tiến chiếm Paris mùa hè năm 1940 và hoàn toàn vỡ vụn khi Hiệp định Genève tháng 7-1954 đưa đến việc triệt thoái quân đội, viên chức và Pháp kiều khỏi Đông Dương. Tại Đà Lạt học sinh nội trú trường Nazaret cũng lục tục trở về Pháp, để lại những nốt lặng không dễ lấp đầy.

Sự cáo chung chế độ thuộc địa kéo theo sự tan rã Hoàng triều cương thổ dẫn đến sự xuất hiện ngày càng nhiều người Việt trên Cao Nguyên, phần lớn từ miền Bắc và miền Trung vào. Họ cùng nhau góp phần hình thành nên một diện mạo mới.

Nhà thờ luôn là điểm hội tụ những giáo dân ly hương, thanh thiếu niên họ đạo Đà Lạt dần được quy tụ vào các hội đoàn. Nổi bật là Legio Mariea với một Curia Junior cho giới trẻ gồm bốn tiểu đội. Các nhóm này cùng các nhóm khác như Hướng đạo, Thanh niên Công giáo… từng bước thay nhau phụ trách hát lễ, dần dà đưa đến sự hình thành Ca đoàn Seraphim vào năm 1958.

Vì sao có tên Seraphim? Cha Phêrô Trần Bảo Thạch, phó họ đạo giai đoạn ấy, giải thích: “Vì muốn tiếng hát của ca đoàn phải hay như tiếng hát của các thiên thần”. Cũng có thể lý giải thêm vài duyên cớ khác như do nòng cốt thuở ban đầu là tiểu đội Nữ vương các thánh Thiên thần vốn quy tụ nhiều giọng hát đậm đà sắc thái hoặc biết đâu còn tiềm ẩn nỗi luyến nhớ mơ hồ về một dàn đồng ca thiếu niên Pháp trong trẻo, từng bay cao trong thánh đường, nay chìm dần vào hoài niệm.

Ca Đoàn Seraphim là một trong số rất ít ca đoàn đã mạnh dạn sử dụng các phương tiện truyền thông để giới thiệu thánh nhạc đến rộng rãi công chúng.

Sắc chỉ Venerabilium Nostrorum năm 1960 của Tòa Thánh thiết lập phẩm trật Giáo hội Việt Nam sẽ biến Đà Lạt thành một giáo phận mới và nhà thờ Họ đạo Đà Lạt từ nay thành Nhà thờ Chính tòa. Ca đoàn Seraphim tiếp tục lớn mạnh để rồi có cơ hội được gắn chặt với vài sự kiện khó quên trong nền thánh ca Việt Nam.

Về chuyên môn, giai đoạn này các nhóm hát và ca đoàn được hướng dẫn bởi Linh mục – Nhạc sĩ Rôcô Trần Hữu Linh (Phương Linh) và thầy giáo Nhạc sĩ Khổng Vĩnh Thành. Khoảng năm 1962 – 1963 có thêm ông Nguyễn Đức Lưu, xuất thân từ ca đoàn Hồn Nước lên Đà Lạt làm việc, tham gia cộng tác giúp Seraphim có bước nhảy vọt về kỹ thuật hợp xướng.

Cùng Đức cha Hòa ca đoàn cất cánh

Ngày 17-8-1963, Giáo xứ Chính tòa đón nhận một linh mục còn khá trẻ trở về từ giáo đô, cha Phaolô Nguyễn Văn Hòa vừa tốt nghiệp tiến sĩ thần học, Đại học Propaganda Fide và cử nhân Thánh nhạc, Học viện Giáo hoàng về Thánh nhạc. Cha được cử làm phó xứ kiêm Hiệu trưởng Trường Trí Đức.

Lương duyên kỳ ngộ bắt đầu từ đây giữa một linh – mục nhạc sĩ tài năng muốn đem hết sở học cống hiến cho nền thánh nhạc non trẻ sau Công đồng.

Cha gọt dũa, nâng tiếng hát Seraphim lên một nấc mới. Khi được Đức giám mục Simon Hòa Nguyễn Văn Hiền, Giám mục tiên khởi giáo phận Đà Lạt, “đặt hàng” cho bộ lễ đầu tiên bằng tiếng Việt theo tinh thần cải tổ của Công đồng Vaticano II, ngay lập tức cha bắt tay vào việc.

Ca đoàn Seraphim được vinh dự hát thử nghiệm, thâu âm vào một cuốn băng cassette để Đức Giám mục, quý cha Ban Giám đốc Giáo hoàng Học viện, Đại học Đà Lạt… phúc khảo. Mọi người đều đồng ý và bộ lễ này được Ca đoàn Seraphim chính thức hát tại nhà thờ Chính tòa Đà Lạt từ năm 1964. Bộ lễ sau đó được Đức Giám mục bản quyền Imprimatur ngày 6-8-1965 rồi nhanh chóng lan tỏa trường tồn đến tận hôm nay. Không chỉ trong nước mà ngay cả mọi chân trời góc bể xa xôi, hễ nơi nào có cộng đoàn Việt Nam là ở đó có Kinh Thương xót, Vinh danh… của bộ lễ Seraphim.

Trong một bài viết tháng 9-2011 Đức cha Phaolô Hòa kể lại: “Do gợi ý của mấy anh chị ca đoàn, tôi đặt tên tác phẩm này là Bộ lễ Seraphim”. Mùa Phục sinh năm 1965 cũng theo đề nghị của Đức cha Simon Hòa, cha hoàn thành các bài Thương khó và Exsultet (Mừng vui lên) mà đến nay vẫn được sử dụng trong phụng vụ.

Nếu bộ lễ và Ca đoàn Seraphim có chút gì đó ngẫu nhiên thì đến năm 1967 Seraphim đã chứng tỏ tinh thần tiên phong thực sự của mình qua việc thâu âm, phát hành đĩa hát Thánh ca Seraphim 1.

Hợp tuyển này gồm sáu bài hát quen thuộc mùa Giáng sinh do Linh mục – Nhạc sĩ Phaolô Nguyễn Văn Hòa chỉ huy, Linh mục – Nhạc sĩ Rôcô Phương Linh đệm đàn, thu âm bằng máy magnétophone tại gian chính nhà thờ, mang về Sài Gòn cho hãng đĩa Asia (Sóng Nhạc) thực hiện thành đĩa hát 33 tours.

Thành công vang dội đến nỗi năm sau đích thân ông Nguyễn Tất Oanh, Giám đốc Sóng Nhạc lên Đà Lạt tổ chức thâu âm và mua lại bản quyền để tái bản Thánh ca Seraphim 1 đồng thời với việc phát hành Thánh ca Seraphim 2.

Nhà thờ Chính tòa Đà Lạt là nơi có độ âm vang tuyệt vời mà không phải kiến trúc thánh đường nào cũng có. Chính cha Phaolô, sau này là Giám mục Giáo phận Nha Trang thường nhắc đến cái độ vang kỳ diệu đó mỗi khi có dịp.

Không chỉ thánh nhạc, Seraphim giai đoạn này còn tiên phong trong rất nhiều lĩnh vực như phát thanh Công giáo, giao lưu văn hóa, thi đấu thể thao, thiện nguyện xã hội… và luôn đạt nhiều kết quả vượt trội.

NGUYỄN ĐÌNH SỸ

> Bài 2: Trùng Dương: Nửa thế kỷ thăng trầm (opens in a new tab)”>>> Bài 2: Trùng Dương: Nửa thế kỷ thăng trầm

The post Những ca đoàn vang bóng một thời – Bài 3: Ca đoàn trở thành tên bộ lễ Seraphim appeared first on Đồng Hành.

Không phải tất cả các bài hát đều được tuyển chọn

• Đồng hành: Xin Đức cha cho biết các nguyên tắc tuyển chọn mà Ủy ban Thánh nhạc đã đề ra khi thực hiện các tuyển tập Thánh ca Việt Nam?

+ Đức Giám mục Vinh Sơn Nguyễn Văn Bản: Nếu tính hết các bản thánh ca sáng tác từ năm 1975 đến nay, theo ước tính của cha giáo Kim Long, có khoảng 500.000 bài. Vì thế, không phải tất cả bài của các nhạc sĩ sáng tác đều được lựa chọn.

Trước hết, những bài được tuyển chọn phải là những bài được nhiều cộng đoàn hát và được các trưởng ban Thánh nhạc của các giáo phận, các chủng viện, các dòng tu giới thiệu lên. Qua việc được cộng đoàn chấp nhận, Ủy ban Thánh nhạc mới thẩm định về nội dung, âm nhạc, thần học. Chứ đâu phải cứ Ủy ban Thánh nhạc đưa ra là người ta chấp nhận.

“Trong nghệ thuật, mỗi người đứng một góc, có quyền nhìn một vấn đề ở những góc độ khác nhau. Chính nhờ cái chiều kích ấy, nó bổ sung cho nhau”.

Đức Giám mục Vinh Sơn Nguyễn Văn Bản

• Đồng hành: Thực tế thì có những nhạc sĩ Công giáo có số lượng tác phẩm rất lớn và những tác phẩm ấy đều đạt chất lượng. Trường hợp này “định mức” cho từng tác giả sẽ như thế nào, thưa Đức cha?

+ Đức Giám mục Vinh Sơn Nguyễn Văn Bản: Trường hợp điển hình về nhạc sĩ viết nhiều tác phẩm có thể kể đến cha Kim Long. Gia tài sáng tác của ngài tất cả có khoảng trên 3.000 bài thánh ca, nếu kể cả các tác phẩm thánh ca vào đời là khoảng 500 ngàn bài. Vì thế, để cộng đoàn có nhiều lựa chọn, chúng tôi chọn nhiều tác giả và nhiều khuynh hướng.

Cứ mỗi tác giả như thế, các trưởng ban thánh nhạc giáo phận, dòng tu, chủng viện đề nghị về thì Ủy ban Thánh nhạc sẽ duyệt xét theo từng khuynh hướng, giai đoạn.

• Đồng hành: Ngược lại, có một số ý kiến đặt vấn đề rằng tại sao một số tác giả không được biết đến mà lại có tới năm bài trong tuyển tập này?

+ Đức Giám mục Vinh Sơn Nguyễn Văn Bản: Khi coi lại thì tôi thấy có thể những bài hát này được biết đến ở vùng này nhưng còn xa lạ với những vùng khác. Thế nhưng ở vùng miền mà có nhiều anh em trong ban duyệt xét thì họ biết rõ. Đó cũng không phải là vấn đề lớn.

Nếu xét về khuynh hướng âm nhạc, có thể mình không chấp nhận người ta ở điều này, điều kia. Nhưng theo tôi, các bài thánh ca phụng vụ có mục đích giúp cho cộng đoàn cầu nguyện để gặp gỡ Chúa. Khi mà cộng đoàn gặp gỡ Chúa thì có người thích hợp với dòng nhạc này, có người thích hợp với dòng nhạc kia. Quan trọng là những bài hát đó được viết theo đúng tinh thần của phụng vụ.

Kiểm tra về từ ngữ, âm nhạc

• Đồng hành: Thưa Đức cha, việc xuất bản tuyển tập đâu chỉ là công việc tuyển chọn, sàng lọc tác phẩm như người ta thấy ở bề nổi?

+ Đức Giám mục Vinh Sơn Nguyễn Văn Bản: Đúng vậy, ngoài việc tuyển chọn thì còn nhiều vấn đề khác nữa. Ủy ban Thánh nhạc đã gửi thư đến các nhạc sĩ tác giả để xin các vị cho sửa đổi một số điểm trong tác phẩm cho thích hợp với phụng vụ và thần học. Nếu các nhạc sĩ đồng ý cho sửa thì mới sửa. Có những vị yêu cầu khi sửa phải cho họ xem trước.

Ví dụ bài Trên con đường về quê của nhạc sĩ Nguyễn Khắc Xuyên. Đây là bài hát rất hay, nổi tiếng cả trong và ngoài Giáo hội. Nhưng xét về mặt thần học và đối thoại tôn giáo thì nó có một số điểm cần xem lại. Trên con đường về quê mà chỉ có Mẹ, tâm tình này hơi chủ quan. Điểm nương tựa chính của chúng ta là Chúa, Mẹ là một phương thế mà Chúa dùng để giúp chúng ta. Nếu giữ nguyên lời này thì có nhiều điểm cần phải giải thích.

Cho nên Ban Biên tập tuyển tập phải sửa đổi, mặc dù lời gốc rất hay. Tuy nhiên, khi sửa rồi thì hát lên nó không được như tâm tình của bài cũ. Bởi vậy có những vị đề nghị lấy nguyên lời cũ để đưa vào.

Lần hội thảo thánh nhạc sắp tới, chúng tôi lên chương trình là sẽ mời các chuyên gia về Thánh Mẫu học, thần học và chuyên gia về phụng vụ để phân tích. Ủy ban Thánh nhạc sẽ cùng với các chuyên gia phân tích xem bài hát có ảnh hưởng gì trong đời sống đức tin hoặc trong vấn đề đối thoại tôn giáo, đặc biệt là trong phong trào đại kết hay không? Sau đó chúng tôi mới quyết định. Mỗi một chuyện nhỏ như vậy mà anh em thấy, nó là cả một vấn đề.

• Đồng hành: Khi đã ra mắt hai tuyển tập Thánh ca Việt Nam thì những bài hát chưa được tuyển chọn có được sử dụng không, thưa Đức cha?

+ Đức Giám mục Vinh Sơn Nguyễn Văn Bản: Vừa rồi tôi đã nhấn mạnh rằng không phải chỉ những bài có mặt trong tuyển tập thì mới được hát. Nhưng mà tất cả bài đã được Imprimatur (được phép in) thì vẫn được hát chứ đâu có sao!

“Tôi cố gắng điều hợp các anh em nhạc sĩ ngồi chung với nhau, biết lắng nghe nhau để có những bài hát cầu nguyện một cách đúng đắn”.

Đức Giám mục Vinh Sơn Nguyễn Văn Bản

Chúng ta phải hiểu rằng những bài được đưa vào tuyển tập là những bài đã được Ban Thánh nhạc kiểm tra về từ ngữ, về nội dung và về âm nhạc. Sau tuyển tập này sẽ còn những tuyển tập khác nữa.

• Đồng hành: Đức cha vừa nói về việc Imprimatur. Hiện nay việc này được thực hiện thế nào, thưa Đức cha?

+ Đức Giám mục Vinh Sơn Nguyễn Văn Bản: Các thành viên trong Ủy ban Thánh nhạc thực sự là làm việc quá tải, bởi ai cũng phải có công việc riêng. Một tuần mới dành riêng một ngày để duyệt xét. Mà một buổi làm việc có khi chỉ duyệt được một, hai bài thôi. Cho nên người ta cứ thắc mắc sao thời gian duyệt cứ kéo dài. Nếu sau này các linh mục và các anh em nhạc sĩ của mình phong phú hơn thì sẽ có nhiều người dành riêng để chuyên lo việc đó.

Ngay cả bây giờ, đã ít nhất hai kỳ đại hội về thánh nhạc, anh em đề nghị làm trang web riêng cho Ủy ban Thánh nhạc, để đưa lên đó những thông tin, bài mới để anh em cập nhật nhưng chưa làm được. Nếu sắp xếp riêng một người để lo trang web thì không có kinh phí. Chúng tôi cố gắng thu xếp để có một người thường trực lo trang web này, vấn đề tài chính tuy khó nhưng vẫn có thể thu xếp được nhưng vấn đề con người thì khó hơn.

• Đồng hành: Xin cảm ơn Đức cha!

LÊ LINH DUY thực hiện

>> Kinh Thánh nói gì về âm nhạc?

The post Đức Giám mục Vinh Sơn Nguyễn Văn Bản: Cộng đoàn là nơi thanh lọc thánh ca appeared first on Đồng Hành.