Cha của ông là Giuse Trần Văn Bính từng học tại Chủng viện Hoàng Nguyên, sau là Đại chủng viện Xuân Bích, Hà Nội. Theo chân một cha cố người Pháp, từ nhỏ ông Bính đã được tìm hiểu chuyên sâu về thánh nhạc. Ông đã có rất nhiều thế hệ học trò là nhạc sĩ lỗi lạc, trong đó có Giáo sư – Nhạc sĩ Hùng Lân.

Chính hoàn cảnh gia đình như vậy nên cậu bé Luân đã có cơ hội tiếp xúc với phím đàn từ năm lên bốn tuổi và nó là cái nghiệp theo ông cả đời. Cho đến bây giờ ông vẫn là một trường hợp hiếm hoi của Việt Nam được sang Philippines học đại quản cầm (pipe organ) chuyên nghiệp.

Cái duyên đến với đại quản cầm

Nói đến quãng thời gian học đại quản cầm, người nhạc sĩ kể về những cái duyên với Thụy Điển. Tên thánh của ông là Gustav – một vị thánh từng là vua của Thụy Điển. Lần gặp gỡ với một người bạn Thụy Điển đã giúp ông có cơ hội qua Philippines học tại Học viện Âm nhạc Á châu năm 1992. Sau một năm học tập trong môi trường chuyên nghiệp về phụng vụ thánh nhạc và đại quản cầm, ông trở lại Hà Nội để tiếp tục công việc.

Thời gian học tại Học viện Âm nhạc Á châu, ông cũng từng chơi đàn đại quản cầm tại Chủng viện Ngôi Lời Christ King nửa giờ đồng hồ trước đêm canh thức Giáng Sinh.

“Khi chạm tay vào những phím đàn, đôi chân điều khiển trên những pedal của chiếc pipe organ, tôi đã nổi da gà. Những âm thanh bao trùm lấy tôi từ vòm cao của nhà thờ. Điều đặc biệt là tiếng nhạc không phát ra từ chỗ nhạc công chơi mà từ những ống kim loại được thiết kế trên vòm nhà thờ. Đây là khoảnh khắc mà tôi không thể quên được” – nhạc sĩ Trần Văn Luân chia sẻ.

Mặc dù thời gian trở về Việt Nam ông không có cơ hội được chơi đại quản cầm nhưng kiến thức học về nó chưa bao giờ là dư thừa. Từ lý thuyết về phụng vụ, ông có thể vận dụng vào thực tế tại Việt Nam. Thêm nữa, việc học đàn pipe organ cũng có thể áp dụng vào các loại đàn organ khác đang được sử dụng trong các nhà thờ tại Việt Nam.

Mòn đế giày vì tập đàn

Khi nói về quá trình tập luyện đàn pipe organ, nhiều người trong giới nhạc sĩ mô tả rằng phải mòn đế giày mới có thể chiếm lĩnh được nó. Điều đó cho thấy phải thực sự đổ mồ hôi bên cạnh lòng đam mê, sự hiểu biết chuyên sâu thì mới có thể sử dụng pipe organ được.

Nhạc sĩ Luân nói: “Từ đàn pipe organ, âm thanh phát ra có thể là tinh tế, nhỏ nhẹ nhưng cũng có thể là dữ dội, vang vọng. Nhiều nhà lý luận âm nhạc cho rằng tiếng nhạc từ đàn pipe organ cho người nghe cảm nhận sự huyền nhiệm, cao siêu và thoát ly thực tại.

Nó có thể tạo ra những âm thanh tự nhiên đến chân thực như tiếng chim hót trong rừng khiến tôi ngỡ ngàng”. Không có nhạc cụ nào có thể so bì với âm thanh hướng rộng mà đàn pipe organ mang lại.

Đàn organ hai tầng, một tầng phím tay và một tầng pedal hay đàn Yamaha Electone là những loại đàn thích hợp sử dụng trong các nhà thờ tại Việt Nam. Âm thanh của nó khá ổn và giá thành cũng phải chăng.

Để có thể sử dụng đàn pipe organ, nhạc công phải thuần thục việc kết hợp giữa tay và chân. Hai tay chạy bàn phím trên gồm nhiều tầng khác nhau, sử dụng mũi và gót giày để chạy các nốt trầm ở bàn phím pedal.

Ngày trước, ngoài một nhạc công chơi đàn còn phải có hai người hỗ trợ bơm hơi. Sau này, đàn sử dụng mô-tơ điện để bơm hơi tự động. “Một đời người sản xuất đại quản cầm cũng chỉ làm ra được vài ba cái đàn vì những đòi hỏi tỉ mỉ, chi tiết lẫn quy mô của nó” – Nhạc sĩ nói.

Nhiều lần được tham dự các liên hoan âm nhạc quốc tế, Nhạc sĩ Trần Văn Luân vẫn không khỏi kinh ngạc trước kỹ thuật chơi đàn của các nghệ sĩ quốc tế. Với chiếc đàn có tầm âm lớn, diễn tấu phức tạp, đòi hỏi nghệ sĩ phải có tầm bao quát tác phẩm.

“Hầu như các nghệ sĩ organ đều nằm lòng các tác phẩm kinh điển và diễn tấu rất tự tin. Họ có thể chơi bất kỳ bài nào mà không cần nhìn bản nhạc. Vì mức độ phức tạp của việc chơi đàn pipe organ cho nên cũng dễ hiểu rằng các nhạc công lỗi lạc cũng là những người viết nhạc cho đàn organ có tầm cỡ”.

60 năm phục vụ nhà Chúa bằng phím đàn

Khi nói đến vấn đề chuyên môn nhạc thánh, Nhạc sĩ Trần Văn Luân nhận xét, tại miền Nam, các nhạc sĩ tập trung họp hành, trao đổi vấn đề chuyên môn. Từ đó nhiều khóa học về thánh nhạc được mở ra cho giáo dân, những người muốn tìm hiểu chuyên sâu hơn.

“Cả một quá trình phục vụ lâu dài với những phím đàn, nốt nhạc thì tới nay tôi mới hiểu ra rằng: Tại sao Hội Thánh lại lựa chọn đàn pipe organ là nhạc cụ thích hợp nhất trong phụng vụ. Organ đòi hỏi rất nhiều yếu tố từ nhạc công như âm thanh của người đàn, lối trình bày đòi hỏi phải có một kỹ thuật sử dụng cao. Đàn pipe organ có thể tự trình bày các tác phẩm cổ điển nhưng cũng có thể kết hợp với một dàn nhạc, dàn hợp xướng lớn mà vẫn không mất đi đặc tính riêng của mình” – Nhạc sĩ Trần Văn Luân giãi bày.

Gần 60 năm phục vụ trong nhà Chúa bằng phím đàn, hiện tại tuy đã về hưu nhưng ông vẫn tiếp tục dạy các lớp đàn bên ngoài nhà thờ và giúp đỡ các dòng tu, chủng viện về chuyên môn. Ông cũng là người đệm đàn trụ cột ở Nhà thờ Lớn Hà Nội vào những dịp lễ lớn và thánh lễ 18 giờ Chúa nhật hằng tuần.

AN DUYÊN

>> Giai thoại thánh ca: Xin Vâng – bài hát bị các sơ chê

The post Một đời đeo “nghiệp” đàn nhà thờ appeared first on Đồng Hành.

Truy tìm vãn dâng hoa nguyên bản

Theo nhạc sĩ Trần Văn Luân, đội hình và động tác dâng hoa cổ không khác gì nhiều so với ngày nay. Về hình thức thì các con hoa dâng nhuần nhụy hơn bây giờ. Những động tác như xuyến chân, động tác tay khá tỉ mỉ.

Một đoạn nhạc trong bài Vãn hoa 12 sắc đã được dùng trong khi rước hài cốt Thánh Tử đạo trong Lễ tuyên thánh 117 thánh t đạo Việt Nam tại Vatican năm 1988. Chính Đức Hồng y Trịnh Văn Căn là người đem băng cassette của bộ dâng hoa giới thiệu cho ban tổ chức.

Còn về mặt âm nhạc, vãn dâng hoa cổ dựa trên làn điệu mang âm hưởng dân ca phía Bắc, đôi nét theo hướng chèo cổ. Giai điệu thì khúc thức không thật rõ ràng với lời thơ lục bát. Các từ trong bài lặp lại, gieo vần, phối nhạc và được kéo dài ở đuôi câu. Thời gian cho mỗi cuộc dâng hoa lên đến hơn nửa giờ đồng hồ.

Thời gian sau khi vãn dâng hoa cổ được khôi phục và tìm cho mình chỗ đứng trong sinh hoạt đức tin thì Đức Hồng y lại đặt vấn đề với nhạc sĩ Luân. Vì lý do vãn dâng hoa cổ kéo dài khiến giới trẻ không đủ kiên nhẫn để tham dự. Có những đoạn nhạc trong bài ngân dài và lặp lại nhiều lần với các nguyên âm như i, a, ư,…

Cùng với đó, tư tưởng và từ ngữ trong các bài vãn cổ đã không còn được mới mẻ. Có nhiều từ như “mọn mày”, “bồ liễu”, “nơm quỉ”… khiến người nghe không hiểu ý tứ trong bài dâng hoa.

Vì thế, việc xây dựng bộ vãn dâng hoa mới là rất cần thiết. Yêu cầu mà Đức Hồng y đưa ra là bộ dâng hoa phải có giai điệu dân tộc, lời súc tích, gọn gàng nhưng nói lên được những nhân đức và lòng tôn kính đức hạnh của Mẹ Maria.

Liên tục sáng tác các bộ vãn dâng hoa mới

Trong hai năm chuẩn bị, bà Maria Lưu Ngọc Vinh (phu nhân của Nhạc sĩ Trần Văn Luân) đã sáng tác bộ dâng hoa mới. Trong suốt hành trình thực hiện, Nhạc sĩ Trần Văn Luân là người chỉnh sửa và chấp bút lại cho các bộ vãn dâng hoa ấy. Bộ đầu tay là Vãn dâng hoa năm sắc (vãn Mân Côi), chính thức được đưa vào sử dụng năm 1980.

Năm đó, sau khi kết thúc kỳ họp Hội đồng Giám mục Việt Nam tại Hà Nội, các đức giám mục cũng tham dự giờ dâng hoa kính Đức Mẹ. Bộ vãn dâng hoa mới đã chinh phục nhiều người với lời lẽ đơn sơ, khúc chiết mang tư tưởng hy vọng của Đức Hồng y Phanxicô Xavier Nguyễn Văn Thuận.

Hơn thế, bộ vãn được xây dựng có hệ thống với bài ca mở đầu, dâng các sắc hoa, bài hát có nhiều đội hình khác nhau. Về âm nhạc, bộ vãn được viết trên làn điệu dân ca thuộc nhiều vùng khác nhau miền từ Bắc tới Nam. Thời lượng cho những buổi dâng hoa khoảng 20 phút.

Tới năm 1985, bà Maria Lưu Ngọc Vinh tiếp tục sáng tác bộ dâng hoa với 12 sắc là những nhân đức của Đức Mẹ. Đây được cho là bộ vãn dâng hoa công phu nhất sau hơn hai năm miệt mài. Chất liệu mà bộ vãn dâng hoa sử dụng là dân ca các miền khác nhau chứ không dùng nguyên bản. Trong đó có những sắc hoa dùng theo lối ngâm thơ cả ba miền Bắc, Trung, Nam. Đặc biệt, bộ vãn dâng hoa đã đưa ra rất nhiều sắc hoa mới và lạ vào để nêu bật nhân đức của Mẹ như hoa thiên lý, hoa đào, hoa đơn, hoa mộc…

Bộ vãn riêng cho trẻ em

Sau bộ vãn dâng hoa năm sắc và 12 sắc, cha chính Tông thuộc nhà thờ Lớn lại ngỏ lời với gia đình Nhạc sĩ Trần Văn Luân xây dựng một bộ vãn dâng hoa dành riêng cho trẻ em với lời lẽ mộc mạc, dễ mến.

Chính nét đơn sơ, đáng yêu đến vụng về của những đứa trẻ lớp 1 hoặc mẫu giáo sẽ khiến nhiều người yêu mến và muốn tham dự giờ dâng hoa kính Đức Mẹ hơn. Ngay sau đó, bà Maria Lưu Ngọc Vinh tiếp tục cho ra đời bộ dâng hoa kính Đức Mẹ dành riêng cho trẻ em nhưng cũng để kéo lòng sùng kính của cả người lớn.

Vẫn mang nét dân ca, lời thơ giản dị cùng đội ngũ con hoa là những em bé bước đi chưa vững, tiếng hát còn ngọng nghịu, bộ vãn dâng hoa mới đã in dấu ấn trong lòng người tham dự giờ kính Đức Mẹ. Bộ vãn được in trong tập 4 Thánh ca Địa phận Hà Nội.

Tới năm 2016, bà Maria Lưu Ngọc Vinh tiếp tục sáng tác bộ dâng hoa mới về Lòng Chúa thương xót nhằm vào dịp Năm Thánh. Tuy nhiên, vì nhiều lý do khác nhau mà bộ vãn dâng hoa chưa có điều kiện in ấn.

Mỗi độ mùa hoa về, con cái của Mẹ lại dâng lên những tâm tình qua câu kinh, qua những điệu vũ, vần thơ và bài hát. Cuộc sống với những vần xoay, chuyển dời khiến những vẻ đẹp truyền thống cần điều chỉnh cho phù hợp. Nhưng không vì thế mà xóa sổ những cái đẹp mang màu phong rêu. Chúng ta cần tiếp nhận những cái hay để phát huy, đổi mới nhưng vẫn cần giữ được cái hồn xưa đọng lại.

NHẠC SĨ TRẦN VĂN LUÂN:
Mất nửa năm để ghi lại bộ vãn cổ
Thời gian đó, mỗi tuần 1-2 lần, tôi lại ngồi với các chị lớn tuổi dưới Kẻ Sét (Làng Tám, Giáp Bát, Hà Nội hiện nay) để ghi chép lại và hoàn thiện bộ vãn dâng hoa cổ.
Tôi phải nghe đi nghe lại lời, định cao độ và trường độ để ký âm. Sau đó thì phải đối chứng lại xem có đúng không.
Thời gian ghi chép lại kéo dài hơn nửa năm trời.

NHẠC TRƯỞNG PHAO-LÔ LÊ ĐOÀI HUY, DÀN HỢP XƯỚNG TRẺ CÔNG GIÁO HÀ NỘI:
Thánh thiêng, dân tộc, nghệ thuật
Ý thức về sự thiêng thánh được kết hợp với tinh thần, cách diễn tả của dân tộc là một đặc điểm có thể nhận thấy rõ ràng trong ba bản vãn dâng hoa của tác giả Maria Lưu Ngọc Vinh.
Một sự xúc động mạnh cho những ai nghiền ngẫm ca từ và âm nhạc của những vãn hoa này. Sự xúc động được tạo nên bởi sự kết hợp khéo léo giữa âm nhạc và ca từ. Dân tộc tính được thể hiện rõ nét thông qua việc sử dụng các điệu thức, những làn điệu dân ca ba miền; nhưng chủ yếu là điệu thức, làn điệu dân ca miền Bắc.
Chúng ta có thể bắt gặp những làn điệu như Người ở đừng về, Hoa thơm bướm lượn, Xe chỉ luồn kim… Cũng có cả việc kết hợp những điệu thức trong một bài hát, ví dụ: Hoa phong lan (Vãn dâng 12 hoa) có sự kết hợp khá đặc biệt giữa điệu thức Rê Vũ (Ai) và điệu thức ngũ cung của người Jrai…
Hơn nữa, tác giả cũng lồng những đặc trưng của những hình thức âm nhạc dân tộc quen thuộc như các đoạn lưu không trong thể loại chèo, làn điệu hát ru được thấy trong bài Hoa hồng, Vãn dâng 12 hoa… Bên cạnh đó ta còn thấy cách xử lý âm tiếng Việt rất linh hoạt trong các tác phẩm của ba vãn hoa, các hư từ i, ư… được sử dụng khéo léo làm cho âm tiếng Việt rõ nghĩa hơn..
Còn rất nhiều điều có thể nói về bộ vãn dâng hoa của tác giả Maria Lưu Ngọc Vinh, nhưng có thể nói vắn tắt cảm nhận trong vài từ sau: Thánh thiêng, dân tộc, nghệ thuật.

AN DUYÊN

>> Dâng hoa Đức Mẹ: Phục hồi và cách tân kho báu của tổ tiên

The post Hành trình phục dựng và cách tân vãn dâng hoa appeared first on Đồng Hành.