Đêm Hội Trùng Dương và Đại kết Kitô giáo

Thuở ấy, hai buổi trình diễn “đầu đời” tại Nhạc đoàn Thảo cầm viên Sài Gòn và Trường Quốc gia Âm nhạc (nay là Nhạc viện TPHCM) vào năm 1965 đã quy tụ nhiều ban hợp xướng nổi tiếng như Ban Hương Quê của LM Trần Học Hiệu, Ban Cơ Đốc Phục Lâm của Lê Văn Khoa, Trường Thái Bình Dương Tự Do và Trường Minh Viễn ở Chợ Lớn, Ban An Phong Học viện Dòng Chúa Cứu Thế của Ca trưởng Bosco Đào Quang Hùng.

Tiếng lành đồn xa, liên tiếp các buổi trình diễn sau đó của Ban Hợp xướng Trùng Dương đến Viện Đại học Đà Lạt, sau đó công diễn tiếp tại Hí viện Hòa Bình cho người dân xứ sở ngàn hoa thưởng thức, đánh thức “giấc ngủ êm đềm” của thành phố mộng mơ. Sau Đà Lạt là Đại học Dược khoa Sài Gòn, Trường Quân nhạc Thủ Đức… Le Ciel Étoile (của J.Haydn), Opus 44 Hallelujah Chorus (G. Handel) là những tác phẩm mà Việt Nam lúc bấy giờ chưa mấy ai hát, và Ban Hợp xướng Trùng Dương rất thành công khi lần đầu trình diễn đã làm mê hoặc lòng người.

Hơn một năm sau, vào tháng 1-1967, Đêm Trùng Dương II diễn ra tại Trường Quốc gia Âm nhạc dưới quyền chủ tọa của Đức Khâm mạng Tòa thánh tại Việt Nam – Đức ông Angelo Palmas, một sự ưu ái đặc biệt dành cho Ban Hợp xướng. Lúc này, ngoài Ca trưởng Trần Văn Quý còn có hai ca phó là Lại Quốc Hùng và Nguyễn Hoàng Hương.

Sự có mặt của Lại Quốc Hùng đã làm cho Ban Hợp xướng Trùng Dương thêm phong phú hơn về nguồn lực, khả năng sáng tạo và nhất là phong cách trình diễn, bởi chính anh đã viết lời Việt cho rất nhiều nhạc phẩm nổi tiếng để hát trong ca đoàn.

Cho đến nay, ít ai biết rằng, các ca khúc trữ tình bất hủ nhiều người biết và hát, như Dạ Khúc (Hymne à la Nuit), Trời Sao Hoan Ca (Le Ciel Étoile), Lâu đài Dưới Trăng (Haruko, dân ca Nhật), Mộng đầu Xuân (Santa Lucia), Như cánh chim mỏi mòn (Comme un Oiseau Passager)… là do chính Lại Quốc Hùng viết lời Việt.

Có một điểm đáng chú ý là, trong suốt thời gian từ 1965 – 1967, ca đoàn Trùng Dương luôn có mặt trong chương trình Thánh ca Phục sinh tại nhà thờ Regina Pacis (42 Tú Xương) do Liên đoàn Sinh viên Công giáo tổ chức.

Đây là chương trình tập hợp các ca đoàn Công giáo, Anh giáo, Cơ Đốc Phục Lâm, Giáo hội Mennonites… và được xem là biểu tượng của tinh thần đại kết kể từ sau Công đồng Vaticano II. Kinh Lạy Cha luôn là lời kinh kết thúc sau mỗi buổi diễn mà tất cả các giáo phái Kitô cùng cất lên trong vòng tay nắm chặt thật cảm động.

Không dừng lại, sau đó Ban Hợp xướng Trùng Dương được mời xuất hiện trên một chương trình truyền hình đặc biệt của Truyền hình Đức (DW), Đài Truyền hình Sài Gòn, dàn nhạc thính phòng của Nhạc trưởng Vũ Thành…

Sau Tết Mậu Thân 1968, vì nhiều lý do khách quan và chủ quan, các thành viên của Trùng Dương kẻ ở lại, người ra đi, kẻ khác “thuyên chuyển hộ khẩu”… Cho đến khoảng đầu năm 1969, Ca trưởng Trần Văn Quý quyết định rời Liên đoàn Sinh viên Công giáo và dọn “gánh hát” về Trung tâm Công giáo (nay là trụ sở Hội đồng Giám mục Việt Nam tại đường Trần Quốc Toản, Quận 3, Sài Gòn).

Trong lúc mọi người đang chuẩn bị cho Đêm Trùng Dương III thì vợ chồng ca trưởng Trần Văn Quý chia tay với Ban Hợp xướng vì lý do công tác, Ca phó Lại Quốc Hùng cũng bận công tác đi xa nên Ca phó Nguyễn Hoàng Hương chịu trách nhiệm thực hiện Đêm Trùng Dương III, tháng 5-1969.

Sau 50 năm hoạt động, tầm ảnh hưởng của Trùng Dương đã lan ra rộng khắp, không chỉ trong nước mà cả ở nước ngoài.

Sau Đêm Trùng Dương IV với Ca trưởng Trần Chúc, Ban Hợp xướng Trùng Dương còn tổ chức một số chương trình ca nhạc gây quỹ thiện nguyện giúp nạn nhân chiến cuộc. Cho đến hai tuần trước ngày mãn nhiệm, cựu Ca trưởng Trần Văn Quý đã qua đời tại thủ đô Buenos Aires, Argentina. Tiếc nhớ người ca trưởng tài hoa bạc mệnh, nhiều cựu thành viên Trùng Dương đã tập hợp lại hình thành Ca đoàn Vô Danh (chưa kịp đặt tên) dưới quyền điều khiển của ca trưởng Hoàng Hương, tồn tại song song với ca đoàn Trùng Dương của Ca trưởng Trần Chúc.

Năm 1975, Ban Hợp xướng Trùng Dương thu âm Trường ca Mẹ Việt Nam của Nhạc sĩ Phạm Duy với dàn nhạc Nghiêm Phú Phi. Bản thu âm nay không còn.

Chặng cuối cùng của Ban Trùng Dương, trước tháng 4-1975 là tại nhà thờ Mạc Ty Nho. Nơi đây đã thai nghén những tác phẩm âm nhạc nổi tiếng do bà Phan Thị Hằng, phu nhân của cố ca trưởng Trần Văn Quý cất công mang về từ Argentina. Nhưng Ban Hợp xướng Trùng Dương đã tan rã sau tháng 4-1975.

“Lang thang” theo dòng đời…

Tháng 10-1975, không một ai ngờ rằng Trùng Dương lại hồi sinh nhưng “lột xác” hoàn toàn. Bấy giờ, tại nhà thờ Đắc Lộ của các cha Dòng Tên trên đường Yên Đổ (nay là Lý Chính Thắng), theo gợi ý của Linh mục – Nhạc sĩ Khuất Duy Linh, Chính xứ Đắc Lộ, Ca đoàn Cung Chiều – hậu duệ phiên bản 1 của Ban Hợp xướng Trùng Dương – chính thức ra đời.

Sau đó, nhiều ca đoàn cũng theo chân Cung Chiều hồi sinh. Năm 1979, Ca đoàn Lang Thang, hậu duệ phiên bản 2 chào đời, dưới quyền điều khiển của Ca trưởng Hoàng Hương và cố vấn Linh mục – Nhạc sĩ Vũ Khởi Phụng, sau khi Ca đoàn Cung Chiều tan rã vào năm 1978.

Cái tên Lang Thang mà ca đoàn mang danh, đã đi lang thang khắp nơi, từ kinh tế mới Lê Minh Xuân – Bình Chánh, Tân Quý Đông – Nhà Bè, Kinh Điều – Bến Tre, đến các trại phong Thủ Thiêm, Bến Sắn, Di Linh, trẻ đường phố tại Don Bosco Đà Lạt, đồng bào thiểu số tại Lang Biang, Đức Mẹ La Vang…

Năm 1982, như một cái duyên đưa đẩy, Lang Thang lại dừng chân tại nhà thờ Tân Định với tên gọi mới: Ca đoàn Bê Linh. Tại đây, ban hát hồi sinh mạnh mẽ sau lần ra mắt Đức Hồng Y Giuse Maria Trịnh Văn Căn, Tổng Giám mục Hà Nội.

Sau hơn 10 năm “lang thang”, giữa năm 1989, Bê Linh được mời hát Hòn Vọng Phu của Lê Thương tại Trường ĐH Tổng Hợp TP. Hồ Chí Minh, nhân một dịp lễ kỷ niệm của trường. Tháng 10-1989, nhân kỷ niệm 200 năm đại cách mạng Pháp, Bê Linh kết hợp với Ban Pháp văn Trường ĐH Tổng hợp và Viện Trao đổi Văn hóa với Pháp (IDECAF), chuẩn bị tổ chức Đêm Trùng Dương V, sẵn dịp “phục hồi” lại Ban Hợp xướng Trùng Dương. Tiếc là một ngày trước đêm diễn, đêm hội đã không được diễn ra vì lý do khách quan.

Sau hai lần tham gia vào chương trình biểu diễn theo lời mời, gồm chương trình hợp xướng Hòn vọng phu mừng Noel và Tết Nguyên đán 1992 của đạo diễn Cảnh Đôn và thực hiện video tape Ave Maria, Xin dâng lời cảm tạ của hãng phim Phương Nam năm 1996, Trùng Dương đã chính thức “tái xuất giang hồ” với tên gọi ban đầu: Ban Hợp xướng Trùng Dương.

Những đóng góp thầm lặng

Từ sau năm 1975, nét mới của Ban Hợp xướng Trùng Dương chính là những sinh hoạt xã hội. Khởi đầu là những Cây Mùa Xuân ở Lang Thang, phát quà Noel cho trẻ em ở Lang Biang và Don Bosco, hội chợ cho bạn nghèo ở trại phong Di Linh, với đồng bào K’Hor… Thời kỳ này, chính Linh mục – Nhạc sĩ Tiến Lộc là linh hồn dẫn dắt, tạo cảm hứng cùng hạnh phúc nhỏ nhoi cho từng thành viên Ban Hợp xướng, dù lội ruộng ở miền Tây hay băng ngàn tít tận Cao Nguyên.

Theo thời gian, những cố gắng và hy sinh của Trùng Dương đã chắt chiu, tập hợp lại để thực hiện những CD thánh nhạc giúp bà con giáo dân thêm lòng sốt sắng cầu nguyện. Ky ky cóp cóp thế mà thành, đến nay Ban Hợp xướng Trùng Dương đã có được bảy CD thánh nhạc, đó là Niềm vui trong Chúa, Đạo ca trong đời, Hy vọng tin yêu (hợp tác với nhóm Lâm Bích), Lòng trời (hợp tác LM Đinh Trung Nghĩa, SJ), Người đã đến (Mùa Chay và Phục sinh), Hồn Việt (10 Hành khúc tuổi trẻ), Vua bình yên (10 bài kinh điển Giáng sinh). Một CD thứ tám dự định với chủ đề Kính nhớ các thánh tử đạo Việt Nam.

Sau nhiều lần lỗi hẹn, cuối tháng 9-2007, Ban Hợp xướng Trùng Dương đã toại nguyện khi thực hiện thành công Đêm Trùng Dương V tại nhà thờ Mạc Ty Nho với chủ đề Trùng Dương và Hồ Đăng Tín, như một lời cảm ơn nhân sinh nhật ông.

Có thể nói, sau 50 năm hoạt động, tầm ảnh hưởng của Trùng Dương đã lan ra rộng khắp, không chỉ trong nước mà cả ở ngoài nước. Nhiều tác phẩm “cây nhà lá vườn” do Trùng Dương sáng tác đã được hát lên tại các cộng đoàn Công giáo người Việt ở hải ngoại. Đặc biệt, cho đến nay, ban Trùng Dương “gốc” vẫn trung thành với thể loại hợp xướng bốn bè gồm rất nhiều thể loại, từ cổ điển Tây phương, bán cổ điển, đương đại jazz, rock đến âm nhạc dân tộc Bắc – Trung – Nam.

Tôn chỉ của Trùng Dương trước sau như một: “Không đề cao cá nhân – Không tồn quỹ – Không làm tôi hai chủ”. Nhiều thành viên cốt cán được xem là linh hồn của Trùng Dương, như LM Khuất Duy Linh, LM Vũ Khởi Phụng, LM Tiến Lộc, LM Nguyễn Văn Hiền,  LM Quang Uy, LM Lê Quang Việt, LM Nguyễn Huy Lịch, Hồ Đăng Tín…

XUÂN NGHI

>> Bài 1: Ca đoàn Đắc Lộ Trẻ: Châm ngòi lửa phong trào thánh ca trẻ

> Bài 3: Ca đoàn trở thành tên bộ lễ Seraphim (opens in a new tab)”>>> Bài 3: Ca đoàn trở thành tên bộ lễ Seraphim

The post Những ca đoàn vang bóng một thời – Bài 2: Trùng Dương: Nửa thế kỷ thăng trầm appeared first on Đồng Hành.

Ông theo đạo Phật, nhưng lại sống trong một gia đình khá đặc biệt bởi vợ và hai con đều là người Công giáo. Tuy vậy, những bản thánh ca mà ông viết, lại ít chịu tác động từ “phe” có đạo trong nhà mà theo ông, phần lớn nó được nung náu từ những cảm nhận từ ơn trên.

“Vì tôi thấy Đức Mẹ”

Nhạc sĩ Hoàng Cương viết nhạc thánh ca không nhiều, nhưng trong số đó hầu hết lại viết về Đức Mẹ. Tôi hỏi tại sao, ông trả lời khá dè dặt: “Vì tôi thấy Đức Mẹ”.

Đó là câu chuyện ông được thị kiến Đức Mẹ mà ông giấu kỹ, ít khi ông kể lại cho ai vì “chưa chắc người ta tin”. Ông kể, gia đình ông gốc Huế, theo Phật giáo. Hồi đó ông đi gặp một ông thầy để khai nhỡn.

Lúc ra về thầy dặn, đêm về thấy gì thì mai đến cho thầy biết. “Tôi thấy Đức Mẹ”. Hôm sau ông gặp thầy báo kết quả, thầy phán: “Thế là đúng rồi, đó là ngày Đức Mẹ lên trời”.

Nhạc sĩ Hoàng Cương lý giải thêm: “Có lẽ vì bà nhà tôi là người Công giáo. Bà ấy vẫn thường xuyên đọc kinh, đi lễ. Có lần bị ốm, tôi lấy Kinh Thánh ra đọc nên cũng biết chút chút về đạo. Nhưng tôi cũng không nghĩ ra được khi khai nhỡn lại thấy Đức Mẹ”.

Có lẽ từ đó ông có cái duyên viết về Đức Mẹ và viết từ những cảm nhận tâm linh. Nhạc sĩ Hoàng Cương cho hay, bản Ave Maria được ông viết từ sự thôi thúc xung quanh chuyện cô con gái (Nghệ sĩ Violin Hoàng Linh Chi) làm thủ tục lấy chồng.

“Tôi viết bản canon Ave Maria bốn bè vào khoảng năm 2007, năm 2008 trình diễn tại nhà thờ Ba Chuông. Lúc mà tôi viết Ave Maria, có một cảm hứng như một lời khẩn cầu. Bản nhạc dễ hát, lời rất dễ, chỉ là gọi tên Đức Mẹ”.

Ông kể, con gái ông sống ở Tây Ban Nha và yêu một anh chàng người Tây Ban Nha, gia đình có đạo, cả nước cũng có đạo vì ở Tây Ban Nha Công giáo là quốc giáo. Ở đất nước này, góc phố nào cũng có nhà thờ.

Do vậy, nếu làm thủ tục cưới theo nhà thờ thì rất nhanh. Còn nếu đăng ký kết hôn theo dân sự thì phải xếp hàng chờ tới ba năm. Tây Ban Nha có một điểm rất đặc biệt, nếu làm các thủ tục hôn nhân trong nhà thờ thì đương nhiên nó được luật pháp công nhận. Tức là nếu làm thủ tục và lễ cưới ở nhà thờ rồi thì không phải dẫn nhau ra chính quyền để đăng ký kết hôn nữa.

Tuy nhiên, dù làm theo thủ tục nhà thờ thì vẫn không hề đơn giản với hoàn cảnh một cô gái Việt Nam như Hoàng Linh Chi. Chi đã gặp không biết bao nhiêu khó khăn khi trong sổ Gia đình, ở phần chịu phép Thêm sức lại ghi thiếu năm… Rồi thì có những văn bản bằng tiếng Tây Ban Nha cần phải dịch để công chứng, nhưng ở ngoài các dịch vụ họ không thể dịch được những từ ngữ về đạo.

May thay có một linh mục từng học ở Tây Ban Nha dịch giúp. “Ở đây có sự giúp đỡ rất nhiều từ các cha và tôi cảm nhận nếu không có sự trợ giúp từ ơn trên thì không thành”, Nhạc sĩ Hoàng Cương tâm sự.

Bản concerto viết từ cảm hứng rước kiệu Đức Mẹ

Khi sang Tây Ban Nha dự đám cưới con gái, Nhạc sĩ Hoàng Cương được chứng kiến không khí đạo hạnh của xứ sở quốc giáo. Một trong những điều ấn tượng nhất đối với ông là chứng kiến buổi rước kiệu Đức Mẹ. Tượng Đức Mẹ trên kiệu với những ngọn nến lung linh cao ngất ngây.

Những người khiêng kiệu đứng khuất trong tấm vải che kiệu. Họ bước nhẹ nhàng từng nửa bước, nửa bước một khiến chiếc kiệu di chuyển rất êm như có một bộ máy vận hành và di chuyển bằng bánh xe.

Kiệu Đức Mẹ đi đến đâu thì dân chúng đứng trên các ban công dọc theo đường phố hát vang những bản thánh ca xen lẫn tiếng chuông nhà thờ réo rắt. Đoàn kiệu cứ vậy di chuyển mấy tiếng đồng hồ mới quay trở lại sân nhà thờ.

Từ không khí đầy cảm xúc thánh thiêng đó, Nhạc sĩ Hoàng Cương đã viết bản Concerto cho Violin và Oboa tặng cho con gái và chàng rể (là nghệ sĩ kèn Oboa). Mở đầu bản nhạc là tiếng chuông nhà thờ trung tâm thành phố Cordoba.

“Ở đấy chuông nhà thờ không là chuông, mà nó là một câu guitar, cho nên tôi đưa câu nhạc của guitar đó vào mở đầu bản nhạc mô phỏng phần đầu của buổi rước kiệu Đức Mẹ. Cuối bản nhạc lại trở lại tiếng chuông đó và kết thúc trong đêm tối”, Nhạc sĩ giải thích.

Cho đến nay, bản Concerto này đã được trình diễn ở nhiều chương trình hòa nhạc và trên truyền hình. Mỗi lần xuất hiện trên truyền hình để giới thiệu về tác phẩm này, Nhạc sĩ Hoàng Cương đều giới thiệu rõ đây là tác phẩm viết về Đức Mẹ.

Viết về Chúa Giêsu nhưng lại cũng là viết về Đức Mẹ

Trong số những bản thánh ca của Nhạc sĩ Hoàng Cương có bản Đêm trong ngần đã được Đức cha Micae Hoàng Đức Oanh duyệt Imprimatur và được in trong tập Hát dâng tình Chúa (NXB Tôn giáo).

Bài này ông lấy cảm hứng từ một bức tranh Giáng sinh có hình ảnh Chúa hài đồng nằm trong máng cỏ, các Thiên thần hát ca, Đức Mẹ và thánh Giuse ngồi quanh đống lửa hồng ấm áp. Đây là một trong những bản nhạc hiếm  hoi ông viết về Chúa Giêsu, nhưng thực ra cũng lại là viết về Đức Mẹ.

Lần đầu tiên phổ biến ca khúc này, ông đưa cho nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Đầu (ông Nguyễn Đình Đầu là ông dượng của Nhạc sĩ Hoàng Cương). Nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Đầu gửi cho Báo Công giáo và Dân tộc đăng trong  số đặc biệt Giáng sinh.

Sau này Nhạc sĩ Hoàng Cương cũng đưa cho nhiều người Công giáo, trong đó có nhiều học trò ông. Thế  nhưng “không hiểu sao họ cứ né né, không sử dụng. Có lẽ vì họ ngại tôi là người ngoại đạo”, Nhạc sĩ thổ lộ.

Ông cho biết, ông có đưa cho một cậu thanh niên hàng xóm để hát chơi. Rồi anh ấy mang đến nhà thờ Vườn Chuối và ở đó nhiều năm nay vẫn hát.

LM ANRÊ ĐỖ XUÂN QUẾ, OP:
Không có quy định quyền sáng tác dành cho người trong hay ngoài Công giáo
Theo truyền thống, người sáng tác thánh ca, trước hết, là người có đức tin Công giáo và việc sáng tác là đề để ca tụng Chúa. Sau Công đồng Vaticano II, ngày càng có nhiều nhạc sĩ ngoài Công giáo viết thánh ca.
Cần phân định rõ thánh ca dùng trong phụng vụ với bài ca mang đề tài tôn giáo. Ở bài ca mang đề tài tôn giáo (đại chúng thường gọi chung là thánh ca) không có quy định quyền sáng tác dành cho người trong hay ngoài Công giáo.
Ở thánh ca dùng trong Phụng vụ cần lưu ý chỉ dùng những sáng tác mang nội dung tôn giáo được xác nhận “không có gì ngăn trở” (Nihil Obstat) và “được phép in” (Imprimatur)…
Bài Ave Maria của Hoàng Cương là một canon bốn bè tôi đã nghe Ban Hợp xướng Suối Việt trình bày trong đêm nhạc Giai Điệu Vĩnh Hằng tại nhà thờ Thánh Đa Minh Ba -Chuông và o năm 2008. Trong đó, ca từ chỉ là Ave Maria, chắc chắn là không có gì ngăn trở.

HOÀNG MẠNH HÀ

>> Thầy Đại Chủng sinh viết vọng cổ cho Lời Chúa

The post Vị nhạc sĩ ngoại đạo sáng tác thánh ca appeared first on Đồng Hành.