Mỗi lần về quê, sau giờ cử hành phụng vụ hay giờ kinh ở nhà thờ mỗi tối, xóm làng tôi lại vang lên tiếng đọc kinh nguyện ở các gia đình. Kinh nguyện trở thành một phần không thể thiếu đối với gia đình Công giáo ở các giáo phận miền Bắc mà tôi được chứng kiến.

“Em sợ nhất là đọc kinh với các cụ”

Khi còn nhỏ, chúng tôi được tham dự các lớp học kinh. Tài liệu học tập là cuốn Toàn niên kinh nguyện. Vì vậy mà lũ trẻ đồng nhi nam nữ nhiều đứa thuộc lòng các kinh chiều hôm ban sáng. Sau này, các gia đình công giáo có Kinh Thánh ở nhà nhưng cũng ít được sử dụng. Cuốn Các giờ kinh gia đình thường được lựa chọn để đọc trong giờ kinh chung hơn là đọc trực tiếp thánh kinh.

Tại cộng đồng Công giáo di cư, truyền thống đọc kinh vẫn còn được duy trì ở cả nhà thờ và nhà riêng. Tuy nhiên, mức độ và thời lượng có vẻ giảm sút. Thế hệ lớn tuổi vẫn tạo áp lực lên con trẻ thông qua giờ kinh gia đình để bảo vệ truyền thống. Vì thế, sự xung đột trong việc đọc kinh nguyện tại gia giữa các thế hệ có phần gay gắt. Một cậu bé giúp lễ phàn nàn rằng: Em sợ nhất là đọc kinh với “các cụ” ở nhà. Các cụ lôi hết ông thánh nọ, bà thánh kia ra để đọc.

Nếu coi kinh kệ là thước đo của sự sốt sắng thì ở các xứ đạo miền Nam mức độ sốt sắng có phần ít hơn. Giờ kinh gia đình nhìn chung không được duy trì đều đặn một phần cũng vì họ ít thuộc kinh hơn.

Chốn thành thị, việc đọc kinh kệ tại nhà thờ hay gia đình ít được người ta quan tâm. Ở nhà thờ, người dân thường đến nhà thờ trong các giờ lễ cố định. Thời gian thường không quá một tiếng đồng hồ đối với thánh lễ Chúa nhật.

Kinh kệ được duy trì ở mức tối thiểu và thường lồng ghép sau phần hiệp lễ. Những người trẻ thường chỉ đi lễ vào các Chúa nhật hằng tuần nên gần như họ không thuộc các kinh chiều hôm ban sáng.

Cha xứ kiêm ông từ

Ở các nước phát triển, đọc kinh là điều xa xỉ. Nhà thờ dường như chỉ là nơi dành cho người già vào mỗi cuối tuần. Hồi còn học bên Nhật, tôi chứng kiến một lần Đức Tổng Giám mục Giáo phận Tokyo đến cộng đồng người Việt dâng lễ.

Ngài tỏ vẻ rất vui vì cộng đồng này có đủ thành phần khác nhau từ già đến trẻ. Các em nhỏ chạy qua chạy lại nơi cung thánh khi đang thánh lễ. Ngài đã phải thốt lên rằng đây mới là cộng đồng nhiều sức sống và có tương lai. Ở giáo phận của ngài, giáo dân chỉ đến tham dự thánh lễ và tham gia một số sinh hoạt chung mang tính đoàn hội.

Các nhà thờ ở Mỹ, linh mục dâng lễ kiêm luôn nhiệm vụ mở và đóng cửa nhà thờ. Do vậy các ngài thường mở cửa trước 30 phút để đảm bảo các thiết bị điều hòa hoạt động trước khi giáo dân đến và đóng cửa ngay khi thánh lễ kết thúc.

Để tránh đi vào vết xe đổ của các nước phát triển thì việc giáo dục đức tin và đời sống đạo đức của người tín hữu là một nhiệm vụ nặng nề trên vai các bậc chủ chăn.

Một vài nhà thờ ở Âu-Mỹ đã không còn giáo dân tham dự ngay những dịp cuối tuần. Tôi đã từng được mời đến dự tiệc tại một nhà thờ rất đẹp và cổ kính ở ngay trung tâm thành phố Amsterdam, Hà Lan. Nhà thờ này đã được cho thuê để tổ chức các sự kiện gặp mặt mang tính trịnh trọng.

Có thể nói việc đọc kinh sách ở Việt Nam thường được coi như là thước đo của lòng mộ đạo. Rõ ràng việc đạo đức này giảm dần theo tốc độ đô thị hóa. Việc giáo dục đức tin và thực hành đức tin của người giáo hữu cần phải được định hướng mới theo tốc độ của đô thị hóa.

Việc đánh giá lòng mộ đạo cũng cần phải có cái nhìn mới. Tuy nhiên, để tránh đi vào vết xe đổ của các nước phát triển thì việc giáo dục đức tin và đời sống đạo đức của người tín hữu là một nhiệm vụ nặng nề trên vai các bậc chủ chăn.

TS PHẠM THANH DUY

>> Học giả Hoàng Xuân Việt: Quyết định bất ngờ trước ngày thụ phong linh mục

The post Kinh nguyện tỉ lệ nghịch với đô thị hóa appeared first on Đồng Hành.

Nói như thế, khác nào bảo kinh vãn chỉ là chuyện tầm thường, vẽ vời của những người bình dân ít học, ăn không ngồi rồi.

Phai nhạt dần việc đọc kinh

Đặc biệt, những năm gần đây, việc đọc kinh chung trong nhà thờ đã và đang trên đà giản lược hóa, phai nhạt dần, nếu không muốn nói là bị xóa sổ!

Thậm chí, khi đến nhà thờ, đã có khá nhiều người cảm thấy bị hụt hẫng, trống rỗng, ngồi trơ như thổ địa. Hệt như những ông đầu rau hoặc kiềng ba chân bên cạnh những bếp gas, bếp điện ở thời buổi công nghiệp hóa này.

Có lẽ, trong phút chốc, người ta đã quên bẵng đi cả một quá trình đầy gian nan của các thế hệ tiền bối khi chuyển dịch từ Sách Kinh hằng ngày bằng tiếng Latin (Exercitum Quotidianum) để có được những bộ Thánh giáo kinh nguyện, Toàn niên, Kinh nguyện và Mục lục, Nhựt khóa...

Những quyển sách này đã theo ta đi suốt cuộc đời người tín hữu. Nào, mảng kinh vãn chiều hôm ban sáng ngày thường, kinh nghĩa đức tin các Chúa nhật, lễ trọng. Nào mảng ngắm lễ Misa, ngắm Rosa, ngắm bảy sự đau đớn Đức Bà, Ngắm 15 sự thương khó, ngắm lễ đèn, viếng đàng thánh giá, dâng hoa, dâng hạt, than thánh giá, than mồ…

Đọc và phân tích kỹ từng câu chữ, từng đoạn mạch, từng chương hồi và gẫm suy từng kiểu cách biểu đạt mới cảm nhận được sự thông tuệ về tín lý, thần học… của cha ông ta trong quá trình hội nhập.

Tất cả được biên tập có bài bản, sắp xếp theo lịch phụng vụ và mùa vụ, hợp với tâm thức sùng mộ của người Việt mình, một dân tộc vốn trân trọng lễ nghĩa đạo hạnh, lại ưa hát xướng ca ngâm, lễ hội.

Đành rằng kinh kệ, ca vãn ấy, đến nay chỉ còn là một di sản đức tin – văn hóa, chỉ dừng lại ở trong cái phạm trù “lòng đạo đức dân gian” của người Công giáo Việt Nam.

Đành rằng đấy chỉ là một số vận dụng sáng tạo hoặc mô phỏng đáp ứng nhu cầu trong một thời điểm nhất định, cần phải được chắt lọc và cập nhật hóa sao cho phù hợp với sự đổi mới về phụng vụ của Giáo hội, đồng thời theo kịp bước đi chuyển động và tiếp biến trong đời sống ngôn ngữ của dân tộc.

Nghệ thuật chuyển tải tài hoa của cha ông ta

Nhưng dù sao, ở một góc độ nào đó, chúng vẫn tồn tại khách quan như một đối tượng nghiên cứu về mặt giáo dục đức tin cũng như hội nhập văn hóa.

Bởi vì, có đọc và phân tích kỹ từng câu chữ, từng đoạn mạch, từng chương hồi và gẫm suy từng kiểu cách biểu đạt, diễn tả, từng dụng ý thác ngụ của mảng kinh văn, mới cảm nhận được sự thông tuệ về tín lý, thần học, mới khẩu phục tâm phục sự tài hoa thần tình về nghệ thuật chuyển tải của cha ông ta trong quá trình hội nhập để chu ển dịch, sáng tác hoặc biên soạn.

Một trong những giá trị không thể phủ nhận được đó là tập thể tác giả ấy đã làm được cái công việc to lớn của một Ban Tu Thư, một phần vụ không thể thiếu của Ủy ban Phụng tự. Họ đã dụng công “thi ca hóa”, đã chuyển thể bằng cách “diễn ca” gần như toàn bộ kinh kệ sang hệ thống văn vần, đưa chúng vào khuôn khổ mẹo luật, niêm vần và cấu trúc của văn chương thi phú Việt Nam.

Một tổng hợp thể loại, từ tứ tự, ngũ ngôn, cổ phong, Đường luật, Đường phú, văn sách, kinh nghĩa cho đến các thể loại thuần túy Việt Nam như lục bát, song thất lục bát, phức hợp, hát nói… Rất dễ đọc, dễ nhớ, dễ thuộc, như thói thường hay đối đáp, ví von có vần điệu của người mình.

Nói một cách khác, kinh đã hóa ra thơ và thơ đã chuyên chở kinh. Cả hai chắp cánh cho nhau, rước lòng trí người ta bay bổng lên cõi thánh thiêng. Để lặng thinh, chiêm niệm hoặc mở lời ca vãn nguyện cầu.

Đó là cái vốn sống có thật, vẫn ngồn ngộn, tiềm tàng trong từng trang sách, trong tầng bậc ký ức và cả trong máu thịt, hồn vía của người Việt Nam con Chúa hàng mấy trăm năm qua.

Như vậy, chẳng hóa ra là người Công giáo Việt Nam mình đã sớm hạnh ngộ, đã đồng cảm với thánh Tiến sĩ Âu Tinh khi Ngài viết “Oremus cantando et Orando cantemus” sao?

LÊ ĐÌNH BẢNG

> Những Mùa Thương Khó… khó quên

The post Bồi hồi đọc kinh vãn Mùa Chay appeared first on Đồng Hành.

Âm nhạc có ảnh hưởng mạnh mẽ đến trải nghiệm của con người về thiên nhiên, tâm linh và cuộc sống. Vì vậy, âm nhạc đóng vai trò quan trọng trong việc thờ phượng ở các cộng đồng dân Chúa. Đó như là một cách để đến gần Thiên Chúa và diễn tả niềm vui vì sự hiện diện của Người.

Nhận thức của Giáo hội về vai trò của thánh nhạc đã tiến những bước khá xa. Đức Giáo hoàng Pi-ô X từng gọi thánh nhạc là “nữ tỳ”. Đến Công đồng Vaticano II thì gọi thánh nhạc là “thành phần không thể thiếu” của phụng vụ.

Trong Cựu ước

Khi lên ngôi, vua Đa-vít vẫn tham gia, thậm chí tổ chức, hướng dẫn chi tiết cho nhóm các thầy Lê-vi cách dùng âm nhạc để ngợi ca Thiên Chúa.

Trong thời kỳ dân Do Thái rời khỏi đất Ai Cập, nữ tiên tri Mi-ri-am, chị của ông Mô-sê, đã cầm trống con dẫn đầu đoàn phụ nữ vừa múa vừa hát. Họ xướng lên bài hát Xuất hành nổi tiếng do ông Mô-sê sáng tác để ca tụng chiến công của Thiên Chúa trước dân Ai Cập.

Sách tiên tri Gio-suê, đoạn 6, từ câu 1 đến 21, ghi lại trận chiến phá hủy thành Giê-ri-cô với đầy dấu ấn của thanh nhạc lẫn khí nhạc: Tường thành sụp đổ trong tiếng reo hò của quân dân Do Thái sau bảy ngày rước Hòm Bia Giao Ước đi vòng quanh thành, vừa đi vừa thổi kèn và hát.

Khi thay mặt Thiên Chúa tấn phong cho ông Sa-un, tiên tri Sa-mu-en báo trước ông sẽ gặp một đoàn ngôn sứ đang nói tiên tri với phần đệm của đàn, sáo và trống. Tiên tri I-sai-a đã sáng tác nhiều bài hát ca ngợi Thiên Chúa, trong đó có bài thánh thi tạ ơn nổi tiếng (Is. 26, 1–6). Lời giảng của tiên tri Ê-zê-ki-en được xem là rất có hiệu quả bởi ông có một “giọng hát đẹp với phần tự đệm nhạc hay”.

Nổi tiếng nhất trong các “tiên tri nhạc sĩ” có lẽ là vua Đa-vít. Ông không chỉ là một chiến binh giỏi mà còn là một nhạc sĩ có tài. Người đã dành cho âm nhạc một chỗ đặc biệt trong việc phụng thờ Thiên Chúa.

Khi lên ngôi, vua Đa-vít vẫn tham gia, thậm chí tổ chức, hướng dẫn chi tiết cho nhóm các thầy Lê-vi cách dùng âm nhạc để ngợi ca Thiên Chúa. Vua còn chỉ định ông A-xáp chịu trách nhiệm chính về thánh nhạc phụng vụ và phân công cho các thành viên khác. Ông còn được coi là tác giả của bộ Thánh vịnh gồm 150 bài.

Trong Tân ước

Trong giai đoạn đầu của Tân ước, phụng vụ Ki-tô giáo dùng lại những hình thức, đặc điểm âm nhạc đã có từ nhiều đời trước trong phụng vụ Do Thái giáo.

Câu chuyện Kinh thánh bắt đầu với một bài tụng ca (hymn) của các thần sứ trong ngày Đức Ki-tô giáng sinh: “Vinh danh Thiên Chúa trên trời cao”. Sau đó là các bài thánh ca có hình thức gần giống Thánh vịnh, gồm: bài ca vịnh Ngợi khen (Magni cat) của Đức Mẹ, bài ca Chúc phúc (Benedictus) của ông Zacaria, bài ca An bình ra đi (Nunc dimittis) của ông già Si-mê-ôn.

Tin mừng Mát-thêu ghi lại việc Chúa Giê-su cùng các môn đệ hát thánh vịnh sau bữa tiệc ly, trước khi lên núi Cây Dầu. Có lẽ đó là bài ca Tạ ơn (Thánh vịnh 113 – 118) mà theo truyền thống, người Do Thái hay hát vào cuối bữa ăn trong lễ Vượt qua.

Trong thời kỳ dân Do Thái rời khỏi đất Ai Cập, nữ tiên tri Mi- ri-am, chị của ông Mô-sê, đã cầm trống con dẫn đầu đoàn phụ nữ vừa múa vừa hát.

Bài vinh tụng ca (hymn) Hosanna mà đám đông hò reo đón mừng Chúa Giê-su cưỡi lừa vào thành Giê-ru-sa-lem đã trở thành một phần của cử hành phụng vụ Thánh thể trong lịch sử Ki-tô giáo.

Sách Công vụ Tông đồ kể lại việc hai ông Phao-lô và Xi-la hát thánh vịnh trong tù ở Phi-lip-pi. Ngay lúc đó một trận động đất diễn ra là bứt tung xiềng xích. Trong lúc rao giảng, Thánh Phao-lô khuyến khích giáo dân thành Ê-phê-xô và Cô-lô-xê hãy dùng thánh vịnh, thánh thi và thánh ca do Thần khí linh ứng để ca ngợi Thiên Chúa.

Nhiều đoạn trong các thư của Thánh Phao-lô được trích từ các bài vinh tụng ca của các Ki-tô hữu thời kỳ sơ khai dùng để ca tụng Đức Ki-tô, như các đoạn: Thư gửi các tín hữu Phi-líp- phê đoạn 2, câu 6–11; Thư gửi các tín hữu Cô-lô-xê đoạn 1, câu 15-20 và Thư thứ nhất gửi Ti-mô-thê đoạn 3, câu 16.

Diễn cảm âm nhạc của việc thờ phượng Ki-tô giáo đạt đến đỉnh cao ở Tân ước với các bài hymn trong sách Khải huyền của thánh Gio-an. Các bài vinh tụng ca này ca ngợi Đấng Tạo hóa nêu cao giá trị của Con Chiên, tán dương Cha và Con, ca tụng chiến thắng của Thiên Chúa trước kẻ thù của dân Người và công bố công lý của Người.

Tuy Tân ước không cung cấp đủ chi tiết để tái tạo chính xác các nội dung âm nhạc đã được sử dụng trong việc thờ phượng tại các cộng đoàn Ki-tô hữu ở những ngày đầu, thế nhưng có nhiều chứng cứ cho thấy âm nhạc đóng vai trò trọng yếu trong phụng vụ của cộng đoàn Ki- tô hữu đang dần phát triển.

Vì âm nhạc là một phần quan trọng cho cuộc sống, nên không có gì ngạc nhiên khi Kinh thánh đã nói nhiều về âm nhạc. Chính cuốn sách dài nhất trong Kinh thánh là một tuyển tập các bài ca:Thánhvịnh.

The post Kinh thánh nói gì về âm nhạc? appeared first on Đồng Hành.