Trong một bài viết về Linh mục nhạc sư Tiến Dũng, cha An-rê Đỗ Xuân Quế có thổ lộ về liên hệ thân tình giữa hai người bạn: “… Tuy cùng ở Sài Gòn, nhưng thỉnh thoảng mới gặp nhau vì công việc khác nhau: Ông làm nhạc, tôi làm báo”. Có lẽ hoạt động báo chí mà Ngài tâm huyết nhất trong những năm tháng cuối đời là cộng tác với Tạp chí Đồng Hành không chỉ với nhiều bài viết giá trị mà còn với tư cách linh mục cố vấn.

“Một thời Đồng Hành đáng ghi nhớ”

Gần 6 tháng trước, tôi bất ngờ nhận được email của Linh mục An-rê Đỗ Xuân Quế sau một thời gian dài. Nội dung lại càng bất ngờ. Tiêu đề của email là “Nhờ việc”, nhưng cha chỉ hỏi tôi thông tin về một bài thánh ca của Nhạc sư Tiến Dũng. Tình bạn giữa hai người từ 1960 và là đồng tác giả của bài thánh ca nổi tiếng: Thân phận lưu đày.

Cha chỉ còn nhớ vài chi tiết ca từ chứ quên tựa bài. Sau khi nhận được bài Dưới chân Chúa do tôi gửi, cha hồi âm: “Tôi rất vui mừng và cám ơn anh đã gửi cho bài hát của Cha Tiến Dũng. Mấy dòng chữ của anh gợi lại cả một thời Đồng Hành đáng ghi nhớ. Cha Nam Phong Dòng Chúa Cứu Thế vừa yêu cầu tôi cho cha sử dụng một bài của tôi trên báo Đồng Hành để in trong tập Cứ Làm Đi của cha ấy…”.

Tôi viết bài này vào lúc 8 giờ 30 ngày 26-8 ở một nơi xa Sài Gòn nên không thể nào có mặt trong thánh lễ an táng đang diễn ra tại thánh đường giáo xứ Mai Khôi (Tú Xương) để chào từ biệt Cha. Đối với tôi, Cha không chỉ là một nhà báo Công giáo mà còn là một người dấn thân, đóng góp nhiều cho công cuộc chấn hưng Thánh nhạc Việt Nam.

Dấn thân cho việc duy trì vẻ đẹp thật sự cho Thánh nhạc Việt Nam

Nhiều người đã đề cập đến và ghi nhớ công lao lớn của cha Quế cho Giờ Kinh – Phụng vụ Việt Nam. Riêng với tôi, cha là một trong những nhạc sĩ đầu tiên, dấn thân cho việc duy trì vẻ đẹp thật sự cho Thánh nhạc Việt Nam. Nhớ lại vào cuối thập niên 1980, khi còn tồn tại nhiều khó khăn khách quan, cha Quế là người đứng đầu và luôn có mặt trong những buổi làm việc của Ban Thánh nhạc Tổng Giáo phận Sài Gòn. Khi ấy, Ban Thánh nhạc mới chỉ là một nhóm nhỏ các nhạc sĩ được quy tụ khiêm tốn tại tư gia của ông bà cố Cha Yuse Tiến Lộc.

Tôi may mắn là một thành viên từ đó và được tham gia, chứng kiến những nỗ lực của cha cũng như các thành viên trong buổi đầu gầy dựng lại hoạt động của Ban Thánh nhạc bị gián đoạn từ sau năm 1975. Khi đó, tôi mới được biết cha có nhiều bài thơ hay, sâu sắc được nhiều nhạc sĩ Công giáo “khó tính” phổ nhạc. Từ bài thơ Thân phận lưu đày mà cha gửi từ Lyon (Pháp) sang Roma cho cha Tiến Dũng phổ (được in trong tập Suối Nhạc, ấn hành tại Roma) đến bài thơ cuối đời, Thu lều do Nhạc sĩ Hải Triều dệt nhạc.

Nếu cho rằng ca từ là một nửa cuộc đời của ca khúc thì phải nhìn nhận Cha Quế không những làm báo mà còn là một nhạc sĩ sáng tác thánh nhạc đúng nghĩa. Hơn thế nữa, ngay từ những ngày đầu hoạt động lại của Ban Thánh nhạc, cha không ngừng có nhiều bài viết, những buổi thuyết trình giá trị để trình bày, giải thích thánh nhạc cho mọi người cũng như kêu gọi những người có trách nhiệm làm tốt hơn cho “Phụng vụ ca hát trong thánh lễ”.

Ở một bài viết, Cha đã mạnh dạn nêu ra thực trạng thánh nhạc đang được dùng trong phụng vụ tại Việt Nam để kêu gọi tha thiết: “Các nhà thờ của chúng ta có vui vẻ, sầm uất, ở bên ngoài thật nhưng về thực chất bên trong có những điều cần phải suy nghĩ lại”. Cha đã kiên trì làm công việc của một nhạc sĩ phê bình (hay một nhà âm nhạc học) thánh nhạc.

Cách đây 27 năm, trong những tuần đầu từ Đức trở về Việt Nam, tôi đã đến gặp cha Quế trong một căn phòng nhỏ tại Tòa Giám mục Tổng Giáo phận Sài Gòn để trình diện và tham gia lại các hoạt động thánh nhạc trước đây với cha. Sau buổi họp thường kỳ của Ban Thánh nhạc, trong câu chuyện riêng với tôi về đường hướng phát triển tương lai cho Ban Thánh nhạc, cha Quế đã nhẹ nhàng nói với tôi: “Giá mà Ban Thánh nhạc của mình có người trong Nhạc viện như Cha Tiến Dũng trước đây… Có vậy, hai bên mới hiểu được nhau hơn” (Cha Tiến Dũng đã giảng dạy tại Nhạc viện TP.HCM trong gần 20 năm trước khi về hưu vào 1995).

Chia tay cha Quế, tôi ra về trong suy nghĩ “Tại sao không?”. Đó chính là một trong những động lực để tôi quyết định tham gia vào âm nhạc thế tục kinh viện từ đó đến nay. Nếu cha Tiến Dũng đã là người thầy, truyền cảm hứng cho tôi dấn thân với thánh nhạc thì cha Đỗ Xuân Quế là người đã cho hoạt động thánh nhạc của tôi có định hướng và nhiệm vụ đúng. Tôi hết lòng biết ơn và luôn thấy các ngài vẫn đồng hành với tôi.

The post LM An-rê Đỗ Xuân Quế, OP: Người miệt mài chấn hưng Thánh nhạc appeared first on Đồng Hành.

Cách đây gần hai năm, vào chiều ngày 10 tháng 7 năm 2023, tôi có cơ hội lần đầu tiên đến Giáo xứ Đức Hòa thuộc tỉnh Long An, Giáo phận Mỹ Tho. Tôi đến để dâng thánh lễ tạ ơn với giáo dân ở đây mừng 50 năm linh mục của cha Phê-rô Kim Long.

Mừng kim khánh, làm phép… kim tĩnh

Đức Hòa trước đây là một giáo xứ nghèo và nhỏ, chỉ có chừng 500 giáo dân. Cha Kim Long cho biết mục đích của cha đến sống ở nơi này là để có cơ hội vừa giúp mục vụ vừa có nhiều giờ để viết thánh ca. Có lẽ thời gian 21 năm làm cha xứ ở đây, cha Kim Long đã có nhiều cảm hứng để viết ra những sáng tác giá trị, đóng góp hữu hiệu cho thánh nhạc Việt nam.

Tưởng cũng nên biết, cho đến lúc này cha đã viết trên sáu ngàn bài thánh ca. Nhiều bài mới cha viết sau này, cha cho in ra từng tập, mỗi tập có trên dưới ba trăm bài với tên gọi Niệm suy lời Chúa. Đây là những bài thánh ca ngắn hầu hết chỉ trong một trang, cha lấy cảm hứng từ lời Chúa, hoặc từ một ý tưởng đạo đức của các thánh hay từ phụng vụ…

Tôi được cha gởi tặng từ cuốn một đến cuốn thứ tám. Được biết cha Kim Long tự viết các bài thánh ca này trên máy vi tính. Ngài thường nói với tôi: “Mình còn có thể làm gì được cho Chúa và Giáo hội thì cứ làm”.

Điều gây ấn tượng vào ngày hôm ấy, đó là cha Kim Long cùng một số người thân trong gia đình và thân hữu từ một vài nơi khác cũng có mặt để làm phép… kim tĩnh, chỗ mà cha chọn làm nơi an nghỉ của mình sau một ngày nào đó “Khi Chúa thương gọi con về”.

Đây quả là tấm gương cho mọi người về đức tin của cha Phê-rô Kim Long. Ngài xác tín vào sự an bài của Chúa, dù sống dù chết, ta luôn ở trong bàn tay “quyền năng và yêu thương của Chúa”.

Hôm ấy, cha Kim Long nói vui thôi, nhưng chắc là đúng như vậy: “Chưa có ai, ngay cả các thánh, làm phép cho chính ngôi mộ hay kim tĩnh của mình, trừ Kim Long: Mừng kim khánh linh mục xong thì đích thân làm phép kim tĩnh và để lại đấy, chờ lệnh của Chúa”.

Mọi người có mặt hôm ấy tin rằng Chúa sẽ thực hiện điều cha Kim Long ước nguyện, qua một tâm tình ngài đã sáng tác và rất thích hát đi hát lại. Cha thường tha thiết cất lên trong các dịp lễ đó đây để nói với Chúa: “Ở lại với con, ở lại với con. Đừng về nữa!”.

Không muốn “nhiễm mùi đời” vào thánh ca

Tưởng cũng nên biết, như cha Kim Long cho biết, từ năm 1957, cha đã viết thánh ca và bài thánh ca đầu tiên ngài viết là bài Con hân hoan bước lên bàn thờ Chúa. Những bài thánh ca của cha Kim Long ngay từ đầu được phổ biến trong tuyển tập với tên là Ca lên đi.

Những tác phẩm này cho đến nay vẫn được các nhà thờ khắp nơi vang lên để cầu nguyện với rất nhiều chủ đề, như: Ca tụng Chúa, Ngợi ca tình yêu, Mùa vọng và Giáng sinh, Mùa chay và Phục sinh, Thiên chức linh mục, Thánh lễ, Thánh Thể, Thánh Tâm, Chúa Thánh Thần, Đức Mẹ, Chư thánh, các Bí tích, Cầu hồn, Sám hối…

Với chủ đề Ca lên đi, cha Kim Long viết mười một bài. Ngài cũng viết nhiều bộ lễ có tên là Ca lên đi. Sau 1975, cha đã cho phát hành khá nhiều tuyển tập Ca lên đi. Trong đó có những ca khúc bình dân và cả những bài hợp xướng.

Vào dịp kỷ niệm kim khánh linh mục 1968-2018, ngoài một trăm bài Ngợi ca tình yêu, cha cũng cho phát hành tuyển tập Ca lên đi với một ngàn bài thánh ca cũ và mới của ngài.

Hầu như mọi giáo dân, đều hát thuộc lòng bài Linh hồn tôi tung hô Chúa. Không chỉ một hay hai, mà nhiều bài cha Kim Long lấy cảm hứng từ lời kinh Magificat của Đức Mẹ.

Từ ngàn xưa cha đã yêu con là bài được hát rất nhiều vào dịp lễ truyền chức linh mục. Mỗi khi có lễ an táng hay lễ giỗ, thường nơi đâu cũng cầu nguyện với bài: Từ vực sâu u tối, Trong gian truân tôi đã kêu cầu, Từ chốn luyện hình, Maria Mẹ ơi…

Bài thánh ca nổi tiếng và bất hủ mà không chỉ người Công giáo, mà cả người không theo đạo Chúa cũng biết đến, đó là bài Kinh Hòa bình. Cha Kim Long cho tôi biết, ngài không muốn để “nhiễm mùi đời” vào những tâm tình của cha nơi những bài thánh ca, nên cha không viết một bản nhạc đời nào cả. Tuy nhiên, với tính nghệ sĩ, nên có những lần trong bữa ăn, cha hay hát vui: “Rượu một bên và bia một bên…”.

Cha vẫn sống mãi trong tâm tình cầu nguyện

Có Chúa luôn ở với ngài, nên nhiều người và chính cha Kim Long tưởng rằng ngài đã có Ngày về với Chúa, nhất là ngay từ năm 1994, nghĩa là hơn ba mươi năm qua, khi ngài phát hiện bệnh ung thư cấp tính. Thế nhưng Chúa muốn cha vẫn tiếp tục còn ở lại giữa cuộc đời, mang niềm vui sống cho nhiều người.

Ai cũng nhận thấy, nhất là vào những năm gần đây, ngài không chỉ đi lại rất khó khăn, mà tỏ ra trên gương mặt những cơn đau về xương khớp. Tôi hay nghe cha nói với nụ cười trên môi: “Tốt thôi! Có dịp để đền tội, hay để thông phần với sự thương khó của Chúa”. Cho đến trưa ngày 17 tháng 6, thông tin cha qua đời được mau chóng loan đi khắp nơi.

Tạ ơn lòng thương xót của Thiên Chúa đã đưa cha Kim Long vào cuộc đời và được sống trên trần gian 84 năm với rất nhiều đóng góp cho nền thánh nhạc Việt Nam. Dù không còn gặp lại cha ở trên cõi tạm này, nhưng chúng ta tin chắc rắng cha vẫn sống mãi nơi những tâm tình cầu nguyện của rất nhiều người tín hữu Công giáo bằng những bài thánh ca mà cha đã để lại.

Tôi có vinh dự là mỗi lần gặp và ngồi với cha, cha cũng thường nhắc đến tâm tình trong một bài thánh ca của tôi: “Cho con sinh ra trong ngàn người, rồi cha khẽ gọi con đi. Cha biết con yếu đuối, xin cho con niềm phó thác và lòng trông cậy”.

Bằng chính tâm tình của cha Kim Long trong một bài Thánh ca của cha, chúng ta cùng với cha cảm mến:

Một triều hồng ân chan chứa

Chúa nhuần thấm cả đời con

Từ trong lòng thân mẫu

Chúa nắn con nên hình nên dạng

Âu yếm dẫn con vào đời…

Chúa không chỉ dẫn cha Kim long vào đời và mời gọi cha nhập Dân Thánh Chúa, mà Chúa thương, khẽ gọi cha về với Người, cho cha được nhập đoàn với những người công chính ở trên Nước Trời. Xin phó thác cha cố Nhạc sĩ Kim Long cho lòng Chúa xót thương. Amen

The post Cha KIM LONG làm phép KIM TĨNH cho chính mình appeared first on Đồng Hành.

Bài thánh ca Con hân hoan (bước lên bàn thờ Chúa) xuất hiện trong danh mục thánh nhạc Việt Nam vào đúng năm tôi chào đời (1957). Lúc đó, chủng sinh Kim Long chưa được ai dạy phải viết thánh ca như thế nào mà chỉ có một may mắn được sống gần người thầy luôn sẵn sàng giúp đỡ, khuyến khích là Linh mục – Nhạc sĩ Ngô Duy Linh. Khi tôi viết những dòng này, bài thánh ca ấy vẫn còn nguyên nét hân hoan của giữa thế kỷ trước.

Tác giả, Linh mục – Nhạc sĩ Kim Long là một trong những cây đại thụ của nền thánh nhạc Việt Nam bên cạnh các cố Linh mục – Nhạc sĩ Tiến Dũng, Hoàng Kim và Đức Giám mục Nguyễn Văn Hòa.

Những bước khởi đầu đến với bình ca và thánh nhạc

Mới 8 tuổi, cậu bé Kim Long đã tham gia ca đoàn nơi mình sinh ra, Giáo xứ Bách Tính, Giáo phận Bùi Chu. Khi ấy cậu hát lễ chỉ bằng tiếng Latin. Hát thuộc lòng tuy không hiểu nhưng những bài bình ca đầu tiên đó đã ảnh hưởng rất nhiều đến tâm thức và ý hướng dấn thân cho thánh ca mà cha Kim Long luôn quý trọng và theo đuổi.

Năm 10 tuổi, cậu Kim Long vào Trường Thử và lớn lên trong tâm tình nơi những bài thánh ca đầu tiên của Nhạc đoàn Lê Bảo Tịnh, Nhạc đoàn Sao Mai, trong đó có bài thánh ca Con sẽ bước lên bàn thờ (lời: Hoàng Ngô – nhạc: Hoàng Phúc).

Vào thời đó, linh mục thường đọc Thánh vịnh trước khi bước lên bàn thờ. Cậu Kim Long thấm đẫm niềm hân hoan từ bài thánh ca này cũng như một số bài tương tự của vài tác giả khác (như Tiến Dũng, Huyền Linh, Hương Phong, Liên Thắng…) với mơ ước sớm đến ngày mình cũng được bước lên bàn thờ. Trong tâm tình này, với nguyện vọng tha thiết nhất của một người đi tu làm linh mục, giai điệu của bài thánh ca Con hân hoan đã bật lên một cách tự nhiên:

Con hân hoan bước lên bàn thờ Chúa,
Chúa là hoan lạc tuổi xuân xanh con.
Con nâng muôn phím tơ ngợi khen Chúa,
tiếng lòng rung nhịp với muôn tâm hồn.

Bài thánh ca này là bước khởi đầu cho “tiếng lòng” của một linh mục – nhạc sĩ mang đầy tâm huyết với thánh ca.

Khi lên đại chủng viện, vào năm 1960 Con hân hoan được ra mắt trong tập bài hát mang tựa đề Suối thiêng (tập 6 của loạt sách bài hát thánh ca Minh nhạc do Đa Minh Thiện Bản phát hành). Cũng trong năm này, bài thánh ca Kinh hòa bình bất hủ đã được khai sinh. Và ngay năm sau, tập thánh ca Ca lên đi đầu tiên (đến nay có 25 tập) ra đời, do Nhà in Nguyễn Bá Tòng thực hiện.

Trong những bước đi ban sơ này, thầy Kim Long còn may mắn khi có được sự đồng cảm, khích lệ của hai người vừa là đàn anh, vừa là thầy mới du học về, đó là Nhạc sĩ Hải Linh và Linh mục Ngô Duy Linh. Tuy nhiên, lúc này việc tu học là quan trọng và thầy Kim Long phải cố gắng dung hòa giữa thánh nhạc với chương trình huấn luyện tại chủng viện.

Mỗi cây đại thụ sáng tác theo mỗi hướng

Sau khi đạt được nguyện vọng tha thiết nhất đời mình là lãnh nhận tác vụ linh mục vào ngày 14 tháng 5 năm 1968, cha Kim Long được cử đi du học tại Giáo hoàng Học viện về Thánh nhạc ở Roma.

“Tôi chọn chuyên ngành Bình ca (và dĩ nhiên còn phải học những môn khác nữa như hòa âm, đối âm, hay là tẩu khúc…) vì nghĩ rằng bình ca thuộc về phụng vụ, có những giá trị đặc biệt đem lại ánh sáng cho việc sáng tác thánh ca của mọi thời đại”, ngài đã chia sẻ như vậy.

Nhiều người cho rằng linh mục trẻ Kim Long đã chọn sai hướng vì từ năm 1965 Công đồng Vaticano II đã khuyến khích việc sử dụng tiếng bản xứ trong phụng vụ. Trong khi đó, bình ca không thể rời khỏi tiếng Latin. Tuy học và tốt nghiệp về bình ca ở bậc Magistero (tương đương với tiến sĩ) nhưng nhạc sĩ Kim Long không bao giờ có ý định sáng tác một bài bình ca nào cả. Ngài chủ trương học lấy tinh thần bình ca như một ngôn ngữ diễn đạt bản văn phụng vụ tiếng Việt chứ không “Việt hóa bình ca” bằng cách dịch ra từ lời ca Latin của các ca khúc Gregoriano như có người đã định hướng sai lầm.

Nếu khi còn bé, vẫn hát được tiếng Latin dù không hiểu thì giờ đây, ngài hiểu hơn ai hết tư tưởng của Đức Giáo hoàng Pi-ô XII rằng, khi được hát lên, nhạc bình ca như một bản dịch giúp chúng ta hiểu được bản văn hơn. Từ đó, Linh mục – Nhạc sĩ Kim Long đã tìm ra một hướng đi rõ rệt cho con đường sáng tác thánh ca của mình: Khảo sát cách hình thành và gắn bó giữa lời và nhạc trong bình ca để tìm cách tốt nhất dùng âm nhạc chuyển đạt ca từ tiếng Việt trong các bài thánh ca. Ngài chọn hướng đi riêng cho mình: Viết thánh ca, nghĩa là nhạc có lời và trong phụng vụ thì lời quan trọng hơn, còn âm nhạc chỉ là phương tiện chắp cánh.

Dù cách biệt tuổi tác, bốn đại thụ của thánh nhạc Việt Nam trên đây vẫn như những đồng nghiệp thân thiết với nhau. Tuy mỗi người có hướng đi riêng nhưng đều chung một mối quan tâm là thánh nhạc Việt Nam như Linh mục – Nhạc sĩ Tiến Dũng đã từng chia sẻ với tác giả của Kinh hòa bình: “Ông Kim Long ơi, tôi với ông tuy có nhiều khác biệt… nhưng phải dẹp đi tất cả để lo cho thánh nhạc Việt Nam”.

Tuy tốt nghiệp về bình ca ở bậc Magistero (tương đương tiến sĩ) nhưng cha Kim Long không bao giờ có ý định sáng tác một bài bình ca nào cả.

Có người thắc mắc, có chăng sự “phân công nội bộ” hay sự thỏa thuận giữa các nhạc sĩ ấy. Thắc mắc ấy cũng dễ hiểu vì từ năm 1992, khi Ủy ban Thánh nhạc Việt Nam được hình thành, trong cương vị Tổng Thư ký, hằng tháng cha Kim Long luôn đến bàn thảo với vị Phó ban là cha Tiến Dũng (Trưởng ban là Đức Giám mục Phao-lô Nguyễn Văn Hòa). Nhưng cha Kim Long cho biết: “Không hề có ‘phân công nội bộ’. Mỗi người một cảm nghiệm, mình cảm nghiệm thế nào thì làm theo cách đó như người nghệ sĩ, không nên gò bó trong một khuôn khổ nào. Phần tôi chọn bình ca để học hồi còn ở Roma, nhưng lại chọn dấn thân cho thánh ca”.

“Chúa chọn con chứ con chẳng có gì”

Trong đêm thánh nhạc mừng kim khánh linh mục của mình tại Trung tâm Mục vụ Sài Gòn trong tháng 4-2018, cha Kim Long đã chia sẻ: “… 50 năm nay tôi luôn suy niệm: “Không phải con chọn Thầy mà chính Thầy đã chọn con”. Chúa chọn con chứ con chẳng có gì cả. Ngay trong gia đình con không ai biết hát. Mẹ con thậm chí còn không biết đọc. Thế mà Chúa đã cho con một chút khả năng để phục vụ…”.

Với tâm tình đó, cha Kim Long muốn trao lại cho các thế hệ nhạc sĩ hai chìa khóa để phục vụ thánh nhạc hiệu quả: Năng khiếu và kỹ thuật.

Năng khiếu là khả năng Chúa ban cho, người năm nén, kẻ một nén. Nhưng có năng khiếu không chưa đủ, Chúa muốn chúng ta phải góp phần của mình vào để sinh lợi từ nén bạc Người trao. Phần đóng góp đó chính là việc học hỏi, trau dồi kỹ thuật để phát triển năng khiếu thêm cho tốt và đúng hướng hơn. Nhiều tác giả viết được vài bài may mắn được nhiều người biết và dùng đến thì dễ ngại học hỏi thêm và tự bằng lòng với kết quả trước mắt. Chân trời âm nhạc vô biên, không nên tự mãn với những thành công nhỏ bé.

Vào ngày 24-6-2006, trước các thử nghiệm những cách thức mới để thu hút nhiều người đến với thánh lễ, khi thấy người ta sử dụng guitar và tambourines trong thánh lễ, nguyên Giáo hoàng Benedict XVI đã nói: “Có thể hiện đại hóa thánh nhạc nhưng không nên đi ngoài truyền thống của ca khúc Gregorian và thánh nhạc hợp xướng đa âm”. Linh mục – Nhạc sĩ Kim Long đã và vẫn đi với ơn Chúa trên con đường xuất phát từ bình ca.

The post Linh mục – Nhạc sĩ Kim Long: Học bình ca, cả đời viết thánh ca appeared first on Đồng Hành.

NGUYỄN ĐĂNG HƯNG

Tin vui đã đến hôm qua, ngày 18/11/2023. BIỂU TƯỢNG TRI ÂN chiều cao 3 m, bề ngang 1 m 65, đúc thủ công bằng đồng, phát xuất từ ý tưởng ban đầu của ban Chủ trương Quỹ Tôn Vinh tiếng Việt và Chữ Quốc Ngữ và được Công ty Huy Anh ở Tam Kỳ thực hiện thiết kế thi công đã đến cảng PORTO LEIXOẼS. Các thủ tục hải quan khá phức tạp do Ủy Ban hành chính thành phố GUARDA đứng ra chịu trách nhiệm đã được chấp nhận.

Biểu tượng tri ân sẽ được chở về Guarda ngày 20/11, đúng hai ngày trước khi chúng tôi từ Việt Nam kịp sang để bắt tay vào việc dựng tượng.

Chúng tôi đã thở phào nhẹ nhõm sau những ngày chờ đợi, vì thời gian di chuyển, bặt tin căng thẳng.

Quy trình thiết kế, xây dựng đã bắt đầu âm thầm từ hai năm trước với sự phối hợp giữa Ban Điều hành Quỹ “Tôn Vinh tiếng Việt và Chữ Quốc Ngữ” cơ sở thiết kế Huy Anh tại Tam Kỳ và xưởng đúc đồng tại Thanh Chiêm, đã có kết quả mỹ mãn. Ngày đầu tiên lên dự án thực hiện chính là ngày 15/12/2020, đúng 395 năm ngày giáo sỹ Francisco de Pina chết đuối ngoài khơi bờ biển Hội An.

Hợp đồng thực hiện biểu tượng tri ân giữa Quỹ Tôn Vinh tiếng Việt và Chữ Quốc ngữ và công ty Huy Anh tại Tam Kỳ lên đến 700 triệu! Với tài chánh hạn hẹp đến từ đóng góp trực tiếp của các thành viên trong Quỹ, các thành viên tháp tùng sang Bồ Đào Nha, tiền thâu được từ việc bán sách của GS Nguyễn Đăng Hưng (Bộ sách GIẤC MƠ VIỆT NAM TÔI), thêm tiền đóng góp mới đây của một số nhà hảo tâm, chúng tôi chỉ thanh toán được 60% giá thành. Hiện chúng tôi vẫn còn nợ Công ty Huy Anh 40% (280 triệu) tổng số phải trả.

BIỂU TƯỢNG TRI ÂN, được thiết kế phỏng theo hình dáng chiếc thuyền buồm vào thế kỷ thứ XVII đã được Ngài Francisco De Pina chọn làm phương tiện đi sang nước Việt, phía dưới dập nổi hình trống đồng Đông Sơn, biểu tượng của văn minh cổ Đại Việt.

Buồm có 2 phần:

– Phần cánh buồm thẳng đứng, chúng tôi ghi lại lời tri ân của người Việt như sau : “Tấm bia này là biểu tượng tri ân cha FRANCISCO DE PINA, một trong những người đầu tiên đã tác tạo ra Chữ Quốc ngữ, chữ viết tiếng Việt dùng ký tự la tinh”.

– Lời tri ân được khắc bằng 3 ngôn ngữ dán trên cánh buồm biểu tượng

Phần cánh buồm no gió, vì không có chân dung nào để lại của cha Francisco de Pina nên chúng tôi cho in lại nguyên văn thủ bút của ngài, 6 khuông nhạc ghi rõ 6 thanh điệu của tiếng Việt và lời giải thích bên cạnh.

Biểu tượng này sẽ được long trọng khánh thành chiều ngày 26/11/2023 tại vuờn hoa thư viện Eduardo Lurenço, thành phố GUARDA với sự hiện diện của quan khách thành phố, đại diện Đại Sứ Quán Việt Nam tại Bồ Đào Nha.

Đức Giám Mục Giáo phận Guarda sẽ tiến hành lễ ban phép lành cho biểu tượng tri ân.

Một phái đoàn hung hậu người Việt, đông đảo gồm 15 người phát xuất từ Việt Nam cộng thêm các Việt Kiều từ Pháp (2), Ý (2), Đức (1), Bỉ (1), Mỹ (1), Úc (1) và Bồ Đào Nha (1) sẽ trực tiếp tham gia buổi lễ khánh thành.

– Việc đặt tượng đài tri ân ngài Francisco de Pina tại GUARDA, thành phố quê hương của ngài, là sinh hoạt nối tiếp việc đặt bia tri ân ngài Alexandre de Rhodes, người có công thực hiện cuốn từ điển đầu tiên quốc tế hóa Chữ Quốc Ngữ mà chúng tôi đã thực hiện cách đây đúng 5 năm (2018) tại ngôi mộ của ngài ở ISFAHAN, Iran.

Lần này, việc chuẩn bị đầu tư công sức cho việc tri ân ngài Francisco de Pina đã đòi hỏi chúng tôi phải cố gắng gấp bội.

Chúng tôi có xác tín rõ nét:

– Tinh thần tri ân là một giá trị đạo đức đến từ lòng tự trọng, sự công nhận khách quan về việc nhận lãnh một lợi ích. Ở đây là lợi ích văn hóa, lợi ích tinh thần.

– Lòng tri ân song hành với sự kính trọng! Người Việt có câu: “Một chữ cũng là thầy, nửa chữ cũng là thầy”. Trong trường hợp Chữ Quốc Ngữ, không phải chỉ một chữ mà là một hệ thống ký âm tuyệt vời đẳng cấp có ảnh hưởng đến tương lai văn hóa cho toàn dân tộc.

Chúng tôi cũng ý thức rằng chúng tôi cũng phải xin tri ân thành phố Guarda, quê hương của một ân nhân của dân tộc Việt.

Cám ơn chính quyền thành phố đã dành cho chúng tôi sự đón tiếp ân cần và nồng hậu. Biểu tượng đúc bằng đồng tại Thanh Chiêm, nơi ngài đã đặt chân đến nay đã hơn 400 năm sẽ giữ lại đây hơi ấm của tấm lòng con dân 100 triệu người Việt Nam, trong nước cũng như ở nước ngoài, hằng ngày nói tiếng Việt và đọc, viết bằng CHỮ QUỐC NGỮ.

Thủ Đức trước khi lên đường 19/11/2023

Nguyễn Đăng Hưng

The post Sang Bồ Đào Nha đặt biểu tượng tri ân Linh mục Francisco De Pina appeared first on Đồng Hành.

KIM ĐIỀN

Sách Nghệ thuật chỉ huy dàn nhạc và hợp xướng và cuốn Hoà âm vui do Đồng Hành Art xuất bản.

Buổi lễ ra mắt sẽ được tổ chức vào lúc 8 giờ 30 ngày Chúa nhật 15-10-2023, tại Đường Sách Nguyễn Văn Bình (cạnh nhà thờ Đức Bà Sài Gòn).

Đến với chương trình, khách tham dự sẽ được giảm giá 20% với chữ ký trực tiếp của tác giả, được thưởng thức phần trình diễn của Dàn nhạc VNHO (thuộc Đồng Hành Art) và Dàn Hợp xướng Suối Việt (thuộc BACH Music School).

Nghệ thuật chỉ huy dàn nhạc và hợp xướng, Hoà âm vui là hai tác phẩm của Tiến sĩ Nguyễn Bách, do Đồng Hành Art cùng với Nhà Xuất bản Phụ nữ Việt Nam và Nhà Xuất bản Tổng hợp TPHCM xuất bản.

Đây là cuốn sách vô cùng cần thiết, hữu ích cho các ca đoàn, các dàn nhạc, dàn kèn tại các giáo xứ. Sách cung cấp cho người đọc một số kiến thức căn bản về điều kiển ban hợp xướng, ca đoàn và điều khiển dàn nhạc.

Hiện nay, tài liệu tiếng Việt về nghệ thuật chỉ huy khá là khan hiếm, nên có nhiều người đã từng điều khiển ban hợp xướng nhà thờ, trường học hoặc muốn bước vào lãnh vực điều khiển, nhưng không có tài liệu học tập nghiên cứu. Vì vậy, cuốn sách là tài liệu cực kỳ cần thiết trong lĩnh vực chỉ huy dàn nhạc.

Nội dung chính của cuốn sách này gồm ba phần:

1. Phần I : Kỹ thuật điều khiển tổng quát

2. Phần II : Chỉ huy hợp xướng

3. Phần III : Chỉ huy dàn nhạc

Phần I trình bày về các vấn đề liên quan đến kỹ thuật điều khiển đã được hệ thống hóa theo tiêu chuẩn quốc tế như: thế đứng trong khi chỉ huy, biểu đồ hướng dẫn đánh các loại nhịp với kỹ thuật non espressivo, espressivo, molto espressivo – legato, staccato, marcato, kỹ thuật khởi tấu và chấm dứt, kỹ thuật “hot stove”, kỹ thuật diễn tả cường độ, kỹ thuật sử dụng tay trái, kỹ thuật điểm bè, v.v..

Phần II đề cập các vấn đề liên quan đến ban hợp xướng, từ việc thành lập hoặc chấn chỉnh ban hợp xướng, cách sắp xếp, tổ chức tập dượt đến phương pháp huấn luyện. Ngoài ra, chúng tôi hướng dẫn cách phân tích nhạc phẩm, nêu lên những tiêu chuẩn để xét giá trị của bản nhạc nhằm mục đích giúp người chỉ huy hợp xướng nắm được những yếu tố để đánh giá một nhạc phẩm trước khi quyết định chọn để tập.

Phần III đề cập đến khái niệm về nhạc khí, các loại dàn nhạc và cách sắp xếp dàn nhạc. Mục đích của phần này là giúp người đọc làm quen với các loại nhạc khí và chỗ ngồi của các nghệ sĩ trong dàn nhạc để không bỡ ngỡ khi có dịp chỉ huy hợp xướng hoặc dàn nhạc.

Bên cạnh nội dung chính còn có phần phụ lục để hỗ trợ thêm cho người học, đặc biệt là Phụ lục 3, “Tra cứu thuật ngữ chuyên ngành” và Phụ lục 4, “Danh mục các hình và biểu đồ liên quan đến kỹ thuật chỉ huy”. Đây là hai phụ lục chưa có trong lần xuất bản trước đây.

Sau buổi lễ ra mắt, độc giả có thể tìm mua sách tại:

– Đồng Hành Art School (654/12 Lạc Long Quân, phường 9, Tân Binh.

– Nhà sách online Tiki

– Các nhà sách Công giáo: Nhà sách Đức Mẹ Hằng Cứu Giúp (Dòng Chúa Cứu Thế), Nhà sách Trung tâm Mục vụ Tổng Giáo phận Sài Gòn, Nhà sách Chí Hoà

– Hệ thống nhà sách Phương Nam

– Nhà sách NXB Phụ Nữ Việt Nam

– Nhà sách NXB Tổng hợp TPHCM

Mọi thông tin xin liên hệ:

Đồng Hành Art: 654/12 Lạc Long Quân, phường 9, Tân Bình.

ĐT/zalo: 089 66 55 747

The post Lễ ra mắt sách Nghệ thuật chỉ huy dàn nhạc và hợp xướng appeared first on Đồng Hành.

Vào lúc 16 giờ ngày 19-2 (chiều Chúa nhật) lễ kỷ niệm 80 năm trần thế – 80 ngày tạ thế của Cha Yuse Tiến Lộc, CSsR sẽ được tổ chức tại Dòng Đức Mẹ Người Nghèo (30/13 đường 9 khu phố 1, phường Hiệp Bình Chánh (Bình Triệu, Thủ Đức). Sự kiện do nhóm gia đình linh tông và những người yêu mến Cha Yuse Tiến Lộc tổ chức.

Chương trình gồm nhiều hoạt động sẽ diễn ra từ 16 giờ đến 21 giờ. Mở đầu là thánh lễ đồng tế do Đức cha Phê-rô Trần Đình Tứ chủ tế. Cha Giuse Trịnh Tín Ý giảng lễ.

Ban Tổ chức cho biết, ngoài thánh lễ đồng tế cầu nguyện cho Cha cố Yuse, chương trình còn có nhiều hoạt động như giới thiệu hai dự án cuốn Hồi ký 3 và sách nhạc tuyển của Cha Tiến Lộc. Chương trình cũng được tổ chức rất phong phú với các phần Tiến Lộc với Emmanuel, Suy niệm Voi, Nghe nhạc Voi, Hát cùng Voi…

Xuyên suốt chương trình, Ban Tổ chức sẽ giới thiệu đến người tham dự nhiều tư liệu quí giá về Cha Tiến Lộc như nét bút viết tay tiểu sử, những hình ảnh hiếm chưa từng công bố của Cha Tiến Lộc. Những tư liệu này sẽ được trưng bày như một triển lãm mỹ thuật.

Một gia tài không nhỏ trong cuộc đời hoạt động của Cha Tiến Lộc đó là âm nhạc. Tại lễ kỷ niệm 80 ngày ra đi của Cha Tiến Lộc, các ca sĩ, dàn hợp xướng sẽ trình bày những ca khúc tiêu biểu của Cha như Xin cùng đi với Ngài, Gặp gỡ Đức Kitô, Quen biết Giêsu, Chúa là cây đàn, Ca lên, Niềm vui lớn mãi, Luôn có trước mặt…

Tiến sĩ Nguyễn Bách, Trưởng Ban tổ chức, cho biết: “Sự kiện được chuẩn bị từ nhiều tháng trước bởi Ban Tổ chức gồm con linh tông và những người yêu mến Cha Tiến Lộc. Đặc biệt, ngay từ ban đầu, không có một linh mục nào nằm trong Ban Tổ chức này”.

Theo ông Bách, trong thiệp mời, Ban Tổ chức đã dùng tiêu đề Mừng Thượng thọ Bát tuần trên Thiên quốc cùng với cố LM Yuse Tiến Lộc. Ngay khi thiệp mời được gửi đi, đã có những tranh cãi xung quanh tiêu đề trên thiệp.

Ông Bách giải thích: Trong tiếng Anh, “ngày giỗ” (memorial day, death anniversary) còn được gọi phổ biến là “sinh nhật trên trời” (heavenly birthday). Theo Sách Giáo lý của Giáo hội Công giáo (Phần thứ nhất, chương 3 , mục 12, số 1023 – 1026 và 1053) thì TRỜI là nơi tình yêu không bao giờ còn xa cách nữa giữa Thiên Chúa và linh hồn đã yêu mến và tìm kiếm Người suốt đời. GS-TS Nguyễn Đức Nhuận (chuyên gia về Thần học và Xã hội học, cựu giáo sư Đại học Sorbonnes, Paris, đã từng là chủng sinh trên lớp của Cha Tiến Lộc tại Dòng Chúa Cứu Thế trước đây) nói với chúng tôi: “Cha Tiến Lộc đã được thánh hóa và hóa thánh, vì suốt đời ngài đã chia sẻ Tình thương của Chúa Giêsu cho anh em cách đặc biệt”.

“Vì vậy, với lòng yêu mến của những người con linh tông, chúng tôi thiết nghĩ có quyền nói với hy vọng, niềm tin và không có gì sai phạm rằng bố Lộc đã ở trên Trời. Tuy nhiên để dễ phổ cập hơn với công chúng (vốn có nhiều quan điểm khác nhau) chúng tôi gọi sự kiện sắp được tổ chức bằng một cách gọi đơn giản hơn: 80 năm trần thế – 80 ngày tạ thế của Linh mục Yuse Tiến Lộc, CSsR”, ông Bách cho biết.

Trước khi về với Chúa, Cha Tiến Lộc đã kịp tổ chức mừng thượng thọ bát tuần và 50 năm linh mục. Do vậy, Ban Tổ chức đã chọn đúng 80 ngày Cha ra đi để làm lễ giỗ, lễ kỷ niệm.

The post Chuẩn bị lễ kỷ niệm 80 ngày ra đi của Cha Yuse Tiến Lộc, CSsR appeared first on Đồng Hành.

Nhiều thế hệ người Công giáo và người Việt nói chung biết Cha Yuse Tiến Lộc là Voi Hoạt Bát, là Trưởng Voi, nhưng còn khá nhiều người không biết cha là một nhạc sĩ sáng tác. Trong lần đến giao lưu với anh em Dàn nhạc Harmonica Việt Nam (VNHO), cha nói cha chỉ “khoe” hai bài: Anh em ta về và bài Gặp gỡ Đức Ki-tô. Nhiều bạn trẻ đã ồ lên vì những bài này hát từ nhỏ mà không biết tác giả của nó đang ngồi nói chuyện rất ấm áp, thân tình với mình ngay tại đây.

Đến với harmonica từ một cái tát

Cha Tiến Lộc kể, cây harmonica là chiếc cầu nối đầu tiên đưa cha đến với âm nhạc. 

Trong một lần đi chơi, thấy cây harmonica của ai để trên bàn, cậu bé Tiến Lộc đã cầm lên thổi. Thế rồi chủ nhân của chiếc kèn đã nổi giận cho một cái tát vì thổi kèn của người khác như vậy là mất vệ sinh. “Tôi biết thổi harmonica là nhờ cái tát đỏ. Trẻ con mà, thấy kèn là đưa lên thổi thổi. Có lẽ ân hận vì tát tôi nên hôm sau ông ấy đưa chiếc kèn đến cho tôi. Năm 10 tuổi, di cư vào Nam, vật quí nhất tôi mang theo là chiếc harmonica”, Cha Tiến Lộc kể.

Từ khi có chiếc kèn, Cha đi Sói Con, các bài Sói Con cha thổi thuộc hết. Trong đoàn cha được bầu chức quản ca, ghi các bài hát và thổi harmonica cho anh em hát.

“Âm nhạc nó vào mình từ cái thuở bé như thế”, Cha nói. 

Một cơ duyên nữa đem cha Tiến Lộc đến với âm nhạc đó là lúc bé được giúp lễ cho Cha Gioan Lasan Nguyễn Văn Vinh, là nhạc sĩ sáng tác đầu tiên của Việt Nam, học Nhạc viện Paris (xem thêm Cuộc đời Cha chính Vinh). Khi ấy các ca đoàn thiếu giọng nữ, các ca đoàn dựng nên thì có ¾  là giọng nam. Thế rồi cha Vinh lựa mấy chú giúp lễ. Cậu bé Lộc được cha Vinh chọn vào hát bè… soprano. Âm nhạc của cậu bé Lộc được giáo dục từ lúc đó.

“Tôi có biết đôi chút âm nhạc nên trở thành nhạc sĩ sáng tác “bất đắc dĩ”. Vì đi hướng đạo cho nên phải sáng tác nhạc để  anh em hát cho vui. Nhờ cái trường hợp bất đắc dĩ như thế nên người ta cứ gọi tôi là “nhạc sĩ Tiến Lộc” thì tôi xấu hổ lắm, mặc dù sáng tác ca khúc hơn 300 bài”, cha Tiến Lộc chia sẻ.

Cách học sáng tác độc đáo

Trong hồi ký Nén bạc và Dấu chân voi cha có kể lại việc học sáng tác nhạc. 

“Tôi không có khả năng để sáng tác những bài nhạc lớn, dù đã học hàm thụ tất cả các giáo trình của Nhạc sĩ Tiến Dũng. Nhưng vì nhu cầu sinh hoạt giới trẻ, Thiếu nhi Thánh thể, Hùng tâm Dũng chí, Hướng đạo cho nên tôi đã tập viết nhạc. Điều này tôi học từ cha Tiến Dũng.

Trong các tập viết ca khúc thì ngài dạy: Nếu muốn sáng tác nhạc, trước tiên là thực tập viết lời bằng các lấy một số bài hát dân ca và những bài hát phổ biến của nước ngoài tập đặt lời vào. Đặt lời vào xong rồi thấy mình điều chỉnh được lời vững rồi, niêm vận cước vận hẳn hoi rồi bấy giờ đến phần tập đặt nhạc. Lấy những câu ca dao hay những ý tưởng Việt ngữ đặt nhạc vào, khi đứng vững trên hai chân rồi thì anh hãy sáng tác cả nhạc lẫn lời.

Ngay từ những năm cuối ở Đệ tử (1963-1964) tôi đã viết lời cho gần bốn chục bài hát, trong đó có những bài còn sống đến bây giờ như bài Kìa nhìn xem trên kia là nhạc Pháp, tôi dịch sát nghĩa với các bộ điệu”.

Cha Tiến Lộc kể sau này cha cũng áp dụng cách học sáng tác kể trên cho cha Quang Uy, khi cha Uy mới bắt đầu sáng tác. Cha Quang Uy viết tiếng Việt rất giỏi cho nên đặt lời cũng rất hay.

Sau thời gian cha Tiến Lộc đi tù về thì Cha Quang Uy và Văn Khoa khoe đã làm được 200 bài. 200 bài hát này rất giá trị và hay được nhiều ca đoàn bây giờ hát lại.

Từ kinh nghiệm sáng tác nhạc bằng cách đặt lời vào nhạc rồi đặt nhạc vào lời của người khác, rồi sau cùng sáng tác ra bài của mình vẫn còn tiếp diễn. Sau này, bài Anh em ta về là nhạc và lời của cha Tiến Lộc được cha Võ Tá Khánh (Trăng Thập Tự) viết thêm lời vào để dạy giáo lý. Bài Gặp gỡ đức Ki-tô thì được cha Quang Uy viết thêm 8 lời để biến thành Trường ca Đức Ki-tô.

Cha Tiến Lộc còn nhiều bài viết chung với người khác từ những chuyến đi sinh hoạt. Từ một ý tưởng do người khác gợi ý là cha viết được một bài nhạc. Những bài nhạc từ ý hoặc lời của người khác do Cha Tiến Lộc viết nhạc, hoặc từ nhạc của người khác mà cha viết lời lên đến gần 100 bài. Những bài do cha sáng tác cả nhạc và lời cũng trên dưới 100. Sau này lác đác những bài giáo lý nho nhỏ cũng được ngót 100 bài.

Những kinh nghiệm sáng tác hiệu quả này, cha lại đem đến chia sẻ trong các lớp linh hoạt viên. Cha khuyến khích anh em sáng tác nhạc đơn giản cho giới trẻ. Từ đó những linh hoạt viên lứa đầu như Ý Vũ, Việt Dũng, Lê Đức Hùng, Khắc Dũng (nhóm Lửa Hồng) đã có những sáng tác đầu tay. Sau này họ thành những nhạc sĩ Công giáo viết rất đều tay.

The post Gọi tôi là ‘Nhạc sĩ Tiến Lộc’ thì tôi xấu hổ lắm appeared first on Đồng Hành.

The post Giai thọại thánh ca: Luật yêu thương của cha Rôcô Nguyễn Duy: Ý nhạc tuôn chảy từ nghi thức rửa chân appeared first on Đồng Hành.

Trong một đêm Giáng sinh khi còn ở Đức, một người đồng nghiệp bản xứ đã nói với chúng tôi: “Lúc tan lễ đêm nay, nếu anh đang bay trên bầu trời Munich, anh có thể thấy lúc cả thành phố bừng sáng lên”. Đó chính là cuối lễ, khi nhiều nhà thờ Đức đồng loạt hát lời cuối cùng của bài thánh ca Stille Nacht, Heilige Nacht (Đêm bình yên, đêm thánh) bất hủ. Người Đức có thói quen bắt đầu hát lời 1 trong trạng thái nhà thờ tắt đèn, qua lời 2 có thêm ít đèn, nến; đến lời sau cùng thì nhà thờ bừng sáng.

Số phận của bài thánh ca Giáng sinh bằng tiếng Đức được phổ biến nhất mọi thời là như thế: Ra đời ở một làng quê nhỏ bé của nước Áo để rồi đến nay, sau 199 năm được hát trên toàn thế giới với hơn 300 thứ tiếng khác nhau.

Đoàn chúng tôi gồm 19 người, kể cả lớn nhỏ, từ Việt Nam quyết định đến Salzburg một ngày trước hôm diễn ra lễ trao giải và chương trình biểu diễn piano cho 40 thí sinh quốc tế, trong đó có 5 thí sinh đoạt giải là học viên từ Trường Âm nhạc B.A.C.H của chúng tôi.

Ngôi nhà thờ nhỏ mang tên bài thánh ca

Chúng tôi dành một ngày để thực hiện lộ trình “Đêm bình yên” đến viếng thăm nhà thờ nhỏ Stille Nacht (Silent Night) nằm ở ngôi làng Oberndorf (tiếng Đức nghĩa là làng trên) nhỏ bé, thuộc ngoại ô thành phố Salzburg. Dân làng đã biến những giai điệu nổi tiếng của bài thánh ca thành một ngành kinh doanh du lịch thôn dã, không ồn ào, hoành tráng như ở trung tâm Salzburg, không có cảnh đoàn người này nối tiếp đoàn khác. Tất cả rất bình yên. Từ trung tâm Salzburg đến đây khoảng 30 km, có đường xe lửa địa phương.

Xe bus du lịch rời quốc lộ để rẽ vào đường làng mang tên Am Oberndorfer Bach (Bên dòng suối Oberndorf). Ngày Chúa nhật thật im ắng. Hầu như các hàng quán, nhà riêng đều đóng cửa. Đây là một làng nhỏ nên không có phương tiện giao thông công cộng. Bạn cần nhớ điều ấy nếu muốn du lịch tự khám phá nơi đây.

Rời bãi xe, chúng tôi đi bộ khoảng 500 m đường làng đến lối dẫn vào nhà thờ. Đi trên đường công cộng mà thấy thân thiện như trong sân riêng nhà mình. Vẻ yên bình ấy có thể cảm nhận được như khi chúng ta nghe SilentNight.

Không nhạc đệm, không chuẩn bị và đã hát không biết bao lần bài Đêm thánh vô cùng, nhưng Chưa bao giờ chúng tôi cảm thấy sốt sắng và xúc động như thế khi hát ngay tại nhà thờ Stille Nacht.

Trước mắt chúng tôi là ngôi nhà thờ rất nhỏ như một cột hải đăng, nằm trên mô đất cao. Đó là nhà thờ Stille Nacht. Tuy mang tên đó nhưng thật ra đây không phải là nơi đã từng vang lên bài thánh ca bất hủ.

Vào ngày 24-12-1818, cha phó Joseph Mohr của giáo xứ mới thành lập nơi có nhà thờ Thánh Nicholas ở Obendorf đã đưa bài thơ mình sáng tác năm 1816 cho thầy giáo Franz Gruber – người đàn orgue cho nhà thờ và yêu cầu ông soạn thành một bài thánh ca cho hai giọng solo chung với ban hợp ca thiếu nhi của nhà thờ, có phần đệm guitar vì cây đàn orgue nhỏ của nhà thờ đã bị hư trước đó.

Người nhạc sĩ tài năng – thầy giáo Franz Gruber chỉ cần vài tiếng đã viết xong. Đêm đó, bài thánh ca được công diễn lần đầu tiên ở nhà thờ Thánh Nicholas. Cha Mohr vừa hát phần tenor, vừa đệm guitar, còn Gruber hát bè bass. Bài thánh ca đã được người tham dự thánh lễ đêm đó đón nhận nồng nhiệt. Đa số họ là những người lao động trên tàu, đóng tàu, thợ đóng tàu và gia đình họ.

Từ khởi điểm bắt đầu khiêm tốn ấy, bài thánh ca đã lan tỏa khắp châu Âu như một cơn cháy rừng. Đến giữa thế kỷ XIX, Silent Night đã trở thành bài thánh ca Giáng sinh gần như chính thức của ngôi làng nhỏ bé này.

Thật không may, nhà thờ Thánh Nicholas, nơi bài thánh ca bất hủ được vang lên lần đầu tiên, đã bị tàn phá bởi một trận lũ lụt vào đầu thế kỷ XX. Nước từ dòng sông Salzach đã tàn phá nhà thờ nhiều lần trong thập niên cuối của thế kỷ XIX. Làng không đủ tiền để sửa chữa nên đành phải phá hủy.

Vào năm 1937, một nhà thờ nhỏ được xây dựng ngay bên cạnh khuôn viên nơi nhà thờ Nicholas từng tồn tại để tưởng nhớ bài thánh ca đã làm cho một ngôi làng nhỏ của Áo vang danh khắp thế giới. Ngôi nhà thờ nhỏ được đặt tên theo bài hát, Stille Nacht. Đây là sự kiện duy nhất trên thế giới, khi một nhà thờ được dựng lên để kỷ niệm một bài thánh ca. Nhà thờ nằm trong một lùm cây được trang trí quanh năm. Phía trước, bên phải là phù điêu bằng đá hoa cương mang hình ảnh hai tác giả của Stille Nacht: cha Joseph Mohr (viết lời) cầm đàn guitar và Franx Gruber (sáng tác nhạc) đang hát ở bàn quỳ trong nhà thờ. Phù điêu này được dựng lên tại vị trí nơi có nhà thờ thánh Nicholas trước kia.

Hát Silent Night ngay tại nơi đã được trình diễn hơn 200 năm trước

Bước vào bên trong nhà thờ Stille Nacht, chúng tôi chú ý ngay đến bàn thờ chính, nơi cử hành thánh lễ. Thay vì tượng thánh giá ở trung tâm như trong nhiều nhà thờ, ở đây là bức điêu khắc tả cảnh Hài Nhi sinh ra trong hang đá. Bên dưới có ba bức tranh nhỏ: Ba vua đến thờ lạy, Chúa Giê-su trên thánh giá (hai bên là Đức Mẹ và thánh Gioan), Thánh gia trên đường chạy trốn sự truy bắt của vua Hê-rô-đê. Hai bên cánh, nằm ngoài phần bàn thờ là hình chân dung của cha Joseph Mohr và Franz Gruber. Một sự sắp xếp khéo léo. Không gian nhỏ bé, đơn sơ đến không ngờ. Chỉ có ba hàng ghế cho mỗi bên. Sức chứ chỉ vừa vặn cho đoàn của chúng tôi.

Sau khi đọc kinh và cầu nguyện riêng, chúng tôi hát Silent Night nhưng bằng tiếng Việt (Đêm thánh vô cùng, lời Việt của Hùng Lân). Thật là một trải nghiệm khó quên khi chúng tôi ngồi hát một bài thánh ca ngay tại nơi mà cách đây gần 200 năm nó đã được trình diễn. Không nhạc đệm, không chuẩn bị và đã hát không biết bao lần bài thánh ca này, nhưng chưa bao giờ chúng tôi cảm thấy sốt sắng và xúc động như thế. Tuy nhỏ bé nhưng cấu trúc bên trong của Stille Nacht cũng có những phần chính thường thấy trong các nhà thờ hay vương cung thánh đường, như nơi để dâng nến cầu nguyện cho nhu cầu riêng.

Những ánh nến vàng trong các chân nến đỏ làm rực rỡ cả một góc phòng, hướng tầm nhìn chúng tôi lên một khung ảnh mang nội dung của bài thánh ca Stille Nacht được viết bằng thứ chữ cổ của Đức.

Cuối hàng ghế thứ ba bên phải, cũng là hàng ghế sau cùng, có một sổ lưu niệm khá to. Các học viên của trường chúng tôi cùng với gia đình các em đến ghi lại những cảm tưởng của mình, dâng buổi trình diễn và nhận bằng vào ngày mai tại Đại học Mozart ở Salzburg cho Thánh gia.

Cạnh nhà thờ là nhà bảo tàng StilleNacht, nằm trong khuôn viên nhà của cha Mohr xưa kia. Tại đây trưng bày tất cả những gì có liên quan đến hai tác giả của bài thánh ca này, nhất là cây đàn guitar mà 199 năm trước cha Mohr đã đàn và hát cùng nhạc sĩ Gruber trong đêm Giáng sinh.

Đó là tòa nhà một lầu, khu bảo tàng nằm trên cùng, còn tầng trệt là nơi bán hàng lưu niệm, sách, đĩa, vật phẩm liên quan đến Stille Nacht và Giáng sinh. Kể từ năm 2005, trong bảo tàng người ta chỉ sử dụng tiếng Đức. Đối với du khách không nói được tiếng Đức, luôn sẵn sàng có những tờ bướm, tập sách bằng ngôn ngữ mình lựa chọn để có thể hiểu được về nơi hành hương này.

Tất nhiên sự thay thế như thế không đủ, nhất là trong mùa hành hương đỉnh cao ở đây, thường vào tháng 12. Mỗi năm, hàng ngàn du khách đổ về hành hương nhà thờ Stille Nacht. Lúc 17 giờ ngày 24-12 hàng năm đều có một thánh lễ long trọng, trong đó bài thánh ca Stille Nacht, Heilige Nacht được hát bằng nhiều thứ tiếng khác nhau. Kể từ năm 2002, thánh lễ đã được truyền đi trên mạng internet nhờ hệ thống webcam địa phương.

Rời nhà thờ Stille Nacht, đoàn chúng tôi đi bộ khoảng 200 mét về phía phải để đến một điểm tham quan khá bình yên và lãng mạn khác. Đó là bờ sông Salzach, nơi đã trở thành biên giới giữa Áo và Đức. Trong tiếng Đức, “Salz” có nghĩa là “muối”. Từ nhiều thế kỷ trước, việc chuyên chở muối trên sông Salzach đã từng là nền tảng của kinh tế địa phương. Kể từ những cuộc chiến của Napoleon, ngành kinh doanh ấy suy sụp hoàn toàn, không bao giờ được hồi phục nữa.

Đứng trên bờ bên này, chúng tôi thấy rõ một nhà thờ và làng nhỏ thuộc vùng Laufen của nước Đức. Trời bỗng mưa lất phất. Những giọt nước mang vị mặn đọng trên môi chúng tôi. Phải chăng Stille Nacht, Heilige Nacht đã trở thành muối làm đậm đà kho tàng nhạc Giáng sinh không chỉ riêng cho nước Áo mà còn cho toàn thế giới, không phân biệt trong hay ngoài Ki-tô giáo?

NGUYỄN BÁCH

Đi lễ ở ngôi nhà thờ khai sinh ra bài Silent Night appeared first on Đồng Hành.

Đáp ca phải giữ nguyên văn Thánh Vịnh

Hiện nay tại hầu hết các nhà thờ, các ca đoàn có khuynh hướng hát một ca khúc cảm hứng theo Thánh Vịnh để thay thế đáp ca. Vấn đề này Đức cha Phaolô Nguyễn Văn Hòa, khi còn làm Chủ tịch Ủy ban Thánh nhạc của Hội đồng Giám mục Việt Nam đã có lần viết thơ hỏi Bộ Phụng tự Tòa thánh và xin phép được chuyển đổi ít chữ (cố gắng giữ ý nghĩa bản văn) khi dệt nhạc các bài đáp ca. Lý do là vì tiếng Việt có sáu dấu giọng nên không thể ráp nhiều câu Thánh Vịnh vào một dòng nhạc duy nhất.

Tòa thánh đã chính thức trả lời là không được thay đổi Thánh Vịnh vì bất cứ lý do nào. Bởi Thánh Vịnh và đáp ca là thành phần trọn vẹn của phụng vụ Lời Chúa (được coi như bài đọc thứ tư theo Quy chế Tổng quát Sách lễ Roma số 36, 57, 69) nên phải giữ nguyên văn. Ca nhập lễ và ca hiệp lễ có thể thay thế bằng những bài thích hợp với ngày lễ hoặc với mùa phụng vụ (Thư trả lời của Bộ phụng tự và Kỷ luật Bí tích đề ngày3-2-2010 của Tổng Giám mục Thư Ký J.Augustine Di Noia).

Thật khó cho các nhạc sĩ Việt Nam khi phải đáp ứng những nguyên tắc phụng vụ chặt chẽ của Giáo hội.

Cho đến nay chỉ có hai cách giải quyết:

– Một là phải chấp nhận (sai ý Hội Thánh) biến cải đôi chút (cố giữ ý) để ráp các câu Thánh Vịnh khác nhau vào một dòng nhạc cố định của một phiên khúc.

– Hai là phổ nhạc vào từng câu Thánh Vịnh, uốn nắn làm sao cho phù hợp dấu giọng. Như vậy mỗi câu Thánh Vịnh là một dòng nhạc khác nhau, không mang tính duy nhất của nghệ thuật sáng tác thánh nhạc. Nhạc sĩ lão thành Hùng Lân gọi kiểu này là “quăng nhạc vào lời” không thể khai triển nhạc tố, nhạc đề được, đánh mất đi yếu tố nghệ thuật, một trong hai yếu tố làm nên thánh nhạc (sự thánh thiện và hình thức tốt đẹp).

Để đáp lại yêu cầu của phụng vụ thánh, tiếng Việt có ngõ bí nhưng cũng có lối thông đó là dựa vào cung ngắm, cung sách để hát nguyên văn Thánh Vịnh. Vừa đáp ứng yêu cầu phụng vụ vừa giữ được truyền thống rất đẹp, rất xa xưa của cha ông ta, những vị đã sáng tác cung ngắm nguyện, kinh sách là những dòng nhạc ngâm nga hát xướng để hun đúc lòng đạo của con cháu và phổ biến đạo lý của Đức Chúa Trời.

Đối với Tiếng Việt rao hàng cũng như hát, nói chuyện cũng như hát. Các vị thừa sai mới sang Việt Nam nghe người Việt nói chuyện, các ngài bảo “họ hát như chim hót líul o”.

Thánh nhạc Việt Nam tuyệt đại đa số là ca khúc

Thánh nhạc của Giáo hội sử dụng nhiều hình thể của âm nhạc như đối ca, đáp ca, tiến cấp, Thánh Thi, xướng Thánh Vịnh, choral, ca tiếp liên nhưng rất ít khi dùng ca khúc là loại hình gồm điệp khúc và nhiều phiên khúc.

Cần bớt ca khúc, thêm những thể khác như: Đối ca nhập lễ; Đáp ca: Xướng Thánh Vịnh; Dâng lễ: Đối đáp, có thể dạo đờn hoặc im lặng; Phần còn lại thì dùng ca khúc, Thánh Thi, xướng đáp, đối ca, tiến cấp Thánh Vịnh “một lèo”… thay đổi nhau. Ra về: Một bản dạo đàn

Thánh nhạc Việt Nam thì trái lại tuyệt đại đa số là ca khúc, rất hiếm hình thức đối ca, đáp ca, thánh thi… Có thể ước đoán thánh ca Việt Nam có khoảng 100 ngàn bài theo hình thể ca khúc. Riêng các hình thể Giáo hội ưa chuộng thì chỉ đếm trên đầu ngón tay:
– Bài Chúa ở cùng tôi của nhạc đoàn Lê Bảo Tịnh viết theo hình thể Thánh Thi.
– Bài Kìa ai của Vinh Hạnh theo hình thể ThánhThi.
– Bài Vinh quang của Ta của Hoàng Kim viết theo hình thể xướng đáp (Réspons bref ).
– Bài Lạy các thánh của Chúa của LM Tiến Dũng viết theo hình thể xướng – đáp.
– Bài Cầu cho Đức Giáo hoàng và Bài ca tiễn biệt của Nguyễn Hữu viết theo hình thể xướng đáp.
Các nhạc sĩ Tiến Linh, Ngọc Kôn, học trò Nhạc sư Tiến Dũng đã có những bài đối ca và xướng Thánh Vịnh nhưng chưa phổ cập, các ca đoàn cũng chưa mặn mà với hình thể này.

Hình thể ca tiếp liên thì cho đến nay chỉ đúng có một bài ca tiếp liên lễ Hiện Xuống của LM Gioan Phạm Đình Nhu nhưng còn xa lạ với các ca đoàn tại Việt Nam. Còn bài ca tiếp liên lễ Phục sinh của nhạc sĩ Hùng Lân cũng chỉ là “cảm hứng” nội dung còn hình thức vẫn là ca khúc. Chưa có một ca tiếp liên nào nổi tiếng như những ca tiếp liên của Giáo hội: Lễ Phục sinh, lễ Hiện Xuống, lễ Đức Mẹ Sầu Bi và đặc biệt là ca tiếp liên lễ cầu hồn xưa Dies Irae Dies illa…

Theo tương truyền, nhạc sĩ thần đồng thời danh thế giới Mozart đã tuyên bố dám đổi cả sự nghiệp để lấy bài Sequentia. Mượt mà và xúc động nhất là đoạn: “Qui Mariam absolvisti Et latronemexaudisti,Mihiquoquespemdedisti… (chuẩn bị kết) Lacrimosa dies illa, Qua resurget ex favilla… Pie Jesu Domine, Dona eis requiem. Amen. (Chúa đã tha thứ cho Maria Madala, đã nghe lời kẻ trộm kêu xin. Phần con, xin Chúa cũng thương ban niềm hy vọng… Ôi! Ngày đầy nước mắt, ngày (con người) trỗi dậy từ đống tro tàn… Lạy Chúa Giê-su nhân lành, xin ban cho các linh hồn được yên nghỉ. Amen).

LM GIUSE NGUYỄN HỮU TRIẾT

>> Giáo phận Qui Nhơn viết i ngắn hay y dài?

The post Hát nhiều nhưng chưa đúng phụng vụ appeared first on Đồng Hành.